Baba-Bebek Bağlanmasına İlişkin Hemşirelik Alanında Yapılan Lisansüstü Tezlerin İncelenmesi: Yöntemsel ve Tematik Bir İnceleme

Öz

Amaç: Bu araştırma, Türkiye’de baba-bebek bağlanmasına yönelik hemşirelik alanında yapılan lisansüstü tezlerin yöntemsel özelliklerini ve araştırma eğilimlerini incelemek amacıyla yapılmıştır. Yöntem: Araştırma betimsel nitelikte olup doküman analizi deseninde gerçekleştirilmiştir. Tezlere ulaşmak için Türkiye Ulusal Tez Veri Tabanı’nda yıl sınırlamasına gidilmeksizin “baba-bebek”, “baba-bebek bağlanması”, “paternal bağlanma”, “father-infant”, “father-infant attachment”, “father-infant bonding” ve “paternal attachment” anahtar kelimeleri kullanılarak yapılan tarama sonucunda toplam 23 teze ulaşılmıştır. Tam metin erişimine izin verilmiş olan 23 tez Doküman Analizi Formu kullanılarak incelenmiştir. Verilerin analizinde tanımlayıcı istatistikler (frekans ve yüzde dağılımları) kullanılmıştır. Bulgular: Tezlerin 16’sı yüksek lisans, 7’si doktora düzeyinde yürütülmüş olup çoğunlukla hemşirelik anabilim dalında (%73,9), profesör doktor ünvanına sahip öğretim üyesi danışmanlığında (%47,8) yapılmıştır. İncelenen tezlerin altısı deneysel, ikisi yarı deneysel, biri metodolojik, altısı tanımlayıcı, altısı tanımlayıcı ve kesitsel, biri analitik ve kesitsel, biri nitel araştırma türünde gerçekleştirilmiştir. İncelenen tezlerde, yapılandırılmış müdahalelerin (kanguru bakımı, ten tene temas, ebeveynlik ve bebek bakımına yönelik eğitimler) baba-bebek bağlanmasını güçlendirdiği; tanımlayıcı araştırmalarda bağlanmayı etkileyen bireysel ve ailesel faktörlerin, nitel araştırmalarda ise babaların deneyim ve gereksinimlerine ilişkin temaların öne çıktığı belirlenmiştir. Tartışma: Türkiye’de hemşirelik alanında baba-bebek bağlanmasına odaklanan tez çalışmalarında son beş yılda belirgin bir artış olduğu görülmektedir. Baba katılımına odaklanan yapılandırılmış müdahaleler klinik uygulamalara rehberlik etmek açısından önemli sonuçlar ortaya koymaktadır. Bu bağlamda baba-bebek bağlanmasını güçlendirmeyi hedefleyen hemşirelik girişimlerinin etkililiğini ortaya koyacak girişimsel çalışmaların artırılması ve klinik uygulamalarda babaların bakım sürecine aktif katılımını teşvik eden hemşirelik temelli yaklaşımların yaygınlaştırılması önerilmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Babalar
• Bağlanma
• Bebek
• Hemşirelik.

An Analysis of Graduate Theses in the Field of Nursing on Father–Infant Attachment: A Methodological and Thematic Review

Öz

Objective: This study was conducted to analyze the methodological characteristics and research trends of postgraduate theses in the field of nursing related to father-infant bonding in Turkey. Method: This study is descriptive in nature and was conducted using a document analysis design. To access the studies, the keywords “father-infant,” “father-infant bonding,” “paternal bonding,” “father-infant,” “father-infant attachment,” “father-infant bonding,” and “paternal attachment” without imposing a date limit on the Turkish National Thesis Center. All 23 theses with full-text access were examined using the Document Analysis Form. Descriptive statistics (frequency and percentage distributions) were used in the analysis of the data. Results: Of the included theses, 16 were master’s theses and 7 were doctoral dissertations. Most were conducted within nursing departments (73,9%) under the supervision of professors (47,8%). Among the reviewed theses, six employed experimental designs, two used quasi-experimental designs, one was methodological, six were descriptive, six were descriptive cross-sectional, one was analytical cross-sectional, and one adopted a qualitative design. The findings indicated that structured interventions, including kangaroo care, skin-to-skin contact, and education on parenting and infant care, strengthened father–infant attachment. Descriptive studies primarily identified individual and family-related factors influencing father–infant attachment, whereas qualitative studies highlighted fathers’ experiences and unmet support needs. Discussion: In Turkey, there has been a noticeable increase in thesis studies focusing on father-infant bonding in the field of nursing over the past five years. Structured interventions focusing on father involvement have yielded important results in terms of guiding clinical practice. In this context, it is recommended that interventional studies demonstrating the effectiveness of nursing initiatives aimed at strengthening father-infant bonding be increased and that nursing-based approaches encouraging fathers’ active participation in the care process in clinical practice be disseminated.

Anahtar Kelimeler

• Attachment
• Baby
• Fathers
• Nursing.

Kaynakça

1. Altun, E. (2021). Doğum hafızasının ve postpartum posttravmatik stres bozukluğunun anne-bebek ve baba-bebek bağlanma üzerine etkisinin değerlendirilmesi [Yüksek lisans tezi, Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
2. Ateş Beşirik, S., & Geçkil, E. (2025). Father–infant attachment status and associated factors. Fırat Üniversitesi Sağlık Bilimleri Tıp Dergisi, 39(2), 99–105.
3. Aydin, R., Boz, B., Ucar, O., & Dolek, F. (2020). Attachment levels of fathers and examining the factors affecting. International Journal of Caring Sciences, 13(2), 1440–1448.
4. Bal, S., & Koç, G. (2020). Babaların bebek bakımına katılımının sağlanmasında hemşirenin rolü. Samsun Sağlık Bilimleri Dergisi, 5(2), 90–96. https://doi.org/10.47115/jshs.755020
5. Bergström, A., Pajulo, M., Rantanen, A. T., & Ekblad, M. O. (2025). The effect of unintended pregnancy on the development of parental–fetal attachment: A prospective cohort study. BMC Pregnancy and Childbirth, 25(1), Article 927. https://doi.org/10.1186/s12884-025-07261-2
6. Bretherton, I. (1992). The origins of attachment theory: John Bowlby and Mary Ainsworth. Developmental Psychology, 28(5), 759–775. https://doi.org/10.1037/0012-1649.28.5.759
7. Buldum, A. (2024). Babaların emzirmeye ilişkin bilgi düzeyleri, tutumları ve baba-bebek bağlanma düzeyleri arasındaki ilişkilerin yapısal eşitlik modeli ile incelenmesi [Doktora tezi, Mersin Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
8. Cabrera, N., Volling, B., & Barr, R. (2018). Fathers are parents, too! Widening the lens on parenting for children’s development. Child Development Perspectives, 12(3), 152–157. https://doi.org/10.1111/cdep.12275

9. Çömlek, G. (2021). Anne-bebek bağlanması ve baba-bebek bağlanması arasındaki ilişkinin belirlenmesi [Yüksek lisans tezi, İstanbul Medipol Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
10. Dinç, S. (2014). Baba-bebek bağlanma durumu ve etkileyen faktörlerin belirlenmesi [Yüksek lisans tezi, İstanbul Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
11. Döblin, S., Seefeld, L., Weise, V., Kopp, M., Knappe, S., Asselmann, E., Martini, J., & Garthus-Niegel, S. (2023). The impact of mode of delivery on parent-infant-bonding and the mediating role of birth experience: A comparison of mothers and fathers within the longitudinal cohort study DREAM. BMC Pregnancy and Childbirth, 23(1), Article 285. https://doi.org/10.1186/s12884-023-05611-8
12. Düdükcü, F. T., & Aslan, F. T. (2020). Paternal–infant attachment and determination of factors affecting attachment. Archives of Health Science and Research, 7(1), 43–49. https://doi.org/10.5152/ArcHealthSciRes.2020.19053
13. Erçevik, C. (2024). Babaların toplumsal cinsiyet rolleri tutumu, evlilik uyumu ve maternal bağlanmanın prenatal paternal bağlanmaya etkisinin incelenmesi [Yüksek lisans tezi, Hacettepe Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
14. Ergün Arslanlı, S. (2024). Babalara farklı yöntemlerle verilen yenidoğan temel bakımı eğitiminin öz-yeterlilik ve baba-bebek bağlanması üzerine etkisi [Doktora tezi, Mersin Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
15. Fisher, D., Khashu, M., Adama, E. A., Feeley, N., Garfield, C. F., Ireland, J., Koliouli, F., Lindberg, B., Nørgaard, B., Provenzi, L., Thomson-Salo, F., & van Teijlingen, E. (2018). Fathers in neonatal units: Improving infant health by supporting the baby–father bond and mother–father coparenting. Journal of Neonatal Nursing, 24(6), 306–312. https://doi.org/10.1016/j.jnn.2018.08.007
16. Fonseca, A., Nazaré, B., & Canavarro, M. C. (2018). Mothers’ and fathers’ attachment and caregiving representations during transition to parenthood: An actor-partner approach. Journal of Reproductive and Infant Psychology, 36(3), 246–260. https://doi.org/10.1080/02646838.2018.1449194
17. Gül, U. (2020). Preterm doğmuş bebeklerin baba-bebek bağlanmasının incelenmesi [Yüksek lisans tezi, Karadeniz Teknik Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
18. Güleç, D. (2010). Baba-bebek bağlanma ölçeğinin Türk toplumunda geçerlik ve güvenirliğinin incelenmesi [Yüksek lisans tezi, Ege Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
19. Güneş, E., & Işık, C. (2023). Maternal - Paternal Bağlanmayı Etkileyen Faktörler ve Ebelik Yaklaşımları. Sağlık Profesyonelleri Araştırma Dergisi, 5(1), 89–95. https://doi.org/10.57224/jhpr.1158640
20. Işık, S. (2019). Paternal depresyonun erken bebeklik döneminde baba-bebek bağlanmasına etkisi [Yüksek lisans tezi, İzmir Kâtip Çelebi Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
21. Kara, M. (2022). Baba adaylarına bebeğin günlük bakımı ve paternal bağlanma konusunda verilen eğitimin baba-bebek bağlanmasına etkisi [Doktora tezi, Çukurova Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
22. Karapelit, Z. (2023). Annelik rolü yeteneği kuramına göre ebeveynlere verilen eğitimin annelik rolü, anne-bebek ve baba-bebek bağlanmasına etkisi [Doktora tezi, İnönü Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
23. Kılan, S., & Özpınar, S. (2020). Baba-bebek bağlanması ve etkileyen faktörler: Manisa örneği [Yüksek lisans tezi, Manisa Celal Bayar Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
24. Kıraç, A., Altuntaş, D., Hançar, D., & Akman, G. (2021). Baba bebek bağlanmasının desteklenmesinde hemşirenin rolü. Samsun Sağlık Bilimleri Dergisi, 6(1), 33–40.
25. Kızıl Sürücüler, H. (2019). 6–12 aylık bebeği olan babalara verilen eğitimin baba-bebek bağlanma durumuna etkisi [Yüksek lisans tezi, Balıkesir Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
26. Kuzu, F. (2023). Baba-bebek bağlanması ve etkileyen faktörler [Yüksek lisans tezi, Karamanoğlu Mehmetbey Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
27. Lee, S., Bellamy, J., & Guterman, N. (2009). Fathers, physical child abuse, and neglect. Child Maltreatment, 14(3), 227–231. https://doi.org/10.1177/1077559509339388
28. Lucassen, N., Tharner, A., Van IJzendoorn, M. H., Bakermans-Kranenburg, M. J., Volling, B. L., Verhulst, F. C., Lambregtse-Van den Berg, M. P., & Tiemeier, H. (2011). The association between paternal sensitivity and infant–father attachment security: A meta-analysis of three decades of research. Journal of Family Psychology, 25(6), 986–992. https://doi.org/10.1037/a0025855
29. Nizam, G. G. (2020). Bebeği hastanede yatan ebeveynlerin evlilik uyumunun maternal ve paternal bağlanmaya etkisinin incelenmesi [Yüksek lisans tezi, Ufuk Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
30. Özçatal, E. Ö. (2011). Ataerkillik, toplumsal cinsiyet ve kadının çalışma yaşamına katılma. Çankırı Karatekin Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 1(1), 21–39.
31. Özer Yurdanur, N. E. (2025). Ten tene temasın baba-bebek bağlanmasına etkisi: Randomize kontrollü çalışma [Doktora tezi, Aydın Adnan Menderes Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
32. Ruiz, N., Piskernik, B., Witting, A., Fuiko, R., & Ahnert, L. (2018). Parent-child attachment in children born preterm and at term: A multigroup analysis. PLoS ONE, 13(8), Article e0202972. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0202972
33. Sağlam, D. (2024). Konjenital anomalili bebeğe sahip babaların baba-bebek bağlanmasına ilişkin deneyimleri: Yapılandırmacı temellendirilmiş kuram çalışması [Yüksek lisans tezi, Akdeniz Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
34. Shorey, S., Ng, Y. P. M., Ng, E. D., Siew, A. L., Mörelius, E., Yoong, J., & Gandhi, M. (2019). Effectiveness of a technology-based supportive educational parenting program on parental outcomes (Part 1): Randomized controlled trial. Journal of Medical Internet Research, 21(2), Article e10816. https://doi.org/10.2196/10816
35. Suzuki, D., Ohashi, Y., Shinohara, E., Usui, Y., Yamada, F., Yamaji, N., Sasayama, K., Suzuki, H., Nieva, R. F., Jr., da Silva Lopes, K., Miyazawa, J., Hase, M., Kabashima, M., & Ota, E. (2022). The current concept of paternal bonding: A systematic scoping review. Healthcare, 10(11), Article 2265. https://doi.org/10.3390/healthcare10112265
36. Tonguz, R. N. (2022). Babaların evlilik uyumları ile baba-bebek bağlanma düzeyleri arasındaki ilişki [Yüksek lisans tezi, Mersin Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
37. Tunç, İ. (2023). Postpartum dönemde paternal depresyon yaygınlığı ve paternal depresyonun baba-bebek bağlanması ile ilişkisi [Yüksek lisans tezi, Lokman Hekim Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
38. Türkçüer, N. (2020). Postpartum dönemde baba-bebek bağlanmasının fonksiyonel duruma etkisi [Yüksek lisans tezi, Pamukkale Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
39. Yavuz Akkoyun, M. Y. (2023). Postpartum dönemde baba-bebek bağlanması ve babaların yaşam doyumunun incelenmesi [Yüksek lisans tezi, Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
40. Yıldırım, F. (2023). Doğum sonrası babalara verilen bebek bakımı eğitiminin baba-bebek bağlanması, annenin doğum sonu depresyonu ve yaşam kalitesine etkisi [Doktora tezi, Ordu Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
41. Yılmaz, M. P., Ören, B., & Tarhan, P. (2021). 0-2 Yaş Bebeğe Sahip Babaların Baba-Bebek Bağlanması ve İlişkili Faktörlerin İncelenmesi. Ordu Üniversitesi Hemşirelik Çalışmaları Dergisi, 4(3), 306–315.
42. Yılmaz, S. T. (2023). Bilgi, motivasyon ve davranış becerileri modeline dayalı çevrimiçi verilen ebeveynlik eğitimi programının maternal ve paternal bağlanma üzerine etkisinin değerlendirilmesi [Doktora tezi, Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
43. Zekey, Z. B. (2024). Preterm bebeklerde baba kanguru bakımı ile transportun fizyolojik parametreler, kaygı ve paternal bağlanma üzerine etkisi: Randomize kontrollü çalışma [Yüksek lisans tezi, Selçuk Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.