POST-DİJİTAL ÇAĞDA RESİM SANATI: YAPAY ZEKA, HAPTİK ALGI VE ONTOLOJİK DİRENÇ
Öz
Bu çalışma, yapay zeka destekli görsel üretim araçlarının resim sanatının ontolojik temellerini nasıl dönüştürdüğünü incelemektedir. Metinden görsele çalışan algoritmaların saniyeler içinde ürettiği sentetik imajlar, fiziksel kütleden yoksun, iki boyutlu optik temsiller sunmaktadır. Araştırma, Walter Benjamin'in aura kavramına eleştirel bir yaklaşımla, Maurice Merleau-Ponty'nin fenomenolojik beden-algı kuramları ekseninde yürütülmüştür. Makalenin temel savı şudur: Benjamin'in auranın teknik yeniden üretimle kaybolduğuna dair tespiti kabul edilmekle birlikte, tuval resminin ontolojik direnci aura kavramına değil, maddesellik, fiziksel iz, bedensel emek ve zamanın birikimi gibi kavramlara dayandırılmalıdır. Dijital piksellerin pürüzsüzlüğüne ve kopyalanabilir doğasına karşılık; fırça tuşelerinin kas hafızası, boyanın hacimsel gerçekliği, malzemenin fiziksel direnci ve haptik algı dinamikleri, esere yapay zekanın sayısal tabanlı veri yapısından ayrışan bir otantiklik zemini kazandırmaktadır. Sanata dayalı araştırma modeli kullanılarak, araştırmacının kendi atölye pratiğinden üretilen eserler (Döngü, 2019; Dış, 2024; Öğle Yemeği, 2025) karşılaştırmalı olarak analiz edilmiştir. Bulgular, tuval yüzeyindeki zamanın fiziksel kaydı ve anatomik rastlantısallıkların, makinenin algoritmik ve standartlaştırılmış yapısına karşı ressamın müellifliğini yapılandıran ontolojik göstergeler olduğunu göstermektedir. Sonuç olarak, post-dijital çağda yapay zekanın niceliksel egemenliği, resim sanatını ortadan kaldırmak yerine onun fiziksel, bedensel ve materyal odaklı değerlerini vazgeçilmez kılmaktadır.
Anahtar Kelimeler
Resim Sanatı, Yapay Zeka, Haptik Algı, Ontolojik Direnç, Post-Dijital Çağ
Kaynakça
- Altıntop, M. (2025). Walter Benjamin perspektifinden yapay zekâ ile sanatsal üretim üzerine teorik bir inceleme. Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi SBE Dergisi, 15(4), 1995-2013. https://doi.org/10.30783/nevsosbilen.1741505
- Baudrillard, J. (2011). Simülakrlar ve simülasyon (O. Adanır, Çev.). Doğu Batı Yayınları.
- Bellaiche, L., Shahi, R., Turpin, M. H., Ragnhildstveit, A., Sprockett, S., Barr, N., Christensen, A. ve Seli, P. (2023). Humans versus AI: Whether and why we prefer human-created compared to AI-created artwork. Cognitive Research: Principles and Implications, 8(1), 42. https://doi.org/10.1186/s41235-023-00499-6
- Benjamin, W. (2023). Teknik olarak yeniden üretilebilirlik çağında sanat eseri (O. Duman, Çev.). Can Sanat Yayınları. (Özgün çalışma 1936'da yayınlanmıştır.).
- Berger, J. (2014). Görme Biçimleri (Y. Salman, Çev.). Metis Yayınları.
- Boden, M. A. (2004). The creative mind: Myths and mechanisms (2. bs.). Routledge.
- Borgdorff, H. (2010). The production of knowledge in artistic research. M. Biggs ve H. Karlsson (Ed.), The Routledge companion to research in the arts içinde (s. 44-63). Routledge.
- Casacuberta, D. ve Guersenzvaig, A. (2025). Disembodied creativity in generative AI: Prima facie challenges and limitations of promting in creative practice. Frontiers in Artificial Intelligence, 8, 1651354. https://doi.org/10.3389/frai.2025.1651354
- Chung, S. (2023, 7 Aralık). Where does A.I. end and we begin? The New York Times. https://www.nytimes.com/2023/12/07/special-series/artificial-intelligence-art.html
- Colton, S. (2012). Creativity versus the perception of creativity in computational systems. Proceedings of the AAAI Spring Symposium on Creative Intelligent Systems.
