COMPARATIVE ANALYSIS OF THE USE OF NATURAL LIGHT IN THE MEDIEVAL PERIOD WOODEN HYPOSTYLE MOSQUES OF ANATOLIA

İnsan yaşamı için vazgeçilmez olan ışık, mekanın algılanması için de bir gerekliliktir. Mekanın tasarımı, rengi, dokusu yani insan zihninde algılanması ışık vasıtasıyla mümkün olmaktadır. Yaşamı olanaklı kılan ışık, iç mekanda farklı şekillerde kullanılarak tasarım açısından çeşitlilik sağlanmaktadır. İslam dini ibadet mekanlarında, mekân kurgusu içerisinde kullanıcıların manevi duygularına hitap etmesi için doğal ışıktan yararlanılmaktadır. Doğal ışık, iç mekanda kullanım şekline göre, işlevsel ışık, kutsal ışık ve şiirsel ışık olarak türlere ayrılmakta, ışık türleri farklı mekan atmosferlerinin oluşmasını sağlamaktadır. Bu çalışma kapsamında, İslam dini ibadet mekanlarında doğal ışığın iç mekanda kullanımının karşılaştırmalı olarak analiz edilmesi amaçlanmıştır. Bu kapsamda çalışmada, örneklem olarak, 2023 yılında UNESCO Dünya Kültür Miras Listesi’ne girmiş olan 5 cami çalışmaya dahil edilmiştir. UNESCO Dünya Kültür Miras Listesi’ne girmiş olan Orta Çağ dönemi ahşap direkli camileri, tüm dünya tarafından tanınması ve dünyanın ortak mirası niteliğinde olması nedeniyle örneklem olarak seçilmiştir. Çalışmada ele alınan camilerde doğal ışık kullanımı, ışık türleri ve ışık türlerine göre farklılaşan etki süresi, işlev, ışık dağılımı, odak, ışık kalitesi parametreleri doğrultusunda analiz edilmiştir. Çalışmada, Afyonkarahisar Ulu Cami, Ankara Arslanhane Cami ve Kastamonu Mahmut Bey Cami’lerinde işlevsel ışık kullanılırken, Beyşehir Eşrefoğlu Cami’de kutsal ışık, Sivrihisar Ulu Cami’de ise şiirsel ışık kullanıldığı sonucuna ulaşılmıştır. Camilerde kullanılan ışık türlerinin, iç mekanda farklı mekan atmosferi oluşturduğu görülmüştür.

Light, which is indispensable for human life, is also a necessity for the perception of space. The design, color, texture of the space, that is, its perception in the human mind is possible through light. Light, which makes life possible, is used in different ways in the interior space, providing diversity in terms of design. In Islamic religious places of worship, natural light is utilized to appeal to the spiritual feelings of the users within the space fiction. Natural light is divided into functional light, sacred light and poetic light according to the way it is used in the interior, and light types provide different space atmospheres. Within the scope of this study, it is aimed to comparatively analyze the use of natural light in Islamic religious places of worship. In this context, 5 mosques, which were included in the UNESCO World Heritage List in 2023, were included in the study as a sample. The medieval wooden pillared mosques, which were included in the UNESCO World Cultural Heritage List, were selected as a sample because they are recognized by the whole world and are the common heritage of the world. The use of natural light in the mosques considered in the study was analyzed in line with the light types and the parameters of duration of effect, function, light distribution, focus, and light quality that differ according to light types. In the study, it was concluded that functional light was used in Afyonkarahisar Great Mosque, Ankara Arslanhane Mosque and Kastamonu Mahmut Bey Mosque, while sacred light was used in Beyşehir Eşrefoğlu Mosque and poetic light was used in Sivrihisar Great Mosque. It has been observed that the types of light used in mosques create different space atmospheres in the interior.