Uydu İnterneti Teknolojisinin Dijital Eşitsizlikler ve Tahakküm Bağlamında Medya Söylemindeki Temsili Üzerine Eleştirel Tematik Bir Analiz

Yıl 2025, Cilt: 2 Sayı: 2, 126 - 157, 26.12.2025

Ufuk Özden

Öz

Uydu interneti teknolojileri, yalnızca iletişim altyapısında bir yenilik değil; aynı zamanda dijital eşitsizliklerin, jeopolitik müdahale tartışmalarının, ideolojik temsillerin ve güç ilişkilerinin etrafında konumlanan bir teknolojik gelişmedir. Medya söylemi, bu teknolojileri, teknolojik yenilik ve tarafsızlık nosyonuyla meşrulaştırmakta; konunun merkezinde yer alan erişim eşitsizliğini teknik sorunlara, toplumsal tepkileri ve irrasyonel dirençlere indirgemektedir. Uydu internetine ilişkin haber içerikleri, küresel ölçekte dijital erişimi genişletme iddiası taşırken, aynı zamanda ekonomik ayrıcalıkları, kültürel homojenleşmeyi ve veri temelli gözetim yapılarını görünmez kılmakta, erişim eşitliği konusunu geri plana itmektedir. Bu tartışmalar ekseninde yürütülen bu çalışmada, 2021–2024 yılları arasında yayımlanmış 25 haber metni eleştirel tematik analiz yöntemiyle incelenmiştir. Kasti örnekleme tekniğiyle seçilen haberler; Starlink, Kuiper ve benzeri şirketlerin uydu interneti sistemlerin farklı coğrafyalardaki kullanımı, kriz alanlarına müdahaleleri, fiyatlandırma politikaları ve toplumsal temsiliyet gibi başlıklar üzerinden değerlendirilmiştir. Analiz sonucunda üç ana tema öne çıkmıştır: teknolojinin ideolojik doğallaştırılması, eşitsizliğin teknikleştirilerek söylemsel düzeyde meşrulaştırılması ve uydu interneti altyapılarının dijital egemenlik aracı olarak çerçevelenmesi. Elde edilen bulgular, medya söyleminin teknolojik altyapıları yalnızca anlatmakla kalmadığını; onları ideolojik olarak inşa eden ve toplumsal rızayı şekillendiren bir rol üstlendiğini ortaya koymaktadır. Bu doğrultuda, dijital çağda erişim eşitsizliğinin mümkün olan her platformda tartışmaya açılması, erişim eşitsizliğini normalleştiren ve meşrulaştıran medya söylemlerine karşı eleştirel medya okuryazarlığının güçlendirilmesi ve dijital teknolojilere yönelik eleştirel düşünme becerilerinin yaygınlaştırılması, dijital çağın toplumsal eşitsizlikleriyle mücadele etmekte ve bunlara eşitlikler namına müdahale alanları yaratılmasında anlamlı bir müdahale zemini sunabilir.

Anahtar Kelimeler

Uydu İnterneti , Dijital Eşitsizlik , İletişim Teknolojileri , Eleştirel İletişim Çalışmaları

Etik Beyan

Çalışma kapsamında herhangi bir kurum veya kişi ile çıkar çatışması bulunmamaktadır ve çalışma etik kurul izni gerektirmemektedir

Destekleyen Kurum

Çalışma için herhangi bir kurumdan destek alınmamıştır.

A Critical Thematic Analysis of the Representation of Satellite Internet Technology in Media Discourse in the Context of the Digital Divide and Domination

Öz

Satellite internet technologies are not merely an innovation in communications infrastructu-re; they are also a powerful tool at the center of digital inequalities, geopolitical interventi-ons, and ideological representations. Media discourse legitimizes these technologies with claims of technical neutrality, reducing access inequalities to technical problems and social reactions to irrational resistance. News content related to satellite internet claims to expand digital access on a global scale, while simultaneously obscuring economic privileges, cultu-ral homogenization, and data-driven surveillance structures. In this context, the study exami-ned 25 news articles published between 2021 and 2024 using a critical thematic analysis method. The news articles, selected using purposive sampling, were evaluated based on the use of systems such as Starlink and Kuiper in different geographical areas, their interventions in crisis areas, pricing policies, and public representations. The analysis revealed three main themes: the ideological naturalization of technology, the legitimization of inequality at the discursive level through technification, and the framing of satellite internet infrastructure as a tool of digital sovereignty. The findings reveal that media discourse does not merely desc-ribe technological infrastructures; it also plays a role in ideologically constructing them and shaping social consent. In this regard, strengthening media literacy and disseminating critical thinking skills regarding digital technologies may provide a meaningful basis for interven-tion against social inequalities in the digital age.

Anahtar Kelimeler

Satellite Internet , Digital Inequality , Communication Technologies , Critical Communication Studies

Etik Beyan

There is no conflict of interest with any institution or individual within the scope of the study, and the study does not require ethical committee approval.

Destekleyen Kurum

No support was received from any institution for this work.

Kaynakça

• Adorno, T., & Horkheimer, M. (2014). Aydınlanmanın diyalektiği (N. Ülner, Çev.). Kabalcı Yayınevi.
• Archer, M. S., Bhaskar, R., Collier, A., Lawson, T., & Norrie, A. (2013). Critical realism: Essential readings. Routledge.
• Ashworth, B. (2025, 28 Mart). Satellite internet will enable AI in everything. Wired. https://www.wired.com/story/satellite-internet-will-let-us-put-ai-in-everything/
• Baltacı, A. (2017). Nitel veri analizinde Miles-Huberman modeli. Ahi Evran Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 3(1), 1-15.
• Ben Cheikh, S. (2023, 7 Eylül). Starlink in Yemen: A digital revolution or a security threat? Global Voices. https://globalvoices.org/2025/03/21/starlink-in-yemen-a-digital-revolution-or-a-security-threat/
• Bhasin, A., & Chadha, R. (2020). Low earth orbit satellites: Technical and policy aspects. Journal of Space Technology, 45(2), 110–123.
• Blanko, P. R. (2024, 6 Eylül). Starlink satellites: Elon Musk’s other destabilizing power in Africa. El Pais. https://english.elpais.com/economy-and-business/2024-12-06/starlink-satellites-elon-musks-other-destabilizing-power-in-africa.html
• Braun, V., & Clarke, V. (2006). Using thematic analysis in psychology. Qualitative Research in Psychology, 3(2), 77–101. https://doi.org/10.1191/1478088706qp063oa
• Brenner, N., & Schmid, C. (2014). The “urban age” in question. International Journal of Urban and Regional Research, 38(3). 731-755.
• Ceylan, F. (2021). Koronavirüs Enformasyonunda İnternetin Güvenilirliği. Karadeniz Zirvesi- 5. Uluslararası Sosyal Bilimler Kongresi Bildiriler Kitabı, 19-21 Şubat 2021.
• Clarke, V., & Braun, V. (2018). Using thematic analysis in counselling and psychotherapy research: A critical reflection. Counselling and Psychotherapy Research, 18(2), 107–110. https://doi.org/10.1002/capr.12165
• Cockayne, V. (2022, 22 Eylül). Iran complains to U.N. about Elon Musk’s Starlink satellite internet firm. Washington Times. https://www.washingtontimes.com/news/2025/jul/17/iran-complains-un-elon-musks-starlink-satellite-internet-firm/
• Coşkun, R. (2019, Nisan). Türkçe nitel araştırmalarda nitelik sorunu: Nitel araştırmalar ne kadar bilimsel? 6. Uluslararası Multidisipliner Çalışmaları Kongresi (Multicongress) Bildiriler Kitabı, Hasan Kalyoncu Üniversitesi, Gaziantep, 26-27 Nisan 2019.
• Couldry, N., Rodriguez, C., Bolin, G., Cohen, J., Goggin, G., Kraidy, MM., Iwabuchi, K., Lee, K., Qiu, J., Volkmer, I., Wasserman, H., Zhao, Y., Koltsova, O., Rakhmani, I., Rincón, O., Magallanes-Blanco, C., & Thomas, P. (2018).
• Inequality and communicative struggles in digital times: A global report on communication for social progress CARGC Strategic Documents. 1. https://repository.upenn.edu/cargc_strategicdocuments/1 de Verges, M. (2025, 22 Şubat). Starlink conquers the African internet market. Le Monde. https://www.lemonde.fr/en/economy/article/2025/02/22/starlink-conquers-the-african-internet-market_6738434_19.html
• Dickey, R., & Gleason, M. P. (2024). Space and war in Ukraine: Beyond the satellites. Æther: A Journal of Strategic Airpower & Spacepower, 3(1), 20–35. https://www.jstor.org/stable/48766059
• Dil, T. Ö. (2025, 2 Mayıs). Elon Musk ve Jeff Bezos’un uyduları internetin kurallarını yeniden yazacak... İnternet rekabeti fezaya çıktı. Bigpara. https://bigpara.hurriyet.com.tr/haberler/ekonomi-haberleri/elon-musk-ve-jeff-bezosun-uydulari-internetin-kurallarini-yeniden-yazacak-internet-rekabeti-fezaya-cikti_ID1611133/
• Do Couto, S. (2024, 5 Haziran). Remote Amazon tribe hooked on the internet, thanks to Elon Musk’s Starlink. Global News. https://globalnews.ca/news/10547068/amazon-marubo-tribe-internet-starlink-porn/
• Duyar, Z. (2025, 3 Nisan). Türkiye "uzay ekonomisi"ne imzasını kritik teknolojilerle atacak. Anadolu Ajansı.
• https://www.aa.com.tr/tr/ekonomi/turkiye-uzay-ekonomisine-imzasini-kritik-teknolojilerle-atacak/3526939 Equity Right. (2025, 30 Mart). Amazon’s $20 billion project kuiper: Connecting the world through satellite ınternet. https://www.equityright.com/amazons-20-billion-project-kuiper-connecting-the-world-through-satellite-internet/
• EuroNews. (2022, 24 Eylül). İran'da eylemler sırasında kısıtlanan internet sorununa Elon Musk'ın Starlink sistemi çözüm olur mu?. https://tr.euronews.com/2022/09/24/iranda-eylemler-sirasinda-kisitlanan-internet-sorununa-elon-muskin-starlink-sistemi-cozum-
• Fairclough, N. (1995). Critical discourse analysis: The critical study of language. Longman.
• Future Technologies. (2023, 5 Haziran). Satellite internet and the global connectivity race. https://www.ft-magazine.com/news/satellite-internet-and-the-global-connectivity-race
• Gorski, P. C. (2009). Insisting on digital equity: Reframing the dominant discourse on multicultural education and technology. Urban Education, 44(3), 348-364
• Habermas, J. (1996). İletişimsel eylem kuramı (M. Tüzel, Çev.). Kabalcı Yayınevi.
• Handberg, R. (2024, 24 Haziran). The mirage at the core of space commerce, space stations, and other options. The Space Review. https://www.thespacereview.com/article/4815/1
• Harvey, D. (2008). Umut mekanları (Z. Gambetti, Çev.). Metis Kitap
• Harvey, D. (2022), Sermayenin mekanları: Eleştirel bir coğrafyaya doğru (N. Bedirhanoğlu, U. Balaban, Çev.). Sel Yayıncılık,
• Hassan, M. S. (2023, 2 Nisan). Digital colonialism: How data empires are rewriting global sovereignty. Modern Diplomacy. https://moderndiplomacy.eu/2025/06/06/digital-colonialism-how-data-empires-are-rewriting-global-sovereignty/
• Hollinger, P. (2025, 2 Nisan). Amazon to begin deploying rival satellites to Starlink this month. Financal Times. https://www.ft.com/content/e005dd86-db17-4809-9496-f60b1468f3ea
• International Telecommunication Union. (2025, Ağustos). Measuring digital development: The affordability of ICT services 2024. https://www.itu.int/hub/publication/d-ind-ict_prices-01-2025/
• International Telecommunication Union. (2025, Ağustos). Measuring digital development: The ICT development index 2025. https://www.itu.int/hub/publication/d-ind-ict_mdd-2025-1/
• Kemp, S. (2025, 3 Şubat). Digital 2025: Global overview report. Datareportal. https://datareportal.com/reports/digital-2025-global-overview-report
• Kwet, M. (2025, 7 Ağustos). Digital colonialism is threatening the Global South. Al Jazeera. https://www.aljazeera.com/opinions/2019/3/13/digital-colonialism-is-threatening-the-global-south
• Mahoozi, S., & Solomon, E. (2024, 17 Ekim). Iran extends internet clampdown beyond wartime. The New York Times. https://www.nytimes.com/2025/10/17/world/middleeast/iran-shutdown-restrictions.html
• Marcuse, H. (1964). One-dimensional man: Studies in the ideology of advanced industrial society. Beacon Press.
• Ngcobo, K. (2025, 16 Mart). Racially charged row between Musk and South Africa over Starlink. BBC. https://www.bbc.com/news/articles/cly3d8gd8mno
• Nicas, J. (2024, 2 Haziran). The internet’s final frontier: Remote Amazon Tribes. The New York Times.
• https://www.nytimes.com/2024/06/02/world/americas/starlink-internet-elon-musk-brazil-amazon.html Nunes, R. R., & Teixeira, L. (2025, 7 Ağustos). Global fight over who governs communications satellites heats up. Tech Policy Press. https://www.techpolicy.press/global-fight-over-who-governs-communications-satellites-heats-up
• Osoro, O., & Oughto, E. (2016). A techno-economic framework for satellite networks applied to low earth orbit constellations: Assessing Starlink, OneWeb and Kuiper. IEEE Acess, 4, 1-15.
• Öztopçu, K. (2024, 5 Nisan). Uzay ekonomisi: Gelecek için yeni bir adım mı? Bloomberg Business Week. https://www.businessweek.com.tr/haberler/uzay-ekonomisi-gelecek-icin-yeni-bir-adim-mi-2360658
• Palinkas, L. A., Horwitz, S. M., Green, C. A., Wisdom, J. P., Duan, N., & Hoagwood, K. (2015). Purposeful sampling for qualitative data collection and analysis in mixed method implementation research. Administration and Policy in Mental Health and Mental Health Services Research, 42(5), 533–544. https://doi.org/10.1007/s10488-013-0528-y
• Pandita, K. N. (2023, 8 Ağustos). Military application’ worries China; breaches its ‘great firewall. The EurAsian News. www.eurasiantimes.com/starlinks-barbaric-expansion-breaches-its-great-firewall Pelton, J. N. (2012). Satellite communications. Springer.
• Pultarova, T. (2025, 30 Ekim). Starlink satellites: Facts, tracking and impact on astronomy. Space. https://www.space.com/spacex-starlink-satellites.html
• Pultarova, T. (2025, 14 Nisan). French court revokes SpaceX's Starlink internet license, citing monopolization concerns. Space. https://www.space.com/starlink-french-court-revokes-license-monopolization
• Reuters. (2022, 14 Ekim). Musk says SpaceX cannot fund Ukraine's vital Starlink internet indefinitely. https://www.reuters.com/technology/musk-says-spacex-cannot-fund-ukraines-starlink-internet-indefinitely-2022-10-14/
• Roth, E. (2023, 18 Şubat). Starlink’s testing a ‘global roaming’ internet service for $200 per month. The Verge. https://www.theverge.com/2023/2/18/23605400/starlink-global-roaming-service-spacex-satellite-internet
• Sapah, M. S. (2023, 1 Ocak). Starlink: SpaceX’s new internet service could be a gamechanger in Africa. The Conversation. https://theconversation.com/starlink-spacexs-new-internet-service-could-be-a-gamechanger-in-africa-200746
• Spivak, G. C. (1990). The post-colonial critic: Interviews, strategies, dialogues. Routledge.
• Statista. (2023). Satellite internet services – Market size worldwide 2022–2030. https://www.statista.com Statista. (2025). Internet usage worldwide - statistics & facts. https://www.statista.com/topics/1145/internet-usage-worldwide/#topicOverview
• STM Teknolojik Düşünce Kuruluşu. (2020, 30 Kasım). Yeni uzay çağı: 21’inci yüzyılda kozmik rekabet III - Takım uydular çağında fırsat ve tehditler, Araştırma raporu Kasım 2020. https://thinktech.stm.com.tr/tr/yeni-uzay-cagi-21inci-yuzyilda-kozmik-rekabet-iii-takim-uydular-caginda-firsat-ve-tehditler
• The Times of India. (2025, 13 Mayıs). With Elon Musk's Starlink role under scrutiny, EU sends questionnarie on SES Intelsat merger. https://timesofindia.indiatimes.com/technology/tech-news/with-elon-musks-starlink-role-under-scrutiny-eu-sends-questionnaire-on-ses-intelsat-merger/articleshow/121119129
• Menn, J. (2025, 7 Haziran). White House security staff warned Musk’s Starlink is a security risk? The Washington Post. https://www.washingtonpost.com/technology/2025/06/07/starlink-white-house-security-doge-musk/
• Union of Concerned Scientists. (2024). Satellite database. https://www.ucsusa.org/resources/satellite-database
• Walsh, N. P., Marquardt, A., Davey-Attlee, F., & Gak, K. (2024, 26 Mart). Ukraine relies on Starlink for its drone war. Russia appears to be bypassing sanctions to use the devices too. CNN International. https://edition.cnn.com/2024/03/25/europe/ukraine-starlink-drones-russia-intl-cm
• Ward, T. (2023, 11 Ağustos). It looked like a bizarre alignment of meteors. It was something else. National Geographic. https://www.nationalgeographic.com/science/article/starlink-satellites-mega-constellations
• Wessels, B. (2013). The reproduction and reconfiguration of inequality: Differentiation and class, status and power in the dynamics of digital divides. İçinde M. Ragnedda & GW. Muschert (Ed.), The digital divide (pp. 17-28). Routledge.
• World Bank. (2023). Digital progress and trends report 2023. https://www.worldbank.org/en/publication/digital-progress-and-trends-report
• Yieke, L. (2024, 1 Kasım). Starlink’s aggressive push in Africa keeps telcos on high alert. African Business. https://african.business/2024/11/technology-information/starlinks-aggressive-push-in-africa-keeps-telcos-on-high-alert
• Zuboff, S. (2021). Gözetleme kapitalizmi çağı: Gücün yeni sınırında insan geleceği için savaş (T. Uzunçelebi, Çev.). Okuyan Us Yayınevi.