POLITICAL SATIRE RE-REPRESENTED IN MUSEUMS THROUGH CARTOONS OF SÜLEYMAN DEMİREL

Yıl 2026, Cilt: 16 Sayı: 2 , 1238 - 1257 , 01.04.2026

Mustafa Gökmen

https://doi.org/10.7456/tojdac.1858413

https://izlik.org/JA56SM48DA

Öz

Süleyman Demirel led center-right politics throughout his forty-year political career. As a key figure who witnessed numerous events during Turkey’s fluctuating process of democratization, Demirel was elected as the 9th President of the Republic of Turkey in 1993 and served until 2000. During this period, he skillfully employed communication dynamics and developed a distinctive political communication practice. His most notable communication skills included a sympathetic demeanor, a humorous and conciliatory style, sincere speech using everyday language, and a tolerant attitude. These characteristics attracted the attention of cartoonists, and Demirel’s fedora hat—an inseparable element of his political identity—was frequently used in caricatures. Within the framework of political communication, this study examines Demirel’s style of engaging with the public through cartoons. Methodologically, the study adopts a descriptive qualitative content analysis. The sample consists of cartoons exhibited at the Süleyman Demirel Democracy and Development Museum and included in the museum catalog. Selected through purposive sampling, these cartoons were personally chosen by Demirel and donated to the museum. The findings indicate that Demirel’s sincere and direct communication, grounded in the people’s everyday language, is strongly reflected in the cartoons. His rational and conciliatory style during crises introduced a distinctive approach to political communication in Turkey and can be considered a model for subsequent leaders’ communication strategies.

Anahtar Kelimeler

Süleyman Demirel , Political Satire , Caricature , Democracy , Development.

Proje Numarası

Çalışma bir projeden üretilmedi

SİYASİ MİZAHIN SÜLEYMAN DEMİREL KARİKATÜRLERİ ÜZERİNDEN YENİDEN MÜZEDE TEMSİLİ

https://izlik.org/JA56SM48DA

Öz

Süleyman Demirel, 40 yıllık siyasi hayatında merkez sağ siyasete liderlik etmiştir. Türkiye’nin demokratikleşme sürecinde inişli çıkışlı siyasi hayatında birçok olaya şahit olan Demirel 1993 yılında Türkiye Cumhuriyeti’nin 9. Cumhurbaşkanı seçilerek 2000 yılına kadar bu görevini sürdürüştür. Demirel, bu süreçte iletişim dinamiklerini ustaca kullanmıştır. Kendine özel bir siyasal iletişim pratiği ortaya koyan Demirel’in en önemli siyasal iletişim becerileri sempatik tavırları, mizahi ve uzlaşmacı üslubu, halk diliyle samimi konuşması ve hoşgörülü tavrı olmuştur. Bu özellikleri ile karikatür çizerlerinin dikkatini çeken Demirel’in politik kimliğinin ayrılmaz parçası olan fötr şapkası karikatüristler tarafından sıklıkla kullanılmıştır. Bu çalışmada siyasal iletişim çerçevesinde Demirel’in karikatürler aracılığıyla kamuoyu ile kurduğu iletişim tarzı incelenecektir. Çalışmada yöntem olarak betimsel nitel içerik analizi benimsenmiştir. Araştırmanın örneklemini Süleyman Demirel Demokrasi ve Kalkınma Müzesi’nde sergilenen ve müze kataloğunda yer alan karikatürler oluşturmaktadır. Amaçlı örnekleme ile seçilen karikatürler bizzat Demirel tarafından seçilerek müzeye konuşmuştur. Araştırma bulgularında ulaşılan sonuca göre Demirel’in siyasal iletişim stratejisinde halkın gündelik diliyle kurduğu samimi ve doğrudan iletişim karikatürlere yansımıştır. Demirel’in kriz dönemlerinde taraflar arasından kurduğu rasyonel ve uzlaştırıcı üslup, tavrı ve tarzı ile Türkiye’de siyasal iletişime farklı anlayış getirmiştir. Demirel’in çizlen karikatürleri aracılığyla kendinden sonraki liderlerin iletişim stratejilerine model oluşturduğu söylenebilir.

Anahtar Kelimeler

Süleyman Demirel , Siyasi Mizah , Karikatür , Demokrasi , Kalkınma.

Proje Numarası

Çalışma bir projeden üretilmedi

Kaynakça

• Akyüz, S. S., & Torlak, P. (2025). Türkiye’de Siyasi Eleştiri Aracı Olarak Mizah ve Karikatürde Muhalefet Karşıtlığı: Misvak Dergisi Örneği. Selçuk İletişim, 18(2), 929-958. https://doi.org/10.18094/josc.1692222
• Arıkan, R. (2017). Araştırma yöntem ve teknikleri (4. bs). Nobel Akademik Yayıncılık. https://www.nobelyayin.com/arastirma-yontem-ve-teknikleri-3378.html
• Arslan, M. (2016). İslamköy’den İstanbul’a.
• Aslandaş, A. S., & Bıçakçı, B. (1995). Popüler Siyasi Deyimler Sözlüğü. İletişim Yayınları.
• Ayaz, H. (2021). Bir Mizah Unsuru Olarak Dijitalleşme: Karikatürler Üzerinden Bir İçerik Analizi. Gaziantep Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 20(2), 519-536. https://doi.org/10.21547/jss.883501
• Aysel, A. (2011). Siyasal İletişim. Nobel Yayın Dağıtım.
• Baki, Z., & Bozyer, A. Ü. (2021). 1965-2000 Arası Türk Mi̇zah Basınında Süleyman Demi̇rel Temsi̇lleri̇. İmgelem, 5(9), 579-608. https://doi.org/10.53791/imgelem.1019498
• Balıkçıoğlu, E. Ş. (2018). Mizah Dergilerinde Siyasal Lider Temsilleri: Gırgır Dergisi ve Turgut Özal Örneği (1983-1989) [Yayınlanmamış yüksek lisans tezi]. Çankaya Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü.
• Basat, D. E. M. (2014). Sözden Çizgiye: Karikatüristlerin Gözünden Sözlü Anlatilar. Millî Folklor.
• Can, S., & Eke, E. (2023). Kurumlarda Mizahın Kullanımına Yönelik Kavramsal Bir Çalışma. SDÜ İFADE, 5(1), 36-53.
• Çavdar, T. (2013). Türkiye’nin Demokrasi Tarihi. İmge Kitabevi.
• Çavuşoğlu, H. (2016). Süleyman Demirel’in Siyal Hayatı ve Kişisel Özellikleri. Süleyman Demirel Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 21(3), 0-0.
• Değirmenci, N., & Tunçer, Ç. P. (2023). Siyasi Karikatürlerde Görsel Söylemin Eleştirel Analizi İçin Kapsamlı Bir Taksonomi: Türkleştirme Politikalarını Anlatan Karikatürlerle Bir Uygulama Örneği. Pamukkale Journal of Eurasian Socioeconomic Studies, 10(2), 101-124. https://doi.org/10.34232/pjess.1402321
• Devran, Y., & Seçkin, G. (2011). Kamusal İnsan Medya ve Siyaset,Seçim Kampanyalarında Geleneksel Medya İnternet ve Sosyal Medyanın Kullanımı (Y. Devran, Ed.). Başlık Yayın Grubu.
• Gökçe, O. (2019). Klasik ve Nitel İçerik Analizi (Felsefe, Yöntem, Uygulama) (1. Baskı). Çizgi Kitapevi.
• Güzel, S. Ç. (2017). Süleyman Demirel’in Askeri ve Sivil Bürokrasi İle İlişkileri. Şarkiyat, 9(2), 545-565. https://doi.org/10.26791/sarkiat.322082 Isparta İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü. (t.y.). Süleyman Demirel Demokrasi ve Kalkınma Müzesi. 22 Şubat 2026 tarihinde https://isparta.ktb.gov.tr/TR-162906/suleyman-demirel-demokrasi-ve-kalkinma-muzesi.html adresinden erişildi.
• Kami̇loğlu, Z. (2013). Penguen Dergi̇si̇nden Hareketle Türk Kari̇katür Tari̇hi̇nde Mi̇zahin Saldırı İşlevi̇. Millî Folklor.
• Kervankıran, İ., & Çalışırım, O. (2022). Müzeler Ve Toplumsal Hafiza İli̇şki̇si̇: Süleyman Demi̇rel Demokrasi̇ ve Kalkinma Müzesi̇ Örneği̇. International Journal of Geography and Geography Education, (45), 114-133. https://doi.org/10.32003/igge.995955
• Kılıçaslan, Ç. (2011). Siyasal İletişim İdeoloji ve Medya İlişkisi. Kriter Yayınları.
• Kılıçaslan, Ç. (2008). Siyasal İletişim İdeoloji ve Medya İlişkisi. Yayıncılık Yayınevi.
• Maxwell, J. A. (2018). Qualitative Research Design.
• Özkan, A. (2007). Siyasal İletişim Stratejileri. TASAM Yayınları.
• Patton, M. Q. (2018). Nitel Araştırma ve Değerlendirme Yöntemleri (M. Bütün & S. B. Demir, Çev.). Pegem Akademi.
• Sülayman Demirel Demokrasi ve Kalınma Müzesi. (t.y.). Benim şapkam tatilde de çalışır. 22 Şubat 2026 tarihinde https://demirelvakfi.org/muze.html adresinden erişildi.
• Şahin, Z. B. (2019). Karikatür ve İfade Özgürlüğü. OPUS International Journal of Society Researches, 10(17), 2208-2244. https://doi.org/10.26466/opus.515034
• Şimşek, D. (2011). Süleyman Sami Demi̇rel’i̇n Hayatı ve Si̇yasi̇ Faali̇yetleri̇ [Yayınlanmamış doktora tezi]. Gazi Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü.
• Taş, M. K. (2021). Sosyolojik Açıdan Dağlı ve Ovalı Kültürü Bağlamında Oluşan Toplumsal Bir Hoşgörü Geleneği. (1), 74-91.
• TDK Sözlük. (t.y.). Geliş tarihi 02 Ocak 2026, gönderen https://sozluk.gov.tr/?kelime=karikatür
• Turgut, H. (2014). Büyük Türkiye”nin Hikayesi. ABC Medya Ajansı.
• Yardımcı, İ. (2010). Mizah Kavramı ve Sanattaki Yeri. Uşak Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 3(2), 1-41. https://doi.org/10.12780/UUSBD69
• Yaşar, Ö., & Avcı, N. (2017). Süleyman Demirel’in Anlattığı Fıkralarla 12 Eylül. TRT Akademi, 2(3), 182-195.
• Yetim, F., & Akkoyunlu, S. B. (2017). Türk Modernleşmesine Erken Cumhuriyet Dönemi Basınında Karikatür Üzerinden Bir Bakış. Tarih ve Gelecek Dergisi, 3(3), 77-96. https://doi.org/10.21551/jhf.345039
• Zürcher, E. J. (2019). Modernleşen Türkiye’nin Tarihi (Sanver Yasemin, Çev.). İletişim Yayınları.