Elit Basketbolcularda Egzersize Yönelik Sağlık İnançları Ve Metabolik Sendrom Farkındalığının İncelenmesi

Yıl 2026, Cilt: 15 Sayı: 1, 25 - 32, 03.02.2026

Ülfet Erbaş , Fatma Filiz Çolakoğlu , Merve Karaman , Seyfi Savas

https://doi.org/10.22282/tojras.1644160

Öz

Bu araştırma, elit basketbolcularda egzersize yönelik sağlık inançları ve metabolik sendrom farkındalık düzeylerini belirlemek amacıyla yapıldı. Araştırmaya 18-30 (yaş=21,23±3,17 yıl) yaş arası kadın (n=82) ve erkek (n=78) toplam 160 basketbolcu dahil edildi. Katılımcılara araştırmacılar tarafından hazırlanan “Kişisel Bilgi Formu”, “Egzersize Yönelik Sağlık İnançları Tutum Ölçeği (EYSİT)” ve “Metabolik Sendrom Bilgi ve Farkındalık Ölçeği (MSBFÖ)” uygulandı. Araştırma sonucunda, cinsiyet, yaş, spor yıl ve millilik durumu değişkenlerine göre metabolik sendrom bilgi farkındalığı ve egzersize yönelik sağlık inançları tutum düzeyleri arasında anlamlı fark olmadığı görüldü (p>0,05). Basketbolcuların metabolik sendrom bilgi ve farkındalığı ile egzersize yönelik sağlık inançları tutumu ve alt boyutlarından bilişsel sağlık arasında orta düzeyde pozitif yönlü ilişki, sağlığın gelişimi ve devamlılık alt boyutları ile ise zayıf düzeyde pozitif yönlü ilişki tespit edildi. MSBF alt boyutlarından tanımlama, genel sağlık ve farkındalık arasında zayıf düzeyde pozitif yönlü ilişki bulunurken, MSBF alt boyutlarından korunma ile devamlılık alt boyutu hariç (düşük düzeyde pozitif) tüm EYSİT alt boyutlarında orta düzeyde pozitif yönlü ilişki olduğu görüldü. Sonuç olarak; elit basketbol oyuncularının metabolik sendrom bilgi ve farkındalık düzeyi arttıkça egzersize yönelik sağlık inancı tutumlarının daha olumlu olacağı söylenebilir.

Anahtar Kelimeler

Metbolik Sendrom , Farkındalık , Egzersiz , Sağlık ve İnanç

Exploring Health Beliefs Toward Exercise Behaviors And Awareness Of Metabolic Syndrome İn Elite Basketball Players

Öz

The present study explores the health beliefs toward exercise and awareness of metabolic syndrome among elite basketball players. We recruited 160 basketball players, 82 females and 78 males, for the study (Mage = 21.23 ± 3.17 years). We collected the data using a demographic information form, the Health Belief Model Scale for Exercises (HBMS-E), and the Metabolic Syndrome Knowledge and Awareness Scale (MSKAS). The findings uncovered no significant differences in participants’ knowledge and awareness of the metabolic syndrome and health beliefs toward exercise by gender, age, seniority, and status of being a national athlete (p > 0.05). Participants’ MSKAS scores had moderate positive correlations with their total HBMS-E and cognitive health scores and a weak positive correlation with their health development and continuity scores. Moreover, we found participants’ MSKAS identification, overall health, and awareness scores to be weakly correlated, while there were moderate positive correlations between participants’ MSKAS protection scores and their scores on all HBMS-E subscales (except for continuity). To sum up, we may claim that improved knowledge and awareness of metabolic syndrome among elite basketball players will contribute to their health beliefs toward exercise.

Anahtar Kelimeler

Metabolic syndrome , awareness , exercise , health , and faith.

Kaynakça

• Alipour, P., Azizi, Z., Raparelli, V., Norris, C. M., Kautzky-Willer, A., Kublickiene, K., & Pilote, L. (2024). The role of sex and gender-related variables in the development of metabolic syndrome: A prospective cohort study. European Journal of Internal Medicine, 121, 63–75.
• Al-Khelaifi, F., Diboun, I., Donati, F., Botrè, F., Alsayrafi, M., Georgakopoulos, C., & Elrayess, M. A. (2018). A pilot study comparing the metabolic profiles of elite-level athletes from different sporting disciplines. Sports Medicine – Open, 4, 1–15.
• Apostolidis, N., Bogdanis, G. C., Kostopoulos, N., Souglis, A., & Papadopoulos, C. (2014). Changes in the lipid profile of elite basketball and soccer players after a match. Research in Sports Medicine, 22(1), 100–110.
• Babaei, P., & Hoseini, R. (2022). Exercise training modulates adipokine dysregulations in metabolic syndrome. Sports Medicine and Health Science, 4(1), 18–28.
• Batista, C., & Soares, J. M. (2013). Are former elite athletes more protected against metabolic syndrome? Journal of Cardiology, 61(6), 440–445.
• Büyüköztürk, Ş., Kılıç Çakmak, E., Akgün, Ö. E., Karadeniz, Ş., & Demirel, F. (2017). Bilimsel araştırma yöntemleri (23. baskı). Pegem Akademi.
• Caz, Ç., & Yazıcı, Ö. F. (2024). Algılanan stres ile egzersize yönelik sağlık inançları arasındaki ilişkinin incelenmesi. Uluslararası Bozok Spor Bilimleri Dergisi, 5(3), 247–257.
• Caz, Ç., Paktaş, Y., & Yazıcı, Ö. F. (2023). Egzersize yönelik sağlık inançları tutum ölçeğinin geçerlik ve güvenirlik çalışması. Ege Üniversitesi Hemşirelik Fakültesi Dergisi, 39(1), 115–124. https://doi.org/10.53490/egehemsire.1147705
• Cohen, L., Manion, L., & Morrison, K. (2007). Research methods in education (6th ed.). Routledge.
• Emiral, G., Öztürk, O., et al. (2021). Assessment of knowledge of metabolic syndrome and health literacy level among adults in Western Turkey. Nigerian Journal of Clinical Practice, 24(1), 28–37.
• Encarnação, S. G. A., Rezende, V. H. S., Gonçalves, I. M., Prata, P. D. O. R., Mansur, H. N., Sampaio, T., & Guttierres, A. P. M. (2024). Comparison of physical activity level, body composition, strength, and flexibility of teen basketball players and adolescents non-practitioners of sport: An observational study with machine learning analysis. International Journal of Kinesiology and Sports Science, 12(2), 11–20.
• Erdoğan, R., Tizar, G. R., Tizar, E., Şahnar, G., & İyisoylu, Ş. (2024). Beden eğitimi ve spor yüksekokulu öğrencilerinin metabolik sendrom bilgi düzeylerinin belirlenmesi. Spor, Sağlık ve Eğitim Araştırmaları Dergisi, 3(1), 87–101.
• Karaman, M. E., & Akbulut, T. (2023). Metabolik sendrom bilgi ve farkındalık ölçeği (MSBFÖ): Geçerlik ve güvenirlik çalışması. Akdeniz Spor Bilimleri Dergisi, 6(2), 497–506. https://doi.org/10.38021/asbid.1244624
• Karasar, N. (2003). Bilimsel araştırma yöntemleri. Nobel Yayın Dağıtım.
• Karasar, N. (2017). Bilimsel araştırma yöntemi: Kavramlar, ilkeler, teknikler. Nobel Yayın Dağıtım.
• Katsimardou, A., Imprialos, K., Stavropoulos, K., Sachinidis, A., Doumas, M., & Athyros, V. (2020). Hypertension in metabolic syndrome: Novel insights. Current Hypertension Reviews, 16(1), 12–18.
• Kılınç, F. N., Çakır, B., Daşgın, H., & Temizhan, A. (2018). Metabolik sendromlu hastaların obezitede sağlık inanç modeli ölçeği’ne göre değerlendirilmesi. Bakırköy Tıp Dergisi, 14(1), 76–84.
• Kumari, A., Singh, P., & Varghese, V. (2023). Effects of high-intensity interval training on aerobic capacity and sports-specific skills in basketball players. Journal of Bodywork and Movement Therapies, 34, 46–52.
• Lakka, T. A., & Laaksonen, D. E. (2007). Physical activity in prevention and treatment of the metabolic syndrome. Applied Physiology, Nutrition, and Metabolism, 32(1), 76–88.
• Li, E., Silverio, A., Cunningham, A., LaNoue, M. D., & Mills, G. (2021). Association of prediabetes status awareness with behaviors and perception of health. The Journal of the American Board of Family Medicine, 34(1), 224–230.
• Militello, R., Pinto, G., Illiano, A., Luti, S., Magherini, F., Amoresano, A., & Modesti, A. (2022). Modulation of plasma proteomic profile by regular training in male and female basketball players: A pilot study. Frontiers in Physiology, 13, 813447.
• Mukta, F. T. J., Arafat, Y., Rickta, J. F., & Islam, R. (2024). Comparing recovery capacities in football and basketball players. Journal of Community Medicine and Public Health Reports, 5(1).
• Narazaki, K., Berg, K., Stergiou, N., & Chen, B. (2009). Physiological demands of competitive basketball. Scandinavian Journal of Medicine & Science in Sports, 19, 425–432.
• Nilsson, P. M., Tuomilehto, J., & Rydén, L. (2019). The metabolic syndrome: What is it and how should it be managed? European Journal of Preventive Cardiology, 26(2_suppl), 33–46.
• Pattyn, N., Cornelissen, V. A., Eshghi, S. R. T., & Vanhees, L. (2013). The effect of exercise on the cardiovascular risk factors constituting the metabolic syndrome: A meta-analysis of controlled trials. Sports Medicine, 43, 121–133.
• RongRong, G. (2024). Comparative analysis of body composition before and after periodic special training of basketball players. International Journal of Education and Humanities, 4(3), 218–226.
• Sezer, B. S., Hepsert, S., Akel, D., & Kılıç, Y. (2024). Sedanter ve antrene üniversite öğrencilerinde obezite ve metabolik sendrom farkındalık düzeylerinin incelenmesi. Türk Spor Bilimleri Dergisi, 7(2), 21–29. https://doi.org/10.46385/tsbd.1498034
• Steinberger, J., Jacobs, D. R., Raatz, S., Moran, A., Hong, C. P., & Sinaiko, A. R. (2005). Comparison of body fatness measurements by BMI and skinfolds vs. dual-energy X-ray absorptiometry and their relation to cardiovascular risk factors in adolescents. International Journal of Obesity, 29, 1346–1352.
• Şahan, N. (2024). The effect of exercise health belief and mental well-being level on physical activity level: A cross-sectional study. Türkiye Klinikleri Journal of Sports Sciences, 16(2).