Manevi Danışmanlık ve Rehberliğin Felsefi Temelleri

Yıl 2025, Sayı: 12, 11 - 48, 30.12.2025

Emel Güvenç

https://doi.org/10.56432/tmdrd.1792451

Öz

Bu makale, manevi danışmanlık ve rehberlik alanının felsefi temellerini bütüncül bir yaklaşımla ortaya koymayı amaçlamıştır. Makalede, Antik Yunan felsefesinden ve İslam ahlak metafiziğinden beslenen tarihsel arka plan, modern bireyin varoluşsal sorunlarına yönelik çözüm arayışları, felsefi düşünmenin manevi danışmanlık ve rehberlik alanına sağlayacağı olası katkılar, eleştirel düşünmenin değeri, bireyler arası anlama sorunsalı, danışanın Tanrı imgeleri ve kötülük problemine ilişkin tasavvurları üzerinde durulmuştur. Antik Yunan felsefesinde Sokratik diyalog, Aristoteles ve erdem etiği, Platon ve mağara alegorisi, Stoa öğretisi ele alınmış; İslam felsefesinde ise Razi, Belhi ve Kindi gibi düşünürlerin manevi danışmanlıkla kesişen fikirleri insanın ruhsal iyileşmesine katkıları doğrultusunda çözümlenmeye çalışılmıştır. Modern dönemde yalnızlık, yabancılaşma, ölüm kaygısı, olumsallık, iç sıkıntısı ve yaşamın anlamı gibi varoluşsal sorunsallar, felsefi perspektiften manevi danışmanlık ve rehberlik alanıyla ilişkilendirilerek yeniden değerlendirilmiştir. Makale, felsefi temellerin manevi danışmanlıkta yalnızca teorik değil, aynı zamanda uygulamaya dönük rehberlik işlevi gördüğünü ortaya koymaktadır. Makalede ortaya konan çözümlemeler hem akademik literatüre katkı sağlamakta hem de pratik uygulamalara yönelik önemli çıkarımlar sunmaktadır. Bunun bir sonucu olarak manevi danışmanlık ve rehberlik uygulamalarında danışanlara destek sunan alan aktörleri için de yol gösterici bir kaynak işlevi görmektedir. Bu makale, Türkiye’de manevi danışmanlık alanına felsefi bakış açısıyla yönelen ilk çalışma olma niteliğiyle disiplinler arası bir zeminde yeni tartışma imkânları sunmakta; hem akademik alanda hem de uygulama sahasında düşünsel derinliği teşvik eden özgün bir çerçeve önermektedir. Araştırma, nitel bir yöntem çerçevesinde yürütülmüş, felsefi metin çözümlemesi ve kavramsal yorumlama tekniklerinden yararlanılmıştır. Böylelikle hem klasik hem de modern düşünce geleneklerinde bireyin ruhsal direncini ve anlam arayışını merkeze alan ortak temalar ortaya konulmuştur. Makalenin sonucunda: (i) manevi danışmanlık ve rehberliğin, köklü bir felsefi temele dayandığı; (ii) danışmanlık süreçlerinde görev alan manevi danışmanların, hem mesleki amaçlarına ulaşmada hem de uyguladıkları yöntem ve tekniklerde felsefi birikimden yararlanabilecekleri; (iii) manevi danışmanlık ve rehberlik ilişkisinde terapötik anlamanın ger-çekten mümkün olup olmadığının tartışılabileceği ve bu anlamanın sağlanabilmesi için gerekli görülen yöntemlerin felsefi perspektif ve kaynaklardan beslenebileceği ortaya konulmuştur.

Anahtar Kelimeler

Manevi danışmanlık ve rehberlik , Felsefi temeller , Varoluşsal sorunsallar , Tanrı’nın neliği , Kötülük problemi

Philosophical Foundations of Spiritual Counseling and Care

Öz

This article aims to present the philosophical foundations of spiritual counseling and care through a comprehensive and integrative framework. The study examines the historical background informed by Ancient Greek philosophy and Islamic moral metaphysics, the search for solutions to the existential challenges of the modern individual, the potential contributions of philosophical thinking to the field of spiritual counseling and care, the value of critical reflection, the difficulty of interpersonal understanding, and clients’ conceptions of God and the problem of evil. Within the Ancient Greek tradition, Socratic dialogue, Aristotelian virtue ethics, Plato’s cave allegory, and Stoic teachings are discussed; within Islamic philosophy, the ideas of thinkers such as Razi, Belhi, and Kindi, particularly their contributions to psychological well-being and spiritual healing, are analyzed in relation to spiritual counseling. In the modern context, existential issues such as loneliness, alienation, death anxiety, contingency, inner distress, and the quest for meaning are re-evaluated from a philosophical perspective and linked to contemporary spiritual counseling practices. The study demonstrates that philosophical foundations serve not only as a theoretical basis but also as a practical guide within spiritual counseling and care. The analyses presented contribute to the academic literature while offering significant implications for practitioners working directly with clients; as such, the article functions as a guiding resource for professionals in the field. This research represents the first study in Türkiye to approach the field of spiritual counseling from a philosophical perspective, opening new interdisciplinary avenues for discussion and proposing an original framework that encourages intellectual depth in both aca-demic and practical contexts. The study employs a qualitative re-search design, utilizing philosophical text analysis and conceptual interpretation techniques. Through this approach, shared themes centered on human resilience and the search for meaning in both classical and modern intellectual traditions are identified. The findings indicate that: (i) spiritual counseling and care rest upon a deep philosophical foundation; (ii) practitioners can benefit from philosophical knowledge in achieving their professional aims and in shaping the methods and techniques they employ; and (iii) the possibility of genuine therapeutic understanding within spiritual counseling relationships can be critically examined, with philosophical perspectives and sources offering meaningful contributions to the methods required to achieve such understanding.

Anahtar Kelimeler

Spiritual counseling and care , Philosophical foundations , Existential concerns , Nature of God , Problem of evil

Kaynakça

• Allport, G. W. (2004). Birey ve dini (çev. B. Sambur). Elis Yayınları.
• Apak, H. (2018). Dindarlığın bir boyutu olarak maneviyat. [içinde] M. N. Doru & Ö. Bozkurt (ed.), Din bilimleri: Klasik sorunlar – güncel tartışmalar (ss. 365–378). Mardin Artuklu Üniversitesi Yayınları.
• Aristoteles. (2014). Nikhomakhos’a etik (çev. Z. Özcan). Sentez Yayıncılık.
• Aristoteles. (2017). Politika (çev. F. Akderin). Say Yayınları.
• Aurelius, M. (2018). Kendime düşünceler (çev. Y. E. Ceren). Türkiye İş Bankası Yayınları.
• Ayten, A., vd. (ed.). (2016). Manevi danışmanlık ve rehberlik-1. Dem Yayınları.
• Baş, S. (2017). Manevi danışmanlıkta duanın bir destekleme metodu olarak kullanımı. Marmara Üniversitesi İlâhiyat Fakültesi Dergisi, 52, 161–198.
• Bauman, Z., & Lyon, D. (2013). Akışkan gözetim (çev. E. Yılmaz). Ayrıntı Yayınları.
• Belhi, E. Z. (2012). Beden ve ruh sağlığı (çev. N. Okuyucu & Z. Tiryaki). Türkiye Yazma Eserler Kurumu Başkanlığı.
• Berkeley, G. (1996). İnsan bilgisinin ilkeleri üzerine (çev. H. Tuna). Bilim ve Sanat Yayınları.
• Catherine, D., vd. (2001). Zamanların sonu üzerine söyleşiler (çev. N. K. Sevil). Yapı Kredi Yayınları.
• Cevizci, A. (1996). Felsefe sözlüğü. Ekin Yayıncılık.
• Cevizci, A. (1999). Felsefe sözlüğü. Paradigma Yayınları.
• Currier, J. M. (2017). Theodicies and professional quality of life in a nationally representative sample of chaplains in the veterans health administration. Journal of Prevention & Intervention in the Community, 45(4), 286–296.
• Eflatun. (1973). 1. Alkibiades. (çev. İ. Şahinbaş). Hürriyet Yayınları.
• Ekşi, H. (Ed.). (2017). Psikoterapi ve psikolojik danışmada maneviyat. Kaknüs Yayınları.
• Elias, J. L. (2006). Ancient philosophy and religious education: Education as initiation into a way of life. [içinde] M. Souza vd. (ed.), International handbook of the religious, moral and spiritual dimensions in education (ss. 9–21). Springer.
• Ellmann. (2009). Yönetim kurulu toplantı odasında manevi rehberlik (çev. Ö. Çolakoğlu). [içinde] R. Frager (ed.), Manevi rehberlik ve ben ötesi psikolojisi üzerine paylaşımlar (ss. 195–201). Kaknüs Yayınları.
• Esed, M. (2009). Kuran-ı Kerim meali. (çev. C. Koytak & A. Ertürk). İşaret Yayınları.
• Gürsoy, K. (2008). Etik ve tasavvuf. Sufi Kitap.
• Güvenç, E. (2024). Manevi danışmanlığın felsefi temelleri. Eski Yeni Yayınları.
• Hadot, P. (2012). Ruhani alıştırmalar ve antik felsefe (çev. K. Gürkan). Pinhan Yayıncılık.
• Hadot, P. (2017). İlkçağ felsefesi nedir? (çev. M. Cedden). Dost Kitabevi.
• Hugo, V. (2017). Bir idam mahkûmunun son günü (çev. V. Yalçıntoklu). Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.
• Huxley, A. (2014). Kadim felsefe (çev. M. Yetkin). İthaki Yayınları.
• İbn Hazm. (2015). Ahlak ve davranış tarzları: Nefislerdeki ahlaki hastalıkların tedavisi (çev. M. Çağrıcı). Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları.
• Karagül, A. (2012). Manevi bakım: Anlamı, önemi, yöntemi ve eğitimi (Hollanda örneği). Dini Araştırmalar, 15(40), 5–27.
• Kierkegaard, S. (2016). Tanrı’ya ihtiyaç duymak (çev. Z. Yeter). Fabula Kitap.
• Kindi. (2017). Üzüntüden kurtulma yolları (çev. M. Çağrıcı). Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları.
• Kitâb-ı Mukaddes. (1969). Kitabı Mukaddes Şirketi.
• Koç, M. (2016). Manevi-(Psikolojik) danışmanlık Müslüman-Türk diasporası örneği. Emin Yayınları.
• Lahav, R. (1996). What is philosophical in philosophical counselling. Journal of Applied Philosophy, 13(3), 259–278.
• Mehmedoğlu, A. U. (2011). Tanrı’yı tasavvur etmek. Çamlıca Yayınları.
• Mevlana. (2007). Divan-ı Kebir (çev. A. Gölpınarlı). Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.
• Mounier, E. (1986). Varoluş felsefelerine giriş (çev. S. R. Kırkoğlu). Alan Yayıncılık.
• Niedzviecki, H. (2011). Ben özelim! Bireylik nasıl yeni konformizm hâline geldi? (çev. S. Erduman). Ayrıntı Yayınları.
• Platon. (1986). Diyaloglar 2. (çev. T. Gökçöl). Remzi Kitabevi.
• Platon. (2006). Şölen. (çev. S. Eyüboğlu. & A. Erhat). Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.
• Platon.. (2007). Yasalar. (çev. C. Şentuna & S. Babür). Kabalcı Yayınları.
• Platon. (2011). Lakhes. (çev. F. Akderin). Say Yayınları.
• Platon. (2017). Phaidros. (çev. F. Akderin). Say Yayınları.
• Râzi, E. B. (2008). Et-tıbbu’r-ruhani (çev. H. Kahraman). İz Yayıncılık.
• Rogers, C. (2012). Yarının insanı (çev. F. C. Dansuk). Okyanus Yayınları.
• Seyyar, A. (2015). Tasavvufi sosyal hizmet: Sufilerin manevi terapi yöntemleri. Rağbet Yayınları.
• Söylev, Ö. F. (2014). Türkiye’de dini danışma ve rehberlik alanları, imkânları ve yöntemleri [Doktora tezi]. Bursa Uludağ Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
• Still, A., & Dryden, W. (1999). The place of rationality in Stoicism and REBT. Journal of Rational-Emotive & Cognitive-Behavior Therapy, 17(3), 143–164.
• Şenel, A. (2014). Kemirgenlerden sürüngenlere insanlık tarihi. İmge Kitabevi.
• Uğurlu, H. S. (2021). Yüksek din öğretiminde uzmanlaşma eğitimi: Farklı ülkelerin dini danışmanlık eğitim örnekleri üzerinden bakış açısı odaklı bir değerlendirme. Journal of Islamic Research, 32(2), 387–409.
• Yaran, C. S. (1997). Kötülük ve teodise. Vadi Yayınları.
• Yıldırım, A. (2016). Postmodern insanın Tanrı anlayışı. Pesa Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi, 2(3), 47–54.