SİYASİ MİZAHIN SÜLEYMAN DEMİREL KARİKATÜRLERİ ÜZERİNDEN YENİDEN MÜZEDE TEMSİLİ

Süleyman Demirel led center-right politics throughout his forty-year political career. As a key figure who witnessed numerous events during Turkey’s fluctuating process of democratization, Demirel was elected as the 9th President of the Republic of Turkey in 1993 and served until 2000. During this period, he skillfully employed communication dynamics and developed a distinctive political communication practice. His most notable communication skills included a sympathetic demeanor, a humorous and conciliatory style, sincere speech using everyday language, and a tolerant attitude. These characteristics attracted the attention of cartoonists, and Demirel’s fedora hat—an inseparable element of his political identity—was frequently used in caricatures. Within the framework of political communication, this study examines Demirel’s style of engaging with the public through cartoons. Methodologically, the study adopts a descriptive qualitative content analysis. The sample consists of cartoons exhibited at the Süleyman Demirel Democracy and Development Museum and included in the museum catalog. Selected through purposive sampling, these cartoons were personally chosen by Demirel and donated to the museum. The findings indicate that Demirel’s sincere and direct communication, grounded in the people’s everyday language, is strongly reflected in the cartoons. His rational and conciliatory style during crises introduced a distinctive approach to political communication in Turkey and can be considered a model for subsequent leaders’ communication strategies.

Süleyman Demirel, 40 yıllık siyasi hayatında merkez sağ siyasete liderlik etmiştir. Türkiye’nin demokratikleşme sürecinde inişli çıkışlı siyasi hayatında birçok olaya şahit olan Demirel 1993 yılında Türkiye Cumhuriyeti’nin 9. Cumhurbaşkanı seçilerek 2000 yılına kadar bu görevini sürdürüştür. Demirel, bu süreçte iletişim dinamiklerini ustaca kullanmıştır. Kendine özel bir siyasal iletişim pratiği ortaya koyan Demirel’in en önemli siyasal iletişim becerileri sempatik tavırları, mizahi ve uzlaşmacı üslubu, halk diliyle samimi konuşması ve hoşgörülü tavrı olmuştur. Bu özellikleri ile karikatür çizerlerinin dikkatini çeken Demirel’in politik kimliğinin ayrılmaz parçası olan fötr şapkası karikatüristler tarafından sıklıkla kullanılmıştır. Bu çalışmada siyasal iletişim çerçevesinde Demirel’in karikatürler aracılığıyla kamuoyu ile kurduğu iletişim tarzı incelenecektir. Çalışmada yöntem olarak betimsel nitel içerik analizi benimsenmiştir. Araştırmanın örneklemini Süleyman Demirel Demokrasi ve Kalkınma Müzesi’nde sergilenen ve müze kataloğunda yer alan karikatürler oluşturmaktadır. Amaçlı örnekleme ile seçilen karikatürler bizzat Demirel tarafından seçilerek müzeye konuşmuştur. Araştırma bulgularında ulaşılan sonuca göre Demirel’in siyasal iletişim stratejisinde halkın gündelik diliyle kurduğu samimi ve doğrudan iletişim karikatürlere yansımıştır. Demirel’in kriz dönemlerinde taraflar arasından kurduğu rasyonel ve uzlaştırıcı üslup, tavrı ve tarzı ile Türkiye’de siyasal iletişime farklı anlayış getirmiştir. Demirel’in çizlen karikatürleri aracılığyla kendinden sonraki liderlerin iletişim stratejilerine model oluşturduğu söylenebilir.