ADIYAMAN’IN KAHTA İLÇESİ SALKIMBAĞI KÖYÜ HALI YASTIKLARI: TEKNİK, TASARIM ve KÜLTÜREL BAĞLAM

Yıl 2026, Cilt: 16 Sayı: 1, 18 - 36, 01.01.2026

Eren Yasubuğa , Gonca Karavar

https://doi.org/10.7456/tojdac.1797960

Öz

İnsanlık tarihinde önemli bir yere sahip olan dokuma sanatı, Orta Asya’da farklı kültür ve medeniyetlerin etkisiyle yüzyıllar boyunca gelişmiş, ardından Anadolu’ya taşınarak günümüze ulaşmıştır. Dokumalar, bir milletin kültürel kimliğinin somut belgeleri olarak, gelenek ve göreneklerin kuşaktan kuşağa aktarılmasında önemli bir rol üstlenmektedir. Bu sanat içinde ayrıcalıklı bir konuma sahip halı yastıklar, Anadolu kadınlarının sevinçlerini, hüzünlerini ve yaratıcı düşüncelerini ilmekler aracılığıyla somutlaştırdıkları kültürel ürünlerdir. El eğirmesi yün iplikten, Türk düğüm tekniğiyle üretilen bu yastıklar; yer minderleri ve sedirlerde işlevselliğin yanı sıra estetik bir değer de taşımaktadır. Anadolu’nun farklı yörelerinde örneklerine rastlanan halı yastıkların önemli merkezlerinden biri Adıyaman’dır. Özellikle Kâhta ilçesine bağlı Salkımbağı Köyü, hem bölgenin nüfusça en büyük köylerinden biri olması hem de geçmişte halı yastık dokumacılığının yaşatıldığı bir yerleşim olmasıyla öne çıkmaktadır. Bu nedenle köy, Adıyaman’ın dokumacılık geleneğini temsil eden ve Anadolu’da halı yastık kültürünün sürdürüldüğü önemli merkezlerden biri olarak dikkat çekmektedir. Bu çalışmada, Adıyaman ili Kâhta ilçesi Salkımbağı Köyü’nde tespit edilen halı yastık örneklerinin teknik ve tasarım özellikleri değerlendirilmektedir. Bulguların, dokuma sanatının Orta Asya’dan Anadolu’ya uzanan tarihsel sürekliliğini ortaya koymasının yanı sıra, Adıyaman özelinde bu geleneğin gelecek kuşaklara aktarılmasına katkı sağlaması beklenmektedir. Alan araştırması kapsamında toplam 14 halı yastık örneği incelenmiş, teknik ve kompozisyon açısından birbirine benzer olanlar ise kapsam dışında bırakılmıştır.

Anahtar Kelimeler

Adıyaman , Kahta , Salkımbağı Köyü , Dokuma , Halı Yastık

THE CARPET CUSHIONS OF SALKIMBAĞI VILLAGE KAHTA, ADIYAMAN: AN ANALYSIS OF TECHNIQUE, DESIGN, AND CULTURAL CONTEXT

Öz

Textile art, which holds an important place in human history, developed over centuries in Central Asia under the influence of various cultures and civilizations, and later spread to Anatolia, where it has survived to the present. Textiles serve as tangible evidence of a nation’s cultural identity and play a key role in transmitting traditions from one generation to the next. Within this art, carpet-pillows hold a special place as cultural artifacts through which Anatolian women expressed their joys, sorrows, and creativity knot by knot. Produced from hand-spun wool yarn using the Turkish knot technique, these pillows were used on floor cushions and divans, serving both functional and aesthetic purposes. One of the important centers where examples of carpet-pillows are found is Adıyaman. In particular, Salkımbağı Village in the Kâhta district stands out not only as one of the region’s largest villages but also as a settlement where carpet-pillow weaving was once actively maintained. Thus, the village represents both Adıyaman’s weaving tradition and a cultural hub where this heritage continues in Anatolia. This study evaluates the technical and design features of carpet-pillow samples identified in Salkımbağı Village. The findings are expected to demonstrate the historical continuity of textile art from Central Asia to Anatolia and contribute to the transmission of this tradition to future generations, particularly in Adıyaman. In total, fourteen carpet-pillow samples were documented during the fieldwork, while those showing technical or compositional similarities were excluded.

Anahtar Kelimeler

Adıyaman , Kahta , Salkımbağı Village , Weaving , Carpet Pillow

Kaynakça

• Aral, S. (2013). Malatya halı yastıkları, Arış Dergisi, (9), 4-11
• Aytaç, A. (2024). Selçuklu halılarında yıldız yanışı ve sembol dili, Karamanoğlu Mehmetbey Üniversitesi Uluslararası Sanat ve Tasarım Dergisi, 1(1), 24-41.
• Azizi, Ş., & Karavar, G. (2022). Muş Malazgirt yöresi halı yastıkları, Akademik Sosyal Araştırmalar Dergisi, (124), 255-276.
• Berkli, Y., & Zencirkıran, A. (2019). Adıyaman yöresi halı dokumaları, Sanat Dergisi, (33), 47-56.
• Cabar, G., & Can, M. (2023). Ardahan İli Çıldır ilçesi halı motifleri üzerine bir araştırma, Folklor Akademi Dergisi, 6(3), 1407-1426.
• Demir, E. (2004). Kâhta’nın kuruluşu, gelişmesi ve bugünkü fonksiyonel özellikleri, Gazi Eğitim Fakültesi Dergisi, 24(1), 227-247.
• Elver, H., & Soysaldı, A. (2021). Kars ili Arpaçay ilçesi Koç Köyü halı yastıkları. Arış Dergisi, (18), 73-97.
• Er, B. (2019). Sivas İli Zara İlçesi Becekli Köyü halı yastıkları, International Social Sciences Studies Journal, (31), 1100-1114.
• Erbek, M. (2002). Çatalhöyük’ten günümüze Anadolu motifleri, Ankara: Kültür Bakanlığı Yayınları.
• Ergüder, A., A. (2009). Kars yöresi düz dokumaları, (Yayımlanmamış doktora tezi). Erzurum: Atatürk Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Türk-İslam Sanatı Anabilim Dalı.
• Gülnar, B. (2017). Burdur Müzesi’nde bulunan halılar, heybeler ve yastık yüzleri, (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Burdur: Budur Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Sanat Tarihi Anabilim Dalı.
• Karakelle, A., & Kayabaşı, N. (2018). Hatay/Reyhanlı kilimlerinde bulunan yaşam ile ilgili motifler, Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 22(3), 2633-2646.
• Karatay, K., K. & Oyman, R., N. (2018). Obruk halılarında kullanılan motifler ve anlamları, Ulakbilge Sosyal Bilimler Dergisi, 6(23), 439-457.
• Kaynar, H., & Tonus, E. (2018) Kangal yöresine ait bir grup Anadolu halısının teknik ve desen analizi, Art-Sanat Dergisi, 10, 207.
• Mollazade, H., & Elmastaş, N. (2019). Kahta ilçesindeki yerleşme adlarının coğrafi açıdan incelenmesi, Journal of Institude of Economic Development and Social Researches, 5(16), 67-80.
• Ölçer, N. (1988). Türk ve İslam Eserleri Müzesi kilimler, İstanbul: Eren Yayımcılık.
• Ölmez, N., F., & Etikan, S. (2013). Fethiye alara düz dokumaları, Süleyman Demirel Üniversitesi Güzel Sanatlar Fakültesi Hakemli Dergisi, 6(11), 75-89.
• Özsoy, N., H. (2025). Anadolu Selçuklu sanatında penç motifi, Motif Akademi Halkbilimi Dergisi, 18(49), 424-448.
• Şaşmaz, E. (2010). Kâhta şehir coğrafyası, (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Niğde: Niğde Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, İlköğretim Ana Bilim Dalı.
• Selçuk, K., & Yurttaş, H. (2020). Doğu Karadeniz Bölgesi dokumalarında tespit edilen figürlü (hayvan/insan) motifler üzerine bir deneme, Güzel Sanatlar Enstitüsü Dergisi, 26(45), 558-569.
• Turan, A. (2018). Kars halılarında görülen figüratif (hayvan/insan) motiflerinin incelenmesi, Kafkas Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, (28), 503-527.
• Şekil 1. Kahta ilçe sınırını gösteren harita, (https://tools.paintmaps.com/tr/harita-kirpma/TR/4- 890463603/ornekler#google_vignette), Erişim Tarihi: 25.08.2024
• Şekil 2. Dokuma kurs alanı, kişisel Arşiv, Fatma DOĞAN, Salkımbağı köyü, Kahta, Adıyaman, 25.07.2024
• Şekil 3., 5., 8., 17., 22. Halı yastık, Kişisel Arşiv, Süleyman ÇELİK Salkımbağı köyü, Kahta, Adıyaman, 25.07.2024
• Şekil 9., 11. Halı yastık, Kişisel Arşiv, Yakup AVCI, Salkımbağı köyü, Kahta, Adıyaman, 29.07.2024
• Şekil 13. Halı yastık, Kişisel Arşiv, Ömer BOZKURT, Salkımbağı köyü, Kahta, Adıyaman, 30.07.2024
• Şekil 15. Halı yastık, Kişisel Arşiv, Ömer KÖSE, Salkımbağı köyü, Kahta, Adıyaman, 30.07.2024
• Şekil 24. Halı yastık, Kişisel Arşiv, Abuzer DOĞAN, Salkımbağı köyü, Kahta, Adıyaman, 25.07.2024
• Şekil 26. Halı yastık, Kişisel Arşiv, Mehmet DÜNDAR, Salkımbağı köyü, Kahta, Adıyaman,26.07.2024