MODERNLEŞMENİN YÜZLERİ: TOKYO STORY VE GURBET KUŞLARI FİLMLERİNDE KENTLEŞME DENEYİMİNİN SİNEMATİK YANSIMALARI

The 1950s and 1960s marked periods of rapid urbanization, rural-to-urban migration, and the disintegration of traditional family structures in both Japan and Turkey. Despite their geographical distance, these shared transformations stemmed from post-World War II reconstruction, Cold War geopolitics, state-led development policies, and industrialization, which drew rural populations to urban centers. In this context, cities emerged as economic hubs, while intergenerational relationships and individual identities were strained by long commutes, urban anonymity, and the erosion of rural communities. Cinema, as both a documenter and interpreter of societal ruptures, offers a valuable lens to explore how distinct aesthetic traditions address similar themes. Yasujirō Ozu's Tokyo Story (1953) gently examines intergenerational distance and urban-induced loneliness through a minimalist and contemplative style, while Halit Refiğ's Gurbet Kuşları (1964), framed within the melodramatic tradition of Yeşilçam, passionately depicts the socio-economic and identity-based tensions of migration. Though addressing overlapping issues such as the invisibility of old age, weakened family bonds, and urban alienation, the films employ different narrative strategies rooted in their unique local contexts. This study compares Tokyo Story and Gurbet Kuşları within the sociopolitical framework of the 1950s and 1960s, uncovering how similar societal ruptures manifested differently in two distinct geographies. By analyzing cinematic language and narrative, it seeks to establish theoretical links between film aesthetics, migration, and family sociology, ultimately examining how modernization is represented through culturally specific yet globally resonant frameworks.

1950’ler ve 1960’lar, Japonya ve Türkiye için hızlı kentleşme, köyden kente kitlesel göç ve geleneksel aile örgütlenmelerinde çözülmenin belirginleştiği bir dönemdir. Coğrafi olarak birbirinden uzak bu iki ülkenin benzer dönüşümleri eş zamanlı olarak yaşaması, II. Dünya Savaşı sonrası yeniden yapılanma süreçleri, Soğuk Savaş dönemi jeopolitiği, devlet odaklı kalkınma politikaları ve sanayileşmenin kırsal nüfusu kentlere çekmesi konularını akla getirmektedir. Bu ortak zeminde kentler ekonomik fırsat merkezleri hâline gelirken, aile ilişkileri, kuşaklar arası beklentiler ve bireysel kimlikler yeni gerilimlere maruz kalmış, uzun mesafeli işe gidip gelmeler, kent yaşamının anonimleşmesi ve kırsal toplulukların erozyonu gündelik hayatı biçimlendirmiştir. Sinema, bu toplumsal kırılmaları hem belgeler hem de yorumlar; farklı estetik geleneklerin benzer temaları nasıl ele aldığını görmek için verimli bir alan sunar. Yasujirō Ozu’nun Tokyo Story’si (1953) minimalist, dingin biçemiyle kuşaklar arası mesafeyi ve kent yaşamının yarattığı yalnızlaşmayı usul usul ortaya koyarken; Halit Refiğ’in Gurbet Kuşları (1964) Yeşilçam melodramı bağlamında göçün ekonomik, kültürel ve kimliksel etkilerini daha doğrudan ve duygusal bir dille sahneye taşır. Her iki film de yaşlılığın görünmezleşmesi, aile bağlarının aşınması ve kentin yabancılaştırıcı gücü gibi ortak temaları işler; ancak biçimsel tercihleri ve anlatısal stratejileri yerel koşulların farklı izlerini taşır. Bu çalışma, Tokyo Story ve Gurbet Kuşları filmlerini 1950’ler ve 1960’lar bağlamında karşılaştırarak, aynı on yıllık dönemde farklı coğrafyalarda nasıl benzer toplumsal kırılmaların ortaya çıktığını; bu kırılmaların sinemasal dil ve anlatı içinde nasıl temsil edildiğini açığa çıkarmayı ve film estetiği ile göç ve aile sosyolojisi literatürleri arasında kuramsal bağlar kurarak, modernleşmenin yerel özgüllükler çerçevesinde nasıl farklı biçimlerde gösterildiğini analiz etmeyi amaçlamaktadır.