Şanlıurfa ilinin gastro-gelişim potansiyelinin SWOT analizi tekniğiyle değerlendirilmesi

Yıl 2025, Cilt: 7 Sayı: 2, 392 - 407, 31.12.2025

Gizem Çorman , Bedriye Çilem Soylu

https://doi.org/10.53601/tourismandrecreation.1626874

Öz

Turizmden tarıma, eğitimden sosyal bütünleşmeye kadar çeşitli alanlarda sürdürülebilir kalkınma hedeflerine ulaşmada yemek kültürü önemli bir rol oynamaktadır. Son zamanlarda, yemek kültürü ve kentsel gelişim süreçleri arasındaki artan ilişkiyi tanımlamak için “gastro-gelişim” terimi ortaya atılmıştır. Gastro-gelişim kavramı ile yemek kültürünün ekonomik kalkınma için bir kaynak ve strateji olarak kullanılması ifade edilmektedir. Bu kapsamda gastro-gelişim, gastronomik değerlerin ve uygulamaların, kentlerin ekonomik, sosyal ve kültürel gelişimine katkıda bulunacak şekilde entegre edilmesini amaçlamaktadır. Tarihi, kültürel ve gastronomik değerleriyle Şanlıurfa, Türkiye’nin gastronomi haritasında özel bir yere sahiptir. Araştırmada Şanlıurfa’nın gastro-gelişim potansiyelinin SWOT (GZTF) analizi ile değerlendirilmesi amaçlanmıştır. Bu doğrultuda kentin sahip olduğu zengin mutfak kültürü ile gastronomi kenti olabilirliğine katkı sunmak hedeflenmektedir. Bu amaç doğrultusunda Şanlıurfa Harran Üniversitesi’nde turizm alanında görev yapan 15 akademisyenle görüşmeler gerçekleştirilmiştir. Elde edilen veriler, MAXQDA 20 nitel veri analiz programına aktarılmış ve içerik analizine tabi tutulmuştur. İçerik analizi ile incelenen veriler kodlandıktan sonra SWOT analizi uygulanmıştır. Yapılan nitel araştırma, Şanlıurfa’nın köklü ve zengin mutfak kültürünün, gastronomi turizmi açısından önemli bir avantaj sunduğunu ortaya koymuştur. Şehrin tarihsel zenginliği ve coğrafi işaretli ürünleri, gastronomi turizmini destekleyici önemli faktörler olarak öne çıkmaktadır. Bununla birlikte, tanıtım eksikliği, hijyen standartlarındaki yetersizlikler ve altyapı sorunları, şehrin potansiyelinin tam anlamıyla değerlendirilmesinin önünde engel teşkil etmektedir.

Anahtar Kelimeler

Gastronomi Turizmi , SWOT Analizi , Şanlıurfa , Gastro-Gelişim

Etik Beyan

Bu çalışmada kullanılan görüşme yöntemi için İstanbul Nişantaşı Üniversitesi Etik Kurulu’ndan 21/11/2024 tarihli ve SOSETKK2024/09 nolu toplantısında 20241121-002 sıra sayılı kararı ile izin alınmıştır. Aksi bir durumun tespiti halinde TO&RE Dergisinin hiçbir sorumluluğu olmayıp, tüm sorumluluk çalışmanın yazar(lar)ına aittir.

Evaluation of gastro-development potential of Şanlıurfa province with SWOT analysis technique

Öz

Food culture plays an important role in achieving sustainable development goals in various areas, from tourism to agriculture, from education to social integration. Recently, the term “gastro-development” has been coined to describe the increasing relationship between food culture and urban development processes. Gastro-development refers to the use of food culture as a resource and strategy for economic development. In this context, gastro-development aims to integrate gastronomic values and practices in a way that contributes to the economic, social, and cultural development of cities. Şanlıurfa has a special place on the gastronomy map of Türkiye with its historical, cultural, and gastronomic values. The research aims to evaluate the gastronomic development potential of Şanlıurfa with SWOT analysis. In this direction, it is aimed to contribute to the city’s potential as a gastronomy city with its rich culinary culture. For this purpose, interviews were conducted with 15 academicians working in the field of tourism at Şanlıurfa Harran University. The data obtained were transferred to MAXQDA 20 qualitative data analysis program, and subjected to content analysis. After the data analyzed by content analysis were coded, SWOT analysis was applied. The qualitative research revealed that Şanlıurfa’s deep-rooted and rich culinary culture offers a significant advantage in terms of gastronomy tourism. The city’s historical richness and geographically marked products stand out as important factors supporting gastronomy tourism. However, lack of promotion, inadequacies in hygiene standards, and infrastructure problems constitute obstacles to the full utilization of the city’s potential.

Anahtar Kelimeler

Gatronomy Tourism , SWOT Analysis , Şanlıurfa , Gastro-Development

Etik Beyan

Permission for the interview method used in this study was obtained from the Istanbul Nişantaşı University Ethics Committee with decision number 20241121-002, dated 21/11/2024 and numbered SOSETKK2024/09. TO&RE Journal shall not be held responsible in case of any violation, and all responsibility rests with the author(s) of the study.

Kaynakça

• Akalın, L. (2011). Tandırlıktan gelen lezzet (Geleneksel Urfa yemekleri). Şanlıurfa Belediyesi Kültür ve Sosyal İşler Müdürlüğü Yayınları, Şanlıurfa. Aksoy, M., & Sezgi, G. (2015). Gastronomi turizmi ve Güneydoğu Anadolu Bölgesi gastronomik unsurları. Journal of Tourism & Gastronomy Studies, 3(3), 79-89.
• Akturfan, M., Sormaz, Ü., & Çekiç, İ. (2024). Şanlıurfa ilinin gastronomi turizm potansiyelinin SWOT analizi ile değerlendirilmesi. Turizm Akademik Dergisi, 11(2), 119-135.
• Algın, S. (2006). Yöremizden sofranıza Urfa yemekleri. Şanlıurfa Belediyesi Kültür ve Turizm Müdürlüğü Yayınları, Şanlıurfa.
• Andersson, T. D., Mossberg, L., & Therkelsen, A. (2017). Food and tourism synergies: Perspectives on consumption, production and destination development. Scandinavian Journal of Hospitality and Tourism, 17(1), 1-8. https://doi.org/10.1080/15022250.2016.1275290.
• Barakazı, M. (2019). Turizm çeşitliliğinin gelişmesi açısından Şanlıurfa coğrafi işaretlerinin değerlendirilmesi. International Social Sciences Studies Journal, 5(43), 4665-4674. https://doi.org/10.26449/sssj.1711.
• Başat, H. T., Sandıkçı, M., & Çelik, S. (2017). Gastronomik kimlik oluşturmada yöresel ürünlerin rolü: ürünlerin satış ve pazarlanmasına yönelik bir örnek olay incelemesi. Journal of Tourism & Gastronomy Studies, 5(Özel Sayı 2), 67-76. https://doi.org/10.21325/jotags.2017.112.
• Bessière, J. (1998). Local development and heritage: Traditional food and cuisine as tourist attractions in rural areas. Sociologia Ruralis, 38(1), 21-34. https://doi.org/10.1111/1467-9523.00061.
• Castillo-Villar, F. R. (2020). Destination image restoration through local gastronomy: The rise of Baja Med Cuisine in Tijuana. International Journal of Culture, Tourism and Hospitality Research, 14(4), 507-523. https://doi.org/10.1108/IJCTHR-03-2019-0054.
• Çelik, M. & Aksoy, M. (2017). Yerli turistlerin gastronomi turizmine yönelik tutumları: Şanlıurfa örneği. Journal of Tourism and Gastronomy Studies, 5(3), 422-434. https://doi.org/10.21325/jotags.2017.103.
• Çelik, M., & Aksoy, M. (2017). Şanlıurfa’da özel günlerde yapılan yemeklere yönelik bir araştırma. Journal of Recreation and Tourism Research, 4(Özal Sayı 1), 136-144.
• Çukurova Kalkınma Ajansı. (2020, Mart). Adana gastronomi stratejisi. https://www.cka.org.tr/uploads/document_center_v/adana-gastronomi-stratejisi-386.pdf?utm_source=chatgpt.com. Erişim Tarihi: 10.03.2025.
• Değişgel, S., & Bingöl, Z. (2018). Şanlıurfa ilinin gençlik turizmi potansiyelinin incelenmesi. OPUS International Journal of Society Researches, 8(1), 375-390. https://doi.org/10.26466/opus.399610.
• Eriş, H. (2019). Şanlıurfa sağlık turizmi SWOT analizi. Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi, 18(71), 1278-1298. https://doi.org/10.17755/esosder.511959.
• Everett, S., & Aitchison, C. (2008). The role of food tourism in sustaining regional ıdentity: A case study of Cornwall, South West England. Journal of Sustainable Tourism, 16(2), 150-167. https://doi.org/10.2167/jost696.0.
• Forleo, M. B., & Benedetto, G. (2020). Creative cities of gastronomy: Towards relationship between city and countryside. International Journal of Gastronomy and Food Science, 22, 100247, 1-11. https://doi.org/10.1016/j.ijgfs.2020.100247.
• García-Henche, B., Cuesta-Valiño, P., Durán-Álamo, P., & Penelas-Leguía, A. (2024). The role of women in maintaining the heritage value of gastronomy in Castilla-La Mancha. International Journal of Gastronomy and Food Science, 37(2024), 100987, 1-7. https://doi.org/10.1016/j.ijgfs.2024.100987.
• Hall, C. M., & Gössling, S. (2013). Reimagining sustainable culinary systems: The future of culinary systems. İçinde M. C. Hall & S. Gössling (Ed.) Sustainable culinary systems: Local foods, ınnovation, and tourism. Routledge, New York.
• Hall, M., Mitchell, R., & Sharples, L. (2003). Consuming places: The role of food, wine tourism in regional development. İçinde C. M. Hall, L. Sharples, R. Mitchell & B. Cambourne (Ed.) Food tourism around the world, ss. 60-80. Taylor and Francis Ltd., London.
• Henderson, J. C. (2009). Food tourism reviewed. British Food Journal. 111(4), 317-326. https://doi.org/10.1108/00070700910951470.
• Hjalager, A. M. (2002). A typology of gastronomy tourism. İçinde A. M. Hjalager & G. Richards (Ed.). Tourism and Gastronomy (Vol. 11). Routledge, London.
• Joassart-Marcelli, P. (2021). The $16 Taco: Contested geographies of food, ethnicity, and gentrification. Washington Üniversitesi Baskısı, ABD.
• Kinkaid, E., & Platts, E. (2024). Consuming the creative city: Gastrodevelopment in a UNESCO creative city of gastronomy. Urban Geography, 45(8)1330-1350. https://doi.org/10.1080/02723638.2023.2296763.
• Kivela, J., & Crotts, J. (2006). Tourism and gastronomy: Gastronomy’s influence on how tourists experience a destination, Journal of Hospitality & Tourism Research, 30(3), 354-377. https://doi.org/ 10.1177/1096348006286797.
• Kivela, J., & Crotts, J. C. (2005). Gastronomy tourism. Journal of Clunary Science & Technology, 4(2-3), 39-55. https://doi.org/10.1300/J385v04n02_03.
• Kozak, M. (2018). Bilimsel araştırma: Tasarım, yazım ve yayım teknikleri. Detay Yayıncılık, Ankara.
• Nebioğlu, O. (2018). Turistlerin yemek tüketim davranışları üzerine kavramsal bir değerlendirme. Turizm Akademik Dergisi, 5(1), 124-136.
• Okumus, B., Okumus, F., & McKercher, B. (2007). Incorporating local and international cuisines in the marketing of tourism destinations: The cases of Hong Kong and Turkey. Tourism Management, 28(1), 253-261. https://doi.org/10.1016/j.tourman.2005.12.020.
• Öz, H., Sormaz, Ü., Nizamlıoğlu, H. F., & Akdağ, G. (2023). Hatay ilinin gastronomi turizm potansiyelinin SWOT analizi ile değerlendirilmesi. Gastroia: Journal of Gastronomy And Travel Research, 7(1), 95-107. https://doi.org/10.32958/gastoria.1159063.
• Özbay, T., Altındağ, E. Ö., Yentürk, R., Özbay, N., Adıyaman, M. A., & Baran, M. (2023). Sürdürülebilir turizm kapsamında Şanlıurfa’nın gastronomi turizmi. Premium e-Journal of Social Sciences (PEJOSS), 7(31), 583-605. https://doi.org/10.5281/zenodo.8122451.
• Özdemir, B., & Seyitoğlu, F. (2017). A conceptual study of gastronomical quests of tourists: Authenticity or safety and comfort? Tourism Management Perspectives, 23, 1-7. https://doi.org/10.1016/j.tmp.2017.03.010
• Pavlidis, G., & Markantonatou, S. (2020). Gastronomic tourism in Greece and beyond: A thorough review. International Journal of Gastronomy and Food Science, 21(2020), 100229. https://doi.org/10.1016/j.ijgfs.2020.100229.
• Quan, S., & Wang, N. (2004). Towards a structural model of tourist experience: An illustration from food experiences in tourism. Tourism Management, 25(3), 297-305. https://doi.org/10.1016/S0261-5177(03)00130-4.
• Richards, G. (2014, November). The role of gastronomy in tourism development. İçinde Presentation to the fourth ınternational congress on Noble Houses: A heritage for the future, Arcos de Valdevez to be held on pp. 27-29, Netherlands.
• Richards, G., & Wilson, J. (2006) Developing creativity in tourist experiences: A solution to the serial reproduction of culture? Tourism Management, 27(2006), 1209-1223. https://doi.org/10.1016/j.tourman.2005.06.002.
• Rodríguez-Molina, M. A., Frías-Jamilena, D. M., Del Barrio-García, S., & Castañeda-García, J. A. (2019). Destination brand equity-formation: positioning by tourism type and message consistency. Journal of Destination Marketing & Management, 12(2019), 114-124. https://doi.org/10.1016/j.jdmm.2019.03.010.
• Santich, B. (2004). The study of gastronomy and its relevance to hospitality education and training, Hospitality Management, 23, 15-24. https://doi.org/10.1016/S0278-4319(03)00069-0.
• Sbicca, J. (2019). Urban agriculture, revalorization, and green gentrification in Denver, Colorado. İçinde The politics of land, 26, 149-170. Emerald Publishing Limited. https://doi.org/10.1108/S0895-993520190000026011.
• Scarpato, R. (2003). Gastronomy as a tourist product: The perspective of gastronomy studies. İçinde Tourism and Gastronomy (pp. 65-84). Routledge.
• Selwood, J. (2003). The lure of food: food as an attraction in destination marketing in Manitoba, Canada. İçinde C. M. Hall, L. Sharples, N. M. Mitchell, & B. Cambourne (Ed.). Food Tourism around the World: Development, Management and Markets, pp. 178-191. Butterworth Heinemann, Oxford.
• Shenoy, S. S. (2005). Food tourism and the culinary tourist. Unpublished PhD Thesis. Graduate School of Clemson University, USA.
• Sims, R. (2009). Food, place and authenticity: Local food and the sustainable tourism experience. Journal of Sustainable Tourism, 17(3), 321-336. https://doi.org/10.1080/09669580802359293.
• Skryl, T., Gregorio, M., & Dugi, V. (2018). Culinary trends in the Republic of Croatia as part of gastro tourism development. European Research Studies, 21(3), 465-475. https://doi.org/10.35808/ersj/1075.
• Sormaz, U., Akmese, H., Gunes, E., & Aras, S. (2016). Gastronomy in tourism. Procedia Economics and Finance, 39(2016), 725-730. https://doi.org/10.1016/S2212-5671(16)30286-6.
• Şahinalp, M. (2005). Şanlıurfa Şehri’nin kültürel fonksiyonu. Marmara Coğrafya Dergisi, (11), 65-80.
• Türk Patent ve Marka Kurumu (2025, Mart). https://ci.turkpatent.gov.tr/cografi-isaretler/liste?il=63, Erişim Tarihi: 10.03.2025.
• UNESCO. (2025, Mart). Creative Cities Network. https://www.unesco.org/en/creative-cities/grid?f%5B0%5D=dataset_filters%3Adcd56a5b-5821-475e-986f-a8ce6bb65350&f%5B1%5D=dataset_filters%3Ab64fd24b-e80d-4393-a62e-50ae79e696f3&hub=80094&text=#toggle-facets. Erişim Tarihi: 10.03.2025.
• Yağar, F., & Dökme, S. (2018). Niteliksel araştırmaların planlanması: araştırma soruları, örneklem seçimi, geçerlik ve güvenirlik. Gazi Sağlık Bilimleri Dergisi, 3(3), 1-9.
• Yalçınkaya, I. (1986). Güneydoğu Anadolu’da yapılan paleolitik çağ araştırmaları üzerine bir değerlendirme. X. Türk Tarih Kongresi, 1, 35-42, Ankara.
• Yan, Z. & Wang, X. (2021). Research on the tourism development and countermeasures of Nishan town based on SWOT analysis. Journal of Service Science and Management, 14, 429-443. https://doi.org/10.4236/jssm.2021.144027.
• Yaşarsoy, E., & Oktay, K. (2020). Yerli turistlerin Şanlıurfa turizmi ile ilgili algılarını belirlemeye yönelik bir araştırma. Journal of Tourism & Gastronomy Studies, 8(1), 58-77. https://doi.org/10.21325/jotags.2020.536.
• Yıldırım, A. & Şimşek, H. (2013). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri. Seçkin Yayıncılık, Ankara.