Selefi-Cihadi Örgütlerin Karşılaştırmalı Analizi: El-Kaide ve IŞİD Örneği

ABD’de gerçekleşen 11 Eylül terör saldırıları, terörizmi uluslararası gündemin üst sıralarına taşımanın yanı sıra, terörizm çalışmalarına yönelik mevcut ilginin de artmasına neden olmuş, özellikle saldırıları gerçekleştiren El-Kaide benzeri Selefi-cihadi örgütlere yönelik çalışmaların sayısı hızlı bir şekilde artmıştır. Bu Selefi-cihadi örgütlere yönelik gelişen literatürde genelleştirici ve indirgemeci olmak üzere iki yaklaşım dikkat çekmektedir. Genelleştirici yaklaşımlar, bu örgütleri yüzeysel ortak özellikleri bağlamında birbirine özdeş yapılar olarak tanımlamakta iken, indirgemeci yaklaşımlar ise bu aktörlerin birbirlerinden farklılaştığı noktalara odaklanarak çeşitli sınıflandırmalar üretmektedir. Her iki yaklaşım da sayıları hızla artan Selefi-cihadi örgütlerin anlaşılmasında önemli avantajlara sahip olmakla birlikte, genelleştirici yaklaşımlar, birbirinden farklı siyasi, sosyal, ekonomik ve tarihsel koşullar içerisinde oluşan bu aktörlerin önemli farklılıklarını; indirgemeci yaklaşımlar ise bu örgütlerin, oluşturdukları tipolojilerin koşullarına uyum sağlamayan özeliklerini göz ardı etmektedirler. Bu varsayım temelinde makale, Selefi-Cihadi örgütlere yönelik gerçekliği daha açık bir şekilde elde edebilmek için genelleştirici ve indirgemeci yaklaşımların sınırlarına bağlı kalmaksızın, öne çıkan cihadi terör oluşumları olarak El-Kaide ve IŞİD’in benzerlik ve farlılıklarının ne olduğu sorusuna yanıt aramaktadır. Bu soru özelinde makalede, cihadi örgütlerin, güçlü benzerliklerine rağmen genelleştirici yaklaşımların öne sürdüğü kadar özdeş, farklılıklarının ise indirgemeci çalışmaların ileri sürdüğü kadar keskin olmadığı iddiası ileri sürülmektedir. Çalışmada, değerlendirilen aktörlerin farklılıkları ve benzerlikleri, aktörlere ait birincil kaynaklar üzerinden ideoloji, amaç ve strateji kategorileri içerisinde analiz edilmektedir.

Apart from bringing terrorism to the top of the international agenda, the September 11 terrorist attacks in the US also increased the current interest in terrorism studies. Numerous studies on Salafi-jihadi organizations such as Al Qaeda, which carried out the attacks, rapidly mushroomed. The literature on Salafi-jihadi organizations offers two mainstream approaches; one generalizing stream and one reductionist stream. While generalizing studies define these organizations as identical structures based on their superficial common features, reductionist studies produce classification types by focusing on their different characteristics. Although both approaches have their own advantages in explaining Salafi-jihadi organizations, the generalizing approaches ignore the differences of these actors stemming from their different political, social, economic, and historical conditions, while reductionist approaches always leave out some important characteristics of these actors which do not suit the classification criteria they created. To assess the reality of Salafi-jihadi organizations more clearly, without being bound by the limitations of generalizing and reductionist approaches, this article tries to demonstrate the similarities and differences between Al-Qaeda and ISIS as prominent jihadi terrorist organizations. The article argues that despite their strong similarities, the jihadist organizations are not as identical as generalizing approaches suggest, and their differences are not as sharp as reductionist studies offer. In this study, the similarities and differences of the actors are analyzed in the categories of ideology, goal, and strategy, mainly through the primary sources on the actors.