BİR KIRSAL DİNİ MİMARİ ÖRNEĞİ OLARAK ESKİŞEHİR, GÜNYÜZÜ, KUZÖREN KÖYÜ CAMİİ VE RESTORASYON UYGULAMALARI

Most of the mosques in Turkey have waqf roots and Directorate General of Foundations has conducted their restorations according to their ownership status. The scope of this research include the investigation of rural religious architectural values of Eskişehir, Günyüzü, Kuzören Village Mosque, and the restoration applications conducted at the mosque by Directorate General of Foundations in 2016. Kuzören Village Mosque, dated to the late 19th early 20th century, has a rectangular (close to square) main prayer area, and an open late comers’ portico with wooden pillars, on the north façade of the mosque. Rubble stone, wood, straw, earth and similar local material usage, interior dome and arches made of lath and plaster, wooden pillars and such traditional construction techniques, colored decorated interior space perception, and asymmetrical window arrangement are primary rural religious architectural values of the building. In the mosque, with rubble stone main body walls, especially at interior space elements such as women’s section, minber, and ceiling, wood is the mostly used construction material. Although Kuzören Village Mosque has been examined in terms of its architectural and art history in various literature, the data obtained during latest unspoken of restoration inventions introduced with this research. Further, with this research it is aimed to contribute to the rural religious architectural studies, which is a rarely studied field, by means of Kuzören Village Mosque as an example of rural religious architecture with its local material usage, construction technique, and original architectural elements. Field works, literature, and archival research are the primary research methods used for this study. New findings obtained during the restoration applications- original floor level, masonry beneath the plaster, stone foot findings beneath the concrete floor, earthen roof- are important for the conservation project preparation and restoration processes of similar mosques in the region.  

Türkiye’de tarihi camilerin çoğu vakıf kökenli olup, restorasyonları mülkiyet durumuna göre Vakıflar Genel Müdürlüğünce gerçekleştirilmektedir. Bu araştırma kapsamında da Eskişehir, Günyüzü, Kuzören Köyü Camii, kırsal dini mimari değerleri açısından incelenmiş ve yapıda 2016 yılında Vakıflar Genel Müdürlüğünce gerçekleştirilen restorasyon uygulamaları aktarılmıştır. 19. yüzyıl sonu 20. yüzyıl başına tarihlenen Kuzören Köyü Camii, kareye yakın dikdörtgen planlı bir ibadet bölümü ile kuzey cephede ahşap dikmeli açık bir son cemaat yerinden oluşmaktadır. Moloz taş, ahşap, kamış, toprak ve benzeri yöresel malzeme kullanımı, bağdadi kubbe, kemer, ahşap dikme ve benzeri geleneksel yapım elemanları, renkli bezemeli iç mekân algısı ve asimetrik pencere düzeni yapının başlıca kırsal mimari değerleridir. Moloz taş beden duvarları olan camide, özellikle iç mekânda mahfil, minber, tavan ve benzeri yapı öğelerinde ahşap, ağırlıklı olarak kullanılmıştır. Kuzören Köyü Camii mimarlık ve sanat tarihi açısından çeşitli kaynaklarda incelenmiş olmasına rağmen, yapının son onarımlarda ortaya çıkarılan ve daha önce değinilmeyen verileri bu çalışma kapsamında ortaya konmuştur.  Ayrıca bu çalışma ile yöresel malzeme kullanımı, yapım tekniği ve özgün mimari öğelerini koruma anlamında kırsal dini mimarinin bir örneği olan Kuzören Köyü Camii’nin,  alanında az çalışma yapılan kırsal dini mimari örneklerine katkı sunması hedeflenmiştir. Çalışma kapsamında arazi çalışmaları, literatür ve arşiv taraması kullanılan başlıca araştırma metotları olmuştur. Yapının restorasyon uygulaması esnasında ulaşılan yeni bulgular- özgün kot, sıva altından çıkan özgün duvar örgüsü, beton döşeme altından çıkan özgün taş ayaklar, toprak dam ve benzeri veriler- yöredeki benzer camilerin projelendirilmesi ve onarımları esnasında örnek teşkil etmesi açısından önemlidir.