FATIH SULTAN MEHMED DÖNEMİ BANISI: RUM MEHMED PAŞA’NIN YAPILARI ÜZERİNE BİR DEĞERLENDİRME

There is no definite information about the origin of Rum Mehmed Pasha, one of the viziers of the Fatih Period, and different information is given in the sources of the period. The most common discourse about him is that he was a cruel vizier, and his controversial political identity was built on this discourse in historiography. In his short-term political life, Rum Mehmed Pasha undertook the patronage of structures that had a considerable value in the development phase of Ottoman Architecture. After Mahmud Pasha and Ishak Pasha, who were viziers of the Fatih period, he was the vizier who had the most endowments. It is known that he undertook the sponsorship of three mosques, three baths, three madrasas, soup kitchens, bazaars and an aqueduct in Üsküdar, Tire, Bademiye. Among these structures, the Rum Mehmed Pasha Mosque and Tomb built in Üsküdar, the mosque and tomb bearing his name in Tire, and the Manisa covered bazaar, which was built to provide income for the complex in Üsküdar, are the structures that have survived from the 15th century. However, Rum Mehmed Pasha was referred to as “menna’in lilhayr”, withholder of good, in his political life, which was recorded as betrayal to the public. In this context, the identity of the patron remains in the shadow of her controversial political actor. In this study, the works of the vizier of the Fatih period, who was criticized for his cruelty, are included. This study focuses on the structures that Rum Mehmed Pasha undertook to build and which have survived to the present day, and the plan, installation and decoration of the structures in question are discussed.

Fatih Dönemi vezirlerinden Rum Mehmed Paşa’nın kökeni hakkında kesin bir bilgi bulunmamakta, dönem kaynaklarında birbirinden farklı malumatlara yer verilmektedir. Hakkında en yaygın söylem; zulüm eden bir vezir olduğu üzerinedir ki tartışmalı siyasi kimliği tarih yazınında bu söylem üzerine inşa edilmiştir. Rum Mehmed Paşa kısa süreli siyasi yaşamında, Osmanlı Mimarlığının gelişim evresinde azımsanamayacak değere sahip olan yapıların baniliğini üstlenmiştir. Fatih dönemi vezirlerinden Mahmud Paşa ve İshak Paşa’nın ardından en çok vakfiyeye sahip olan vezirdir. Üsküdar, Tire ve Bademiye’de olmak üzere üç cami, üç hamam, üç medrese, imaret, çarşı, bedestenler ve bir su kemerinin baniliğini üstlendiği bilinmektedir. Söz konusu yapılardan Üsküdar’da inşa edilen Rum Mehmed Paşa Cami ve Türbesi, Tire’de ismini taşıyan cami ve türbe, Üsküdar’daki külliyesine gelir sağlaması için inşa edilen Manisa Bedesteni 15. yüzyıldan günümüze ulaşan yapılarıdır. Ancak Rum Mehmed Paşa halka ihanetle kayda geçen siyasi hayatında menna’ın lilhayr, hayır engelleyici olarak anılmıştır. Bu bağlamda bani kimliği ihtilaflı siyasi aktörlüğünün gölgesinde kalmaktadır. Bu çalışmada, Fatih döneminin hayır bilmezliği ile tenkit edilmiş vezirinin eserlerine yer verilmektedir. Çalışma; Rum Mehmed Paşa’nın inşasını üstlendiği ve günümüze ulaşabilen yapılarına odaklanmakta, söz konusu yapıların plan, kurulum ve tezyinatı ele alınmaktadır. Çalışma sonunda; Rum Mehmed Paşa’nın ulaşılabilen/erişilebilen tartışmalı yaşam öyküsünün yol göstericiliğinde; yapı ve siyasi kimlik arasındaki bağ tartışılmaktadır.