INVISIBLE DOMINATION: AN ANALYSIS OF SYMBOLIC POWER AMONG WOMEN THROUGH THE FILM LAST PERFORMANCE

Yıl 2026, Cilt: 16 Sayı: 1, 262 - 276, 01.01.2026

İrem Çoban , Selahattin Yildiz

https://doi.org/10.7456/tojdac.1797662

Öz

Gender roles have long been shaped by cultural, political, and religious structures, often placing women in secondary positions within patriarchal societies. However, this inequality is not sustained by male dominance alone. It can also be reinforced by biases women direct toward one another. Through narrative analysis, this study examines how such intra-female prejudices are portrayed in a feminist film, drawing on feminist film theory. The short film Last Performance (2021) serves as the case study, focusing on the evolving relationship between Eda and Aysel. Their initial conflict, rooted in class/identity-based prejudice, gradually transforms into empathy. This emotional shift reveals the symbolic power struggles between women and invites critical reflection. Through its cinematographic language and narrative structure, the film invites viewers into a reflective experience. The study, which analyzes women's representations of other women through the lens of feminist film theory, aims to offer a critical perspective on the multilayered nature of relationships between women.

Anahtar Kelimeler

Gender , Feminist Film Theory , Turkish Cinema , Women Directors , Last Performance

GÖRÜNMEYEN TAHAKKÜM: KADINLAR ARASI SEMBOLİK İKTİDARIN SON PERFORMANS FİLMİ ÜZERİNDEN ANALİZİ

Öz

Toplumsal cinsiyet rolleri tarih boyunca kültürel, siyasal ve dinsel yapılarla şekillenmiş, bu süreçte kadın kimliği ataerkil toplumlarda çoğunlukla ikincil ve edilgen bir pozisyona indirgenmiştir. Bu eşitsiz yapının yalnızca erkek egemenliğinden değil, zaman zaman kadınların kendi hemcinslerine yönelik geliştirdiği önyargılardan da beslenebildiği görülmektedir. Bu çalışma, kadınlar arası önyargıların feminist sinema anlatılarında nasıl temsil edildiğini ve bu temsillerin feminist film kuramı çerçevesinde ne tür eleştirel imkânlar sunduğunu anlatı analizi temelinde incelemeyi amaçlamaktadır. Örneklem olarak 2021 yapımı Son Performans adlı kısa film seçilmiştir. Filmde, modern bir sanatçı olan Eda ile geleneksel ve içe dönük bir terzi olan Aysel arasındaki önyargı temelli çatışma merkeze alınmıştır. Karakterler arasında zamanla gelişen empati ve karşılıklı anlayış, kadınlar arası sembolik tahakküm biçimlerinin eleştirel sorgulanmasını mümkün kılmaktadır. Sinematografik öğelerle desteklenen bu dönüşüm, izleyiciyi düşünsel katılıma teşvik etmektedir. Sinemada kadınların kadınlara yönelik oluşturduğu temsilleri feminist film kuramı ışığında analiz eden çalışma, kadınlar arası ilişkilerin çok katmanlı doğasına eleştirel bir perspektif sunmayı hedeflemektedir.

Anahtar Kelimeler

Toplumsal Cinsiyet , Feminist Film Kuramı , Türk Sineması , Kadın Yönetmenler , Son Performans

Kaynakça

• Abisel, N. (2005). Türk Sineması Üzerine Yazılar. Ankara: Phoenix Yayınevi.
• Arat, N. (1991). Feminizmin ABCsi. İstanbul: Simavi.
• Aydın Yılmaz, E. S. (2015). Cinsiyet Eşitliği ve Adalet Perspektifinden Türkiye’de Kadının Siyasal Alana Katılımı. KADEM Kadın Araştırmaları Dergisi, 1(1), pp. 12-35.
• Başaran, E. (2020, April 30). Deniz Kandiyoti: Salgın, modern kadının yaşadığı illüzyonu yıktı geçti. Retrieved June 30, 2025, from Gazete Duvar: https://www.gazeteduvar.com.tr/gundem/2020/04/30/deniz-kandiyoti-salgin-modern-kadinin-yasadigi-illuzyonu-yikti-gecti/
• Berger, J. (1977). Ways of Seeing. London: Penguin Books.
• Butler, J. (1990). Gender Trouble. New York: Routledge.
• Çoban, İ. (Director). (2021). Son Performans [Last Performance] [Motion Picture]. Türkiye.
• De Beauvoir, S. (1949/2011). The Second Sex. New York: Vintage eBooks. Retrieved July 29, 2025, from https://uberty.org/wp-content/uploads/2015/09/1949_simone-de-beauvoir-the-second-sex.pdf
• Direk, Z. (2009). Simone de Beauvoir: Abjeksiyon ve Eros Etiği. Cogito (Feminizm)(58), pp. 11-39.
• Donovan, J. (2012). Feminist Theory. New York & London: Continuum.
• Durudoğan, H. (2012). Unes Femmes: Kristeva, Psikianaliz ve Kadın. In Z. Direk, Cinsiyetli Olmak Sosyal Bilimlere Feminist Bakışlar (pp. 51-66). İstanbul: YKY.
• Elmacı, T. (2011). Yeni Türk Sinemasında Kadının Temsil Sorunu Bağlamında Gitmek Filminde Değişen Kadın İmgesi. İletişim Kuram ve Araştırma Dergisi, 0(33), pp. 185- 202.
• Ergüven, D. G. (Director). (2015). Mustang [Motion Picture]. Bam Film.
• Erksan, M. (Director). (1960). Şoför Nebahat [Motion Picture]. Uğur Film.
• Erksan, M. (Director). (1976). İntikam Meleği – Kadın Hamlet [Motion Picture].Uğur Film.
• Euronews. (2020). "Las Tesis" İstanbul ve Ankara’nın ardından İzmir’de. [Video]. Retrieved June 5, 2025, from YouTube.: https://www.youtube.com/watch?v=k9hLiHiv64U
• Fotopoulou, A. (2016). Digital and networked by default? Women’s organisations and the social imaginary of networked feminism. New Media & Society, 18(6), pp. 989-1005.
• Freedman, E. (2002). No Turning Back: The History of Feminism and the Future of Women. New York: the Random House Publishing.
• Goffman, E. (1959) The presentation of self in everyday life. Garden City, NY: Doubleday Anchor.
• Guy Blaché, A. (Director). (1896). La Fée aux Choux [Motion Picture]. Société des Établissements L. Gaumont.
• Heilmann, A. (2000). New Woman Fiction: Women Writing First-Wave Feminism. New York: St. Martin Press.
• Hıdıroğlu, İ., & Kotan, S. (2015). Sinemada Eril Söylem ve Atıf Yılmaz Filmlerinde Kadın Sorunu. Atatürk İletişim Dergisi(9), pp. 55-76.
• Irigaray, L. (2011). The sex which is not one. In T. K. I. Szeman, Cultural Theory: An Anthology (pp. 449-453). Singapore: Wiley-Blackwell.
• Johnston, C. (1979). Women’s Cinema as Counter Cinema. In P. Erens, Sexual Stratagems: The World of Women in Film (pp. 133-143). New York: Horizon Press.
• Jung, C. (1980). The archetypes and the collective unconscious. (R. F. C. Hull, Trans.) Princeton, New Jersey: Princeton University Press. (Original work published 1959)
• Kavas, A. (2024). Türkiye’de Toplumsal Cinsiyet Eşitliği: Yasal Çerçeve ve Uygulama Arasındaki Uçurum. JENAS Journal of Environmental and Natural Studies, 6(3), pp. 331-349. doi:https://doi.org/10.53472/jenas.1581150
• Kaya, Ş. (2018). Kadın ve Sosyal Medya. Gaziantep University Journal of Social Sciences, 17(2), pp. 563-576. doi:https://doi.org/10.21547/jss.363932
• Kemp, S. (2025, April 23). Digital 2025 April Global Statshot Report. Retrieved July 5, 2025, from Datareportal: https://datareportal.com/reports/digital-2025-april-global-statshot
• Kırel, S. (2009). Pelin Esmer'in “Oyun” Belgeseli Çerçevesinde Kadın Deneyimlerinin Aktarılmasında Belgesel Filmin Yeri. Kültür ve İletişim,12 (1) (23), pp. 127-160.
• Lacan, J. (2005). Écrits: A Selection. (A. Sheridan, Trans.) London & New York: Taylor & Francis. (Original work published 1966)
• Last Performance. (n.d.). Retrieved July 29, 2025, from FilmFreeway: https://filmfreeway.com/projects/2136461
• Makal, O. (2014). Yaratıcı Yönetmen Üzerine. In S. Yıldız, Sinema Dili Beyazperdeyi Yaratanlar (pp. 71-119). İstanbul: Su Yayınevi.
• Monaco, J. (2009). How to read a film: Movies, media, and beyond (4th edition ed.). Oxford: Oxford University Press.
• Mulvey, L. (1989). Visual Pleasure and Narrative Cinema. In C. M. S. Heath, In Visual and Other Pleasures. Language, Discourse, Society (pp. 14-26). London: Palgrave Macmillan. (Original work published 1975)
• Nelmes, J. (2003). An Introduction to Film Studies. New York: Psychology Press.
• Okyay, A. D. (Director). (2020). Hayaletler [Ghosts] [Motion Picture]. Heimatlos Film.
• Özçelik, C. Ö. (Director). (2022). Cadı Üçlemesi [Witch Trilogy] [Motion Picture]. Filmada Film.
• Özdemir. B. G. (2016). Türk sinemasında kadın yönetmenlerin ana akım dışı filmlerinde kadının mekanda temsili: Özne(s)neleştirilmiş kadınların feminist film kuramı çerçevesinde çözümlenmesi (2000-2012). İstanbul University Institute of Social Sciences. Retrieved from https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/tezDetay.jsp?id=ahJyS2dGDisjIXlbJigiow&no=zHIygsRQE-guRw35NOgvyw
• Özdemir, B. G. (2019). Türk Sinemasının Kadın Yönetmenleri Konuşuyor. İstanbul: Der Yayınları.
• Özdemir, H., & Aydemir, D. (2019). Dördüncü Dalga Feminizm Üzerine. International Social Sciences Studies Journal, 5(32), pp. 1706-1711. doi:https://doi.org/10.26449/sssj.1368
• Öztürk, A. (Director). (2015). Toz Bezi [Dust Cloth] [Motion Picture]. Roni Film; Red Film.
• Öztürk. S. R. (2004). Sinemanın Dişil Yüzü Türkiye’deki Kadın Yönetmenler. İstanbul: Om Yayınları.
• Pêra, E. (2015, November 27). Cine-curiosity & Kine-delay (interview with Laura Mulvey part 3). Retrieved August 15, 2025, from Edgar Pêra: https://edgarpera.org/2015/11/27/cine-curiosity-kine-delay-interview-with-laura-mulvey-part-3/
• Riessman, C. K. (2008). Narrative methods for the human sciences. USA: Sage Publications, Inc.
• Rodnitzky, J. L. (1999). Feminist Phoenix: The Rise and Fall of a Feminist Counterculture. London: Praeger Publishing.
• Rotman D., et.al, (2011). From slacktivism to activism: participatory culture in the age of social media. Human Factors in Computing Systems, (pp. 819-822). doi:https://doi.org/10.1145/1979742.1979543
• Saydam, N. (Director). (1969). Fosforlu Cevriyem [Motion Picture]. Acar Film.
• Setoodeh, R. (2017, October 10). “Wonder Woman” Director Patty Jenkins on Equal Pay, Hollywood Sexism and James Cameron’s Nasty Words. Retrieved July 20, 2025, from Variety: https://variety.com/2017/film/features/patty-jenkins-wonder-woman-hollywood-sexism-equal-pay-james-cameron-1202583237/
• Smelik, A. (2007). Feminist Film Theory. In P. Cook, The Cinema Book (pp. 491-504). London: British Film Institute. Retrieved May 23, 2025, from https://hdl.handle.net/2066/44160
• Sönmez, S., & Satıcı, H. (2019). Sunuş. In H. S. Sevcan Sönmez, Kadının Kamerasından 2000 Sonrası Türkiye’de Kadın Yönetmenler (pp. 7-14). İstanbul: Doruk Yayıncılık.
• Taş, G. (2016). Feminizm Üzerine Genel Bir Değerlendirme: Kavramsal Analizi, Tarihsel Süreçleri ve Dönüşümleri. Akademik Hassasiyetler, 5(3), pp. 163-175.
• Tuncel, R. (2020, April 13). Sosyo Politik Araştırmalar Merkezi: “Pandemi Sürecinde Kadına Şiddet Yüzde 27,8 Arttı”. Retrieved June 20, 2025, from BİA Haber Merkezi: https://m.bianet.org/bianet/kriz/222804-pandemi-surecinde-kadina-siddet-yuzde-27-8-artti
• Tüzen, S. (Director). (2015). Ana Yurdu [Motherland] [Motion Picture]. Zela Film.
• Uğur Tanrıöver, A. H. (2007). Forms of Representation of Women in the Media and Women’s Rights Violations. In S. Alankuş, Gender-Based Journalism (pp. 149-166). İstanbul: Yaylacık Yayıncılık.
• Varda, A. (Director). (1977). L’une chante, l’autre pas [Motion Picture]. Ciné-tamaris, INLC, INA.
• Vatandaş, C. (2011). Toplumsal Cinsiyet ve Cinsiyet Rollerinin Algılanışı. Istanbul Journal of Sociological Studies (35)(35), pp. 29-59.
• Womanifesto (1975). In S. MacKenzie (Ed.), Film Manifestos and Global Cinema Cultures: A Critical Anthology (p. 359). Berkeley: University of California Press. https://doi.org/10.1525/9780520957411-102
• World Bank Group. (2023). Women, business and the law 2023. Retrieved August 13, 2025, from https://wbl.worldbank.org/en/past-reports
• Wittig, M. (2012). One is not born a woman. In M. A. H. Abelove, The Lesbian and Gay Studies Reader (pp. 103-109). New York: Routledge.
• Wollstonecraft, M. (2008). A Vindication of the Rights of Women. New York: Cosimo Classics. (Original work published 1792)
• Woolf, V. (2004). A room of one’s own. London: Penguin Books. (Original work published 1929)
• Young, I. M. (2009). Yaşanan Bedene Karşı Toplumsal Cinsiyet: Toplumsal Yapı ve Öznellik Üzerine Düşünceler. Cogito (Feminizm)(58), pp. 39-57.