TÜRKİYE'DEKİ İL BELEDİYE AMBLEMLERİNDE İSLAM MEDENİYETİNE İLİŞKİN GÖRSEL SEMBOLLERİN ÇOK KATMANLI ANALİZİ

This study aims to systematically identify visual signs associated with Islamic civilization in the emblems of provincial municipalities in Türkiye and to examine their forms of visual representation. Adopting a qualitative research approach, the study encompasses the emblems of all 81 provincial municipalities in Türkiye. In the first stage, the visual signs in the emblems were examined through content analysis using the Multilayered Visual Sign Coding Ontology (MVSCO) developed for this study. In the second stage, 16 municipal emblems that met the specified inclusion and exclusion criteria were analysed using the representational and compositional meaning dimensions of Kress and van Leeuwen’s Grammar of Visual Design model. The content analysis identified 244 independent visual signs; 16 (6.56%) were classified as associated with Islamic civilization, while 228 (93.44%) were classified as unrelated. Of the associated signs, 11 were classified under Architectural Representation, three under Geometric and Ornamental Representation, and two under Celestial Representation. Mosque silhouettes, dome–minaret compositions, monumental portals, minarets, twin minarets, madrasa façades, eight-pointed stars, stylised geometric motifs, interlacing compositions, and crescents were the principal signs identified. The visual analysis showed that the signs were predominantly presented within conceptual-symbolic representational structures and that central positioning, symmetry, colour contrast, and framing were the principal compositional features. The study contributes by systematically identifying visual signs associated with Islamic civilization, making the transition to the second stage of analysis explicit, and proposing the MLDC as a methodological framework whose potential use can be tested across different visual datasets.

Bu araştırmanın amacı, Türkiye’deki il belediyesi amblemlerinde yer alan İslam medeniyetiyle ilişkili görsel göstergeleri sistematik olarak belirlemek ve bu göstergelerin görsel temsil biçimlerini incelemektir. Nitel araştırma yaklaşımının benimsendiği çalışmada, Türkiye’deki 81 il belediyesinin amblemleri araştırma kapsamına alınmıştır. İlk aşamada amblemlerdeki görsel göstergeler, geliştirilen Çok Katmanlı Görsel Gösterge Kodlama Ontolojisi (ÇKGKO) doğrultusunda içerik analiziyle incelenmiştir. İkinci aşamada ise belirlenen dâhil etme ve dışlama ölçütlerini karşılayan 16 belediye amblemi, Kress ve van Leeuwen’in Görsel Tasarımın Dilbilgisi modelinin temsil anlamı ve kompozisyonel anlam boyutları doğrultusunda çözümlenmiştir. İçerik analizi sonucunda toplam 244 bağımsız görsel gösterge belirlenmiş; bunların 16’sı (%6,56) İslam medeniyetiyle ilişkili, 228’i (%93,44) ise ilişkisiz olarak sınıflandırılmıştır. İlişkili göstergelerin 11’i Mimari Temsil, üçü Geometrik ve Bezeme Temsili, ikisi ise Göksel Temsil üst kodunda yer almaktadır. Cami silüetleri, kubbe-minare kompozisyonları, taç kapı, minare, çifte minare, medrese cephesi, sekiz köşeli yıldız, stilize geometrik motif, geçme kompozisyonu ve hilal belirlenen temel göstergelerdir. Görsel çözümlemede göstergelerin çoğunlukla kavramsal-simgesel temsil yapıları içerisinde sunulduğu; merkezî yerleşim, simetri, renk karşıtlığı ve çerçevelemenin başlıca kompozisyon özellikleri olduğu belirlenmiştir. Araştırmanın katkısı, İslam medeniyetiyle ilişkili görsel göstergeleri sistematik biçimde belirlemesi, ikinci analiz aşamasına geçişi görünür kılması ve ÇKGKO’yu farklı görsel veri kümelerindeki kullanım potansiyeli sınanabilecek bir yöntemsel çerçeve olarak önermesidir.