Bir Performatif Direniş Örneği Olarak İran Kadın Hareketi ve Mahsa Amini Protestoları

Bu makale, 1979 İslam Devrimi'nden 2022’de Mahsa Amini’nin ölümünü izleyen protestolara kadar İran kadın hareketini, Judith Butler’ın teorik çerçevesini kullanarak performatif direnişin bir örneği olarak analiz etmektedir. 1979 İslam Devrimi’nin ardından yeni rejim, ideal kadının rolünü yeniden tanımlayan ve zorunlu başörtüsünü dayatan toplumsal mühendislik politikaları uygulayarak süregelen bir yapısal gerilim yaratmıştır. Bu biyopolitik kontrol karşısında İranlı kadınlar, günlük ve yıkıcı eylemlerle normlara meydan okuyan bir performatif direniş tarzı geliştirmişlerdir. Makalenin amacı, rejimin baskıcı politikaları -özellikle de zorunlu başörtüsü- karşısında kadınların dayatılan normlara meydan okuyan bedensel ve sembolik eylem biçimlerini nasıl geliştirdiklerini incelemektir. Özellikle performatifliğe odaklanarak, kadınların normatif olmayan örtünme, kamusal protestolar veya dijital aktivizm gibi yalnızca muhalefeti ifade etmekle kalmayıp aynı zamanda aktif olarak kolektif bir kimliği nasıl inşa ettiğini inceliyor. Ayrıca makale, rejim ve kadınlar arasındaki tarihsel ilişki gibi konuları ele alarak devrim sonrası biyopolitik kontrolün uygulanmasını açıklayarak erken dönem seferberliklerden sosyal medya kampanyalarına kadar direniş biçimlerinin evrimine odaklanmaktadır. 

This article analyses the Iranian women's movement from the 1979 Islamic Revolution to the protests that followed the death of Mahsa Amini in 2022, examining it through the lens of Judith Butler's theoretical framework of performative resistance. After the revolution, the new regime created lasting structural tension by implementing social engineering policies that redefined the role of the ideal woman and made headscarves mandatory. In response to this biopolitical control, Iranian women developed a style of performative resistance, challenging norms through disruptive daily actions. The article examines how women have developed bodily and symbolic forms of action to challenge the imposed norms, particularly with regard to the mandatory headscarf, in the face of the regime's repressive policies. With a particular focus on performativity, the article examines how women express opposition through non-normative covering, public protests or digital activism, and how they actively construct a collective identity. Furthermore, it addresses the historical relationship between the regime and women, explaining the implementation of post-revolutionary biopolitical control, and focusing on how forms of resistance have evolved from early mobilisations to social media campaigns.