Yas Yok, Kahraman Var: Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti Savaş Alanları Turizm Potansiyeli ve Kıbrıs Barış Parkı Tasarımı

Öz

Bu çalışma, 1974 Kıbrıs Barış Harekâtı’nın savaş alanları turizmi bağlamında mekânsal, kültürel ve bilişsel boyutlarını tartışarak “Kıbrıs Barış Parkı” tasarımını önermektedir. Çalışma; kahramanlık söylemini, toplumsal belleği ve barış vurgusunu sanatsal/dijital anlatılarla merkeze almayı hedeflemekte, Normandiya’daki “D-Day 75 Bahçesi” gibi uluslararası örneklerle diyalog kurmaktadır. Doküman analizi ve durum çalışmasına dayalı olarak yapılan değerlendirmeler, mevcut anma mekânlarının parçalı, zamansal bağlamdan kopuk ve uluslararası erişim açısından yetersiz olduğunu ortaya koymaktadır. Önerilen park; “Çatışma ve Zulüm”, “Harekât ve Kurtuluş” ve “Barış ve Birliktelik” tematik bölümlerinden oluşacak, peyzaj tasarımı ve dijital teknolojilerle desteklenecektir. Üç tematik başlık altında yapılandırılan park, ziyaretçiye duygusal ve bilişsel olarak zenginleştirilmiş bir tarih yolculuğu sunarken; aynı zamanda barış ve uzlaşı kavramlarını sahnede tutmayı hedeflemektedir. Model, Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti’nde turizm çeşitliliği sağlamanın ötesinde kolektif hafızanın nesiller arası aktarımını ve kültürel mirasın somutlaştırılmasını mümkün kılacak bir araç olarak kurgulanmıştır. Çalışma, savaş mirasının yalnızca geçmişe değil; geleceğe yönelik bir uzlaşı ve kültürel diplomasi alanına dönüşebileceğini savunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Kıbrıs Barış Harekâtı
• Savaş Turizmi
• Kıbrıs Barış Parkı
• Normandiya Çıkarması
• Kolektif Bellek

No Grief, Only Heroes: The Battlefield Tourism Potential of the Turkish Republic of North Cyprus and the Design of the Cyprus Peace Park

Öz

This study presents the design of the “Cyprus Peace Park” by examining the spatial, cultural, and cognitive aspects of the 1974 Cyprus Peace Operation within the framework of battlefield tourism. The project intends to examine the discourse surrounding heroism, societal memory, and the promotion of peace through artistic and digital storytelling, while engaging with worldwide instances like the “D-Day 75 Garden” in Normandy. Assessments derived from document analysis and case studies indicate that current memorial sites are disjointed, lack temporal coherence, and are inadequate for worldwide accessibility. The proposed park will feature thematic parts named “Conflict and Oppression,” “Operation and Liberation,” and “Peace and Unity,” enhanced by landscape design and digital technologies. The park, organized into three thematic categories, will provide visitors with an emotionally and intellectually stimulating historical experience, while prioritizing the themes of peace and reconciliation. The concept functions as a mechanism to facilitate the intergenerational transmission of collective memory and the materialization of cultural heritage, in addition to promoting tourism diversity in the Turkish Republic of Northern Cyprus. The book contends that the legacy of war can serve as a domain for reconciliation and cultural diplomacy, applicable to both the past and the future.

Anahtar Kelimeler

• Cyprus Peace Operation
• War Tourism
• Cyprus Peace Park
• Normandy Landings
• Collective Memory

Kaynakça

1. Adeboye, C. (2012). The impact of entertainment on the tourism sector: Case study: Agency Remarc Greece [Graduate dissertation, Central Ostrobothnia University of Applied Sciences]. Theseus Repository. https://urn.fi/URN:NBN:fi:amk-2012060712103
2. Akbulut, O., & Ekin, Y. (2018). Kültürel miras turizmi olarak savaş alanları turizmi: Türkiye’de yer alan savaş anıtlarının coğrafi bilgi sistemleri analizi. Hitit Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 11(1), 395-420. https://doi.org/10.17218/hititsosbil.397914
3. Akgül, O. (2024). Savaş alanları turizminin kavram karmaşası üzerine bir tartışma. Turist Rehberliği Nitel Araştırmalar Dergisi, 5(2), 103-122.
4. Alaeddinoğlu, F., & Aliağaoğlu, A. (2007). Savaş alanları turizmine tipik bir örnek: Büyük Taarruz ve Başkomutan Tarihi Milli Parkı. Anatolia: Turizm Araştırmaları Dergisi, 18(2), 215–225. https://dergipark.org.tr/en/pub/atad/issue/16792/174452
5. Alatlı, A. (2016). Hollywood, sinema ve idiographlar. TRT Akademi Dergisi, 1(2), 256–262. https://dergipark.org.tr/en/pub/trta/issue/22014/236106
6. Aliağaoğlu, A. (2004). Sosyo-kültürel miras turizmi ve Türkiye’den örnekler. Coğrafi Bilimler Dergisi, 2(2), 50–64. https://dergipark.org.tr/en/pub/aucbd/article/551493
7. Aliağaoğlu, A. (2008). Savaş alanları turizmi için tipik bir yer: Gelibolu Yarımadası Tarihi Milli Parkı. Milli Folklor, 78, 88-104.
8. Assmann, J. (1995). Collective memory and cultural identity. New German Critique, 65, 125-133.

9. Atay, L., & Yeşildağ, B. (2010). Savaş alanları ve turizmi. Aksaray Üniversitesi İİBF Dergisi, 2(2), 65-72.
10. Bird, G., Claxton, S., & Reeves, K. (Eds.). (2016). Managing and interpreting, D-Day’s Sites of memory: Guardians of remembrance. England: Routledge.
11. Bryant, R. (2010). The past in pieces: Belonging in the new Cyprus. Pennsylvania: University of Pennsylvania Press. https://doi.org/10.9783/9780812206661
12. Çakar, K. (2020). Investigation of the motivations and experiences of tourists visiting the Gallipoli Peninsula as a dark tourism destination. European Journal of Tourism Research, 24, 1-30.
13. Çanakkale Tarihî Alan Başkanlığı [Çanakkale Savaşları Gelibolu Tarihi Alan Başkanlığı]. (2020). 2020–2024 stratejik plan [Kurumsal stratejik plan]. Çanakkale Savaşları Gelibolu Tarihi Alan Başkanlığı. https://canakkaletarihialan.gov.tr/tr/kurumsal/stratejik-plan. Erişim Tarihi: 14/07/2025.
14. Çatır, O. (2021). Savaş alanı turizmi: Bir literatür taraması. Türk Turizm Araştırmaları Dergisi, 1(1), 21–31. https://www.tutad.org/index.php/tutad/article/view/4
15. Çelik, A. (2017). Hüzün turizmi üzerine bir derleme. Türk Turizm Araştırmaları Dergisi, 1(3), 41-55. https://www.tutad.org/index.php/tutad/article/view/16
16. D-Day Revisited. (2018, Kasım). D-Day 75 Garden [Fotoğraf]. https://d-dayrevisited.co.uk/wp-content/uploads/2018/11/D-Day-75-Garden-2.jpg Erişim Tarihi: 20/05/2025
17. Demirarslan, D. (2018). Kentsel ve kültürel bellek bağlamında tarihi bir şehir ve yakın çevresi: Gelibolu. International Journal of Social and Humanities Sciences Research (JSHSR), 5(22), 910-932. https://doi.org/10.26450/jshsr.442
18. Dimililer, D. (2021). Clashing cultural memories: Political instrumentalization of cultural memory in Cyprus (Master’s thesis, Utrecht University). Retrieved from https://dspace.library.uu.nl/handle/1874/394963
19. Dresler, E., & Fuchs, J. (2021). Constructing the moral geographies of educational dark tourism. Journal of Marketing Management, 37(5-6), 548-568.
20. Driessen, S. (2020, 11 Aralık). Touching war: An ethnographic analysis of war tourism in Europe [Doctoral dissertation, Erasmus University Rotterdam]. Erasmus Universiteit Rotterdam. http://hdl.handle.net/1765/134266
21. Dunkley, R., Morgan, N., & Westwood, S. (2011). Visiting the trenches: Exploring meanings and motivations in battlefield tourism. Tourism Management, 32(4), 860-868. https://doi.org/10.1016/j.tourman.2010.07.011
22. Ekin, Y., & Akbulut, O. (2018). Battlefield tourism: An examination of events held by european institutions and their websites related to battlefields. International Journal of Contemporary Economics and Administrative Sciences, 8(1), 73-123.
23. Ergün, O., & Kurban, V. (2021). Ukrayna’dan Azerbaycan’a liminal siyaset ve Rusya (Liminal politics from Ukraine to Azerbaijan and Russia). İnsan ve Toplum Bilimlerinde Akademik Çalışmalar içinde (ss. 81-105). ISBN’si: 978-2-38236-162-7
24. Ertürk, M. (2018). Kıbrıs Türk Millî Mücadele Dönemi’nden miras: KKTC’nin hüzün turizmi potansiyeli. Türk Turizm Araştırmaları Dergisi, 2(4), 57–73. https://doi.org/10.26677/tutad.2018.41
25. Euronews. (2014, 6 Haziran). Çıkarmanın 70’inci yılında Normandiya gazileri. Euronews. https://tr.euronews.com/2014/06/06/cikarmanin-70-inci-yilinda-normandiya-gazileri. Erişim Tarihi: 15/05/2025.
26. Farmaki, A., & Antoniou, K. (2017). Politicising dark tourism: Cyprus. Worldwide Hospitality and Tourism Themes, 9(2), 146–158. https://doi.org/10.1108/WHATT-08-2016-0041
27. Foster, L. (2019). Increasing the accessibility of battlefield heritage: Considering whether battlefield interpretation would be improved through the use of mobile applications. University of Huddersfield. https://eprints.hud.ac.uk/id/eprint/35036
28. García-Madurga, M. Á., & Grilló-Méndez, A. J. (2023). Battlefield tourism: Exploring the successful marriage of history and unforgettable experiences: A systematic review. Tourism and Hospitality, 4(2), 248–268. https://doi.org/10.3390/tourhosp4020019
29. Grek-Martin, J. (2023). Heritage trails and the framing of place authenticity in Belfast’s Titanic memoryscape. Journal of Heritage Tourism, 19(2), 151–171. https://doi.org/10.1080/1743873X.2023.2282134
30. Gültekin, P. (2024). Assessment of traumatic landscapes in the context of urban memory and dark tourism: A case study of Northern Cyprus Varosha. Journal of Infrastructure, Policy and Development, 8(14), Article 10197. https://doi.org/10.24294/jipd10197
31. Halbwachs, M. (2020). On collective memory (L. A. Coser, Ed. & Trans.; 2nd ed.; originally published 1950). Chicago: University of Chicago Press.
32. Hardy, S. A. (2023). Interrogating archaeological ethics in conflict zones: Cultural heritage work in Cyprus (Master’s thesis, University of Sussex). University of Sussex Thesis Archive. https://doi.org/10.25377/sussex.23316515
33. Henderson, J. C. (2000). War as a tourist attraction: the case of Vietnam. International Journal of Tourism Research, 2(4), 269-280.
34. KKTC Eski Eserler ve Müzeler Dairesi. (2025). Barış ve özgürlük müzesi. Erişim adresi: https://eemd.gov.ct.tr/MÜZE-VE-ÖREN-YERLERİ/Girne-Bölgesi/Barış-ve-Özgürlük-Müzesi?utm_source=chatgpt.com (Erişim tarihi: 24 Kasım 2025).
35. Kılıç, B., & Akyurt, H. (2011). Destinasyon imajı oluşturmada hüzün turizmi: Afyonkarahisar ve Başkomutan Tarihi Milli Parkı. Gaziantep University Journal of Social Sciences, 10(1), 209-232.
36. Kıral, B. (2020). Nitel bir veri analizi yöntemi olarak doküman analizi. Siirt Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 8(15), 170-189.
37. Kodalak, O., & Baltacı, M. (2023). Hüzün turizmi ile ilgili çalışmaların bibliyometrik analizi. Journal of Gastronomy, Hospitality and Travel, 6(3), 1137-1156.
38. Kutbay, E. Y., & Aykac, A. (2016). Battlefield tourism at Gallipoli: The revival of collective memory, the construction of national identity and the making of a long‑distance tourism network. Almatourism-Journal of Tourism, Culture and Territorial Development, 7(5), 61–83. https://doi.org/10.6092/issn.2036-5195/6382
39. Lee, S., Kim, T., & Kim, Y. H. (2024). Heritage tourism and allegiance development: A study of the Korean demilitarized zone. Journal of Vacation Marketing, 31(4), 1000-1021. https://doi.org/10.1177/13567667241249178
40. Lennon, J., & Foley, M. (2000). Dark Tourism: The attraction of death and disaster. London: Continuum.
41. MacCarthy, M. (2017). Consuming symbolism: marketing D-Day and Normandy. Journal of Heritage Tourism, 12(2), 191-203.
42. MacCarthy, M., & Willson, G. (2015). The business of D-Day: An exploratory study of consumer behaviour. International Journal of Heritage Studies, 21(7), 698-715.
43. Margaritis, P. (2018). L’Organisation de la Victoire: La Stratégie des Alliés en Europe 1941-1945. Paris: Éditions Perrin.
44. Miles, S. T. (2012). Battlefield tourism: Meanings and interpretations (Doctoral dissertation, University of Glasgow). https://theses.gla.ac.uk/3547/
45. Muchitsch, W. (Ed.). (2013). Does war belong in museums? The representation of violence in exhibitions (Edition Museumsakademie Joanneum, Vol. 4) [Electronic book]. transcript Verlag. https://doi.org/10.14361/transcript.9783839423066
46. Necatigil Z.M. (1993). The Cyprus question and the Turkish position in international law, (2th edn, Oxford: Oxford University Press 1993), 412-414.
47. Nora, P. (2020). Rethinking memory sites (2nd ed.; originally published 1989). Cambridge, Massachusetts: Harvard University Press.
48. Nora, P. (1989). Between memory and history: Les lieux de mémoire. Representations, 26, 7-24. https://doi.org/10.2307/2928520
49. Normandy Gite Holidays. (t.y.). [Fotoğraf: IMG_8807]. https://normandygiteholidays.com/wp-content/uploads/2019/07/IMG_8807.jpg
50. Okray, Z., & Şimşek, A. H. (2018). Anıtların göstergebilimsel analizi: KKTC öncesi ve sonrası. Kıbrıs Araştırmaları ve İncelemeleri Dergisi, 2(3), 7-20.
51. Papavasiliou, V., Malkawi, E., & Drotarova, M. H. (2024). Dark tourism acceptance and peacebuilding in troubled destinations. In A. Farmaki (Ed.), A research agenda for peace and tourism (pp. 69–87). Edward Elgar Publishing. https://doi.org/10.4337/9781803927978.00011
52. Perrault, G. (1965). Le Jour J: La Bataille de Normandie. Paris: Éditions du Seuil.
53. Proos, E., & Hattingh, J. (2019). Advancing heritage tourism in the Central Karoo: The South African War battlefields route. Development Southern Africa, 37(4), 678-693.
54. Ruiz-Molina, M. E., & Alabau-Montoya, J. (2020). Enhancing visitor experience with war heritage tourism through information and communication technologies: Evidence from Spanish Civil War museums and sites. Journal of Heritage Tourism, 15(5), 486–504. https://doi.org/10.1080/1743873X.2019.1692853
55. Sallay, Á., Mikházi, Z., Gecséné Tar, I., & Takács, K. (2022). Cemeteries as a part of green infrastructure and tourism. Sustainability, 14(5), 2918.
56. Scott, J. (2012). Tourism, civil society and peace in Cyprus. Annals of Tourism Research, 39(4), 2114–2132. https://doi.org/10.1016/j.annals.2012.07.007
57. Sharpley, R. (2009). Dark tourism and political ideology: Towards a governance model. In R. Sharpley & P. R. Stone (Ed.), The darker side of travel: The theory and practice of dark tourism içinde (ss. 145–164). Channel View Publications. https://doi.org/10.21832/9781845411169-009
58. Smith, V. L. (1998). War and tourism: An American ethnography. Annals of Tourism Research, 25(1), 202–227.
59. Smith, T., & Johnson, L. (2023). Battlefield tourism: New approaches to commemoration. London: Routledge.
60. Stone, P. R. (2012). Dark tourism and significant other death: Towards a model of mortality mediation. Annals of Tourism Research, 39(3), 1565-1587. https://doi.org/10.1016/j.annals.2012.04.007
61. Subaşı, M., & Okumuş, K. (2017). Bir araştırma yöntemi olarak durum çalışması. Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 21(2), 419-426.
62. Uzzell, D. (1989). Heritage interpretation: The natural and built environment (Vol. 1). Belhaven Press.
63. Van der Merwe, C. D. (2014). Battlefield tourism: The status of heritage tourism in Dundee, South Africa. Bulletin of Geography Socio-Economic Series, 206, 121-139.
64. Veronico, L. (2019). D-Day: The Normandy Landings and the Battle for France. London: Pen & Sword Military.
65. Wagoner, B., & Brescó, I. (2022). Memorials as healing places: A matrix for bridging material design and visitor experience. International Journal of Environmental Research and Public Health, 19(11), 6711. https://doi.org/10.3390/ijerph19116711
66. Winter, J. (2009). Sites of memory. P. Hutton (Ed.), Memory: Histories, theories, debates içinde (ss. 312-324). Lincoln: Fordham University Press.
67. Yalçın, E. (2016). Kıbrıs’ta Türk Mukavemet Teşkilatı ve Rauf Denktaş. Türk İdare Dergisi, 15(58), 1–18. https://doi.org/10.1501/Tite_0000000446