Danışan Merkezli Manevi Danışmanlık Örneği Olarak İslam Peygamberi Hz. Muhammed’in Uygulamaları
Öz
Sekülerleşmeyle birlikte özellikle Batı toplumlarında oldukça ilgi gören manevi danışmanlık ve rehberlik hizmetleri, ülkemizde de kurumsal olarak Diyanet İşleri Başkanlığı’nın cami dışı yeni bir din hizmeti olarak giderek yaygınlaşmaya başlamıştır. İslami pratikleri merkeze alan Türkiye’deki manevi danışmanlık hizmetlerinde danışan odaklı manevi danışmanlık uygulaması henüz sistematik olarak yapılmamaktadır. Bu tür çalışmaların ülkemizde gelişmesine yardımcı olmayı ve ilgili literatürün oluşmasına katkıda bulunmayı hedefleyen bu makalede, literatür taramasını temel alan dokümantasyon metodu kullanılarak konuya ilişkin teorik bir değerlendirme yapılmıştır. Bu makalenin amacı, İslam Peygamberi Hz. Muhammed’in manevi danışmanlık bağlamında değerlendirilebilecek uygulamalarını “danışan merkezli psikoterapi” bileşenleri özelinde psiko-teolojik açıdan inceleyip adı geçen psikoterapi yaklaşımı kapsamında Hz. Muhammed’in manevi danışman rolünü ortaya koymaktır. Bu rolü ortaya koyarken salt bir psikolojizan tutum benimsenmemesine özellikle dikkat edilmeye çalışılmıştır. Zira böylesi bir yaklaşım, teolojik içerikli peygamberlik makamına yönelik indirgemeci istenmedik bir sonuca yol açabilir. Öncelikle danışan merkezli psikoterapinin hümanistik psikoloji içindeki betimsel tanımının yapıldığı makalede, daha sonra danışanın geri bildirimlerini dikkate alarak terapötik iletişimin temel prensiplerini ortaya koyan İslam Peygamberi Hz. Muhammed’in ashâbıyla yaptığı görüşmeler tematik olarak analiz edilmiştir. Temel hadis kaynaklarındaki konuya ilişkin hadisler dikkate alınarak Hz. Muhammed’in manevi danışmanlık pratikleri psiko-teolojik bağlamda değerlendirilmiştir. Bir manevi danışman olarak İslam peygamberinin otantikliğinin ön plana çıkarılmaya çalışıldığı makalede sonuç olarak (i) danışan merkezli psikoterapi özelinde incelenen İslam Peygamberi Hz. Muhammed’in manevi danışmanlığının Rogers’in belirttiği kişisel kaynakları harekete geçirici tutum ve davranış formları olan ‘samimiyet, empati ve koşulsuz kabulü’ içerdiği; (ii) İslam peygamberi Hz. Muhammed’in içinde yaşadığı toplumda dinsel bir otorite olarak ‘peygamber’ sıfatıyla teolojik içerikli konuların dışında gündelik yaşama ilişkin psiko-sosyal içerikli görüşmeler de yaptığı; (iii) sözü edilen pratik yaşam sorunlarına yönelik yaptığı görüşmelerinde sadece teolojik referansları değil, bireyin psikolojik ihtiyaçlarını da dikkate alarak manevi danışmanlık yaptığı; (iv) ve Rogers’in danışan merkezli psikoterapi yaklaşımındaki danışmanlık becerisi bileşenlerinin İslam peygamberi Hz. Muhammed’in yapmış olduğu manevi danışmanlık uygulamalarında da tematik olarak yer aldığı saptanmıştır.
Anahtar Kelimeler
Practices of Muhammad the Prophet of Islam, as an Example of Client-Centered Spiritual Counseling
Öz
Along with secularization, spiritual counseling and care services, which have attracted great attention especially in Western societies, have become increasingly widespread in Turkey as a new, outside-of-mosque religious service under the Presidency of Religious Affairs. The practice of client-oriented spiritual counselling in Turkey, considering Islamic practices, are not to be done systematically yet. In this article, which aims to help the development of such studies in our country and contribute to the formation of the relevant literature, a theoretical evaluation was made on the subject by using the documentation method based on the findings of the literature search. The purpose of this article is to examine the practices of Muhammad, the Prophet of Islam, which can be evaluated within the context of spiritual counseling, in terms of the psycho-theological aspects of the “client-oriented psychotherapy” components and to reveal the role of the spiritual counselor in Prophet Muhammed within the scope of the mentioned psychotherapy approach. While putting this role forward, special attention was paid not to adopt a purely psychologizing attitude. For such an approach may lead to a reductionist, unwanted result against the authority of the theological prophecy. First of all, in this article in which the descriptive definition of client-centered psychotherapy in humanistic psychology is made, Prophet Muhammad’s meetings with his companions were thematically analyzed. Considering the hadiths related to the subject in the main hadith works, the spiritual counseling practices of the Prophet Muhammad were having been reached in a psycho-theological context. In conclusion of the article, it has been determined that; i) the spiritual counseling of Prophet Muhammad examined in the context of client-oriented psychotherapy includes ‘sincerity, empathy and unconditional acceptance’ , which are forms of attitude and behavior that activate Rogers' personal resources; (ii) as a religious authority in the society, which he lived in, Prophet Muhammad, apart from theological issues, also had psycho-social discussions about daily life as 'prophet'; (iii) in his discussions about the practical life problems mentioned, he did spiritual counseling considering not only the theological references but also the psychological needs of the individual; (iv) and the counseling skill components of Rogers’ client-oriented psychotherapy approach were found to be thematic in the spiritual counseling practices carried out by Prophet Muhammad.
Anahtar Kelimeler
