Araştırma Makalesi
BibTex RIS Kaynak Göster

Yıl 2025, Cilt: 27 Sayı: 2, 219 - 231, 26.12.2025

Emet Gürel , İlkay Burak Taşkıran , Ekin Karakuyu

https://izlik.org/JA42DD95DW

Öz

Proje Numarası

32026

Kaynakça

  • Álvarez, M., Torres, A., Rodríguez, E., Padilla, S., & Rodrigo, M. J. (2013). Attitudes and parenting dimensions in parents› regulation of Internet use by primary and secondary school children. Computers & Education, 67, 69–78. https://doi.org/10.1016/j.compedu.2013.03.005
  • Alvermann, D. E., & Hagood, M. C. (2000). Critical media literacy: Research, theory, and practice in “new times.” The Journal of Educational Research, 93(3), 193–205. https://doi.org/10.1080/00220670009598707
  • Amah, M., & Hana, F. T. (2019). Family communication model in establishing understanding of media literacy. Komunikator, 11(2), 107–115. https://doi.org/10.18196/jkm.112024
  • Aufderheide, P. (1992). A report of the National Leadership Conference on Media Literacy. Aspen Institute Wye Center.
  • Aydın, D., & Görpe, F. (2025). Çocukların video oyun oynama davranışları ile ebeveynlerin yeni medya okuryazarlığı ve dijital ebeveynlik farkındalığı ilişkileri üzerine nitel bir inceleme. Medya Okuryazarlığı Araştırmaları Dergisi, 4(1), 6–22. https://doi.org/10.5281/zenodo.15510456
  • Boyatzis, R. E. (1998). Transforming qualitative information: Thematic analysis and code development. Sage Publications.
  • Braun, V., & Clarke, V. (2006). Using thematic analysis in psychology. Qualitative Research in Psychology, 3(2), 77–101. https://doi.org/10.1191/1478088706qp063oa
  • Brown, J. A. (1998). Media literacy perspectives. Journal of Communication, 48(1), 44–57. https://doi.org/10.1111/j.1460-2466.1998.tb02736.x
  • Bulut-Özek, M. (2016). Ebeveynlerin medya okuryazarlık düzeylerinin farklı değişkenler açısından incelenmesi. Çankırı Karatekin Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 7(1), 805–818.
  • Büyüköztürk, Ş., Çakmak Kılıç, E., Akgün, E. Ö., Karadeniz, Ş., & Demirel, F. (2020). Eğitimde bilimsel araştırma yöntemleri. Pegem Akademi.
  • Can, B., & Besler, H. (2018). Dijital ve medya etkinliklerinin ortaokul öğrencilerinin ve ebeveynlerinin medya ve bilim okuryazarlıklarına etkisinin belirlenmesi. Pamukkale Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 43(43), 31–49.
  • Creswell, J. W. (2009). Research design: Qualitative, quantitative, and mixed methods approaches. Sage Publications.
  • Creswell, J. W., & Clark, V. L. P. (2018). Designing and conducting mixed methods research. Sage Publications.
  • Çetinkaya, L., & Sütçü, S. (2016). Çocukların gözüyle ebeveynlerinin bilişim teknolojileri kullanımlarına yönelik kısıtlamaları ve nedenleri. Turkish Online Journal of Qualitative Inquiry, 7(1), 79–116. https://doi.org/10.17569/tojqi.58102
  • Çevik Ergin, T. (2020). İkna edici iletişim, korku çekiciliği, tartışmalı reklam kavramı ve kamu spotları. Eğitim Yayınevi.
  • Eastin, M. S., Greenberg, B. S., & Hofschire, L. (2006). Parenting the Internet. Journal of Communication, 56(3), 486–504. https://doi.org/10.1111/j.1460-2466.2006.00297.x
  • Fishbein, M., Hall-Jamieson, K., Zimmer, E., Von Haeften, I., & Nabi, R. (2002). Avoiding the boomerang: Testing the relative effectiveness of antidrug public service announcements before a national campaign. American Journal of Public Health, 92(2), 238–245. https://doi.org/10.2105/AJPH.92.2.238
  • Fuhrel-Forbis, A., Nadorff, P. G., & Snyder, L. B. (2009). Analysis of public service announcements on national television, 2001–2006. Social Marketing Quarterly, 15(1), 49–69. https://doi.org/10.1080/15245000802668999
  • Gazi, M. A., & Çakı, C. (2019). Şili Ulusal İnsan Hakları Örgütü’nün göçmen ayrımcılığına karşı hazırlanan kamu spotu reklamları üzerine inceleme. Göç Araştırmaları Dergisi, 5(1), 50–77.
  • Gentile, D. A., & Walsh, D. A. (2002). A normative study of family media habits. Journal of Applied Developmental Psychology, 23(2), 157–178. https://doi.org/10.1016/S0193-3973(02)00102-8
  • Giddens, A. (2000). Sosyoloji (H. Özel & C. Güzel, Yay. haz.). Ayraç Yayınevi.
  • Gül, G. (2007). Okuryazarlık sürecinde aile katılımının rolü. Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi Özel Eğitim Dergisi, 8(1), 17–32. https://doi.org/10.1501/Ozlegt_0000000105
  • Gündüz-Kalan, Ö. (2010). Medya okuryazarlığı ve okul öncesi çocuk: Ebeveynlerin medya okuryazarlığı bilinci üzerine bir araştırma. İstanbul Üniversitesi İletişim Fakültesi Dergisi, 1(39), 59–73. https://doi.org/10.17064/iüifhd.46771
  • Gürel, E., & Çetin, B. (2023). Çocuk ile ilgili Türkçede bulunan atasözleri ve deyimler. In Z. Altınay & F. Altınay (Eds.), 4. International Children’s Studies Congress Full Text Book (pp. 405–416).
  • Gürel, E., Taşkıran, İ. B., & Karakuyu, E. (2025). Medya okuryazarlığının oluşturulmasında kamu spotlarının yeri ve önemi: RTÜK kamu spotları üzerine bir araştırma (Proje No: 32026). Ege Üniversitesi.
  • Haywood, A., & Sembiante, S. (2023). Media literacy education for parents: A systematic literature review. Journal of Media Literacy Education, 15(3), 79–92. https://doi.org/10.23860/JMLE-2023-15-3-7
  • Juszczyk, S., Vargová, M., Uhrinová, M., Chanasová, Z., Kostelanský, A., & Karasová, M. (2017). Family as one of the key determinants of media education of young school-age children. The New Educational Review, 50, 94–108. https://doi.org/10.15804/tner.2017.50.4.08
  • Koltay, T. (2011). The media and the literacies: Media literacy, information literacy, digital literacy. Media, Culture & Society, 33(2), 211–221. https://doi.org/10.1177/016344371039338
  • Livingstone, S. (2004). What is media literacy? Intermedia, 32(3), 18–20.
  • Martins, F. (2024). Effectiveness of public service announcements in promoting social causes. International Journal of Diverse Discourses, 1(1), 31–53.
  • Mertens, D. M. (2010). Research and evaluation in education and psychology: Integrating diversity with quantitative, qualitative, and mixed methods. Sage Publications.
  • Messaris, P. (1998). Visual aspects of media literacy. Journal of Communication, 38(1), 70–80. https://doi.org/10.1111/j.1460-2466.1998.tb02738.x
  • Pernisco, N. (2020). Media literacy: An essential guide to the critical thinking skills for our complex digital world. Understand Media.
  • Potter, W. J. (2016). Introduction to media literacy. Sage Publications.
  • Potter, W. J. (2021). Media literacy. Sage Publications.
  • Punch, K. F. (2020). Sosyal araştırmalara giriş: Nicel ve nitel yaklaşımlar. Siyasal Kitabevi.
  • Radyo ve Televizyon Üst Kurulu. (2023). Kamu spotları yönergesi. https://www.rtuk.gov.tr/kamu-spotlari-yonergesi/3795 (Erişim Tarihi: 15.03.2025)
  • Radyo ve Televizyonların Kuruluş ve Yayın Hizmetleri Kanunu. (2023). Mevzuat Bilgi Sistemi. https://mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=6112&MevzuatTur=1&MevzuatTertip=5 (Erişim Tarihi: 15.03.2025)
  • Riesmeyer, C., Abel, B., & Großmann, A. (2019). The family rules: The influence of parental education on adolescents’ media literacy. MedienPädagogik, 35, 74–96. https://doi.org/10.21240/mpaed/35/2019.10.20.X
  • Rubin, A. M. (1998). Media literacy. Journal of Communication, 48(1), 3–4. https://doi.org/10.1111/j.1460-2466.1998.tb02732.x
  • Stašová, L. (2015). Contemporary parents as the first teachers of media literacy: Situation of the Czech family. Procedia - Social and Behavioral Sciences, 174, 2061–2068. https://doi.org/10.1016/j.sbspro.2015.02.002
  • Šušterič, N., Ošljak, K. K., & Tašner, V. (2025). Exploring media literacy formation at the intersection of family, school, and peers. Media and Communication, 13, 1–17. https://doi.org/10.17645/mac.9098
  • Şahin, A. (2021). Eleştirel medya okuryazarlığı. Anı Yayıncılık.
  • Tabataba, N. S., & Azimi, S. (2023). The role of parents’ media literacy in critical thinking of first-year high school students. New Educational Approaches, 18(1), 27–46. https://doi.org/10.22108/nea.2023.136499.1864
  • Terskikh, M. V. (2016). Public service announcements and their influence upon the system of values of children (Research of concept of “family” formation). Procedia - Social and Behavioral Sciences, 233, 133–138. https://doi.org/10.1016/j.sbspro.2016.10.168
  • Tokmak, M. C. (2022). 2021 kamu spotları çerçevesinde Türkiye’nin sosyo-politik durumuna yönelik inceleme. Elektronik Cumhuriyet İletişim Dergisi, 4(1), 44–54. https://doi.org/10.54089/ecider.1107356
  • Ünal, F., & Tanca, H. A. (2016). Yaşam boyu öğrenme kapsamında Türkiye Radyo Televizyon Kurumu tarafından yayınlanan kamu spotlarının incelenmesi. The Journal of Academic Social Science Studies, 51, 43–56. https://doi.org/10.9761/JASSS3536
  • Valcke, M., De Wever, B., Van Keer, H., & Schellens, T. (2011). Long-term study of safe Internet use of young children. Computers & Education, 57(1), 1292–1305. https://doi.org/10.1016/j.compedu.2011.01.010
  • Walther, J. B., DeAndrea, D., Kim, J., & Anthony, J. C. (2010). The influence of online comments on perceptions of antimarijuana public service announcements on YouTube. Human Communication Research, 36(4), 469–492. https://doi.org/10.1111/j.1468-2958.2010.01384.x
  • Yıldırım, A., & Şimşek, H. (2021). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri. Seçkin Yayıncılık.

Role of Family in Media Literacy: A Study on “Nuclear Family” Public Service Announcements

Yıl 2025, Cilt: 27 Sayı: 2, 219 - 231, 26.12.2025

Emet Gürel , İlkay Burak Taşkıran , Ekin Karakuyu

https://izlik.org/JA42DD95DW

Öz

The family institution plays a central role in developing and sustaining media literacy. Advancements in information and communication technologies have increased the exposure level of parents and children to media messages within family structures. As social values are primarily shaped within the family, learning media literacy within the family context is gaining increasing importance each day. Public service announcements function as an effective tool for developing families’ media literacy competencies and strengthening their media awareness levels. This study was conducted to examine the role of family in media literacy-focused public service announcements. The research sample consists of the ‘Nuclear Family’ public service announcement series prepared by the Radio and Television Supreme Council. In this study, which utilized thematic analysis as a qualitative research method, MAXQDA 2024 qualitative data analysis software was employed for data analysis. According to the research findings, it is possible to state that public service announcements in the media literacy process are constructed based on a democratic, participatory, and interactive structure by addressing family dynamics. Based on the research findings, it was observed that public service announcements are designed with a family-centered approach in the media literacy process, emphasizing the educational role of the family and the instructive and guiding role of family communication. Particularly, the intensive use of question-answer patterns in family communication and the adoption of an instructive approach indicate that media literacy education is supported by family learning processes. The findings align with the literature on media literacy and public service announcements, revealing that public service announcements assume an important mission regarding media literacy. Research findings suggest that public service announcements focused on strengthening and supporting the central role of family in media literacy education can contribute to the development of family communication and the enhancement of children’s media literacy skills.

Anahtar Kelimeler

Media Literacy Public Service Announcements Family Dynamics Digital Media Media Awareness.

Etik Beyan

We declare that this study complied with all the rules outlined in the "Higher Education Institutions Scientific Research and Publication Ethics Directive." We declare that this study is among those that do not require ethics committee approval.

Destekleyen Kurum

This study was supported by Ege University Scientific Research Projects Coordination Unit. Project Number: 32026.

Proje Numarası

32026

Teşekkür

This study was supported by Ege University Scientific Research Projects Coordination Unit. Project Number: 32026.

Kaynakça

  • Álvarez, M., Torres, A., Rodríguez, E., Padilla, S., & Rodrigo, M. J. (2013). Attitudes and parenting dimensions in parents› regulation of Internet use by primary and secondary school children. Computers & Education, 67, 69–78. https://doi.org/10.1016/j.compedu.2013.03.005
  • Alvermann, D. E., & Hagood, M. C. (2000). Critical media literacy: Research, theory, and practice in “new times.” The Journal of Educational Research, 93(3), 193–205. https://doi.org/10.1080/00220670009598707
  • Amah, M., & Hana, F. T. (2019). Family communication model in establishing understanding of media literacy. Komunikator, 11(2), 107–115. https://doi.org/10.18196/jkm.112024
  • Aufderheide, P. (1992). A report of the National Leadership Conference on Media Literacy. Aspen Institute Wye Center.
  • Aydın, D., & Görpe, F. (2025). Çocukların video oyun oynama davranışları ile ebeveynlerin yeni medya okuryazarlığı ve dijital ebeveynlik farkındalığı ilişkileri üzerine nitel bir inceleme. Medya Okuryazarlığı Araştırmaları Dergisi, 4(1), 6–22. https://doi.org/10.5281/zenodo.15510456
  • Boyatzis, R. E. (1998). Transforming qualitative information: Thematic analysis and code development. Sage Publications.
  • Braun, V., & Clarke, V. (2006). Using thematic analysis in psychology. Qualitative Research in Psychology, 3(2), 77–101. https://doi.org/10.1191/1478088706qp063oa
  • Brown, J. A. (1998). Media literacy perspectives. Journal of Communication, 48(1), 44–57. https://doi.org/10.1111/j.1460-2466.1998.tb02736.x
  • Bulut-Özek, M. (2016). Ebeveynlerin medya okuryazarlık düzeylerinin farklı değişkenler açısından incelenmesi. Çankırı Karatekin Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 7(1), 805–818.
  • Büyüköztürk, Ş., Çakmak Kılıç, E., Akgün, E. Ö., Karadeniz, Ş., & Demirel, F. (2020). Eğitimde bilimsel araştırma yöntemleri. Pegem Akademi.
  • Can, B., & Besler, H. (2018). Dijital ve medya etkinliklerinin ortaokul öğrencilerinin ve ebeveynlerinin medya ve bilim okuryazarlıklarına etkisinin belirlenmesi. Pamukkale Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 43(43), 31–49.
  • Creswell, J. W. (2009). Research design: Qualitative, quantitative, and mixed methods approaches. Sage Publications.
  • Creswell, J. W., & Clark, V. L. P. (2018). Designing and conducting mixed methods research. Sage Publications.
  • Çetinkaya, L., & Sütçü, S. (2016). Çocukların gözüyle ebeveynlerinin bilişim teknolojileri kullanımlarına yönelik kısıtlamaları ve nedenleri. Turkish Online Journal of Qualitative Inquiry, 7(1), 79–116. https://doi.org/10.17569/tojqi.58102
  • Çevik Ergin, T. (2020). İkna edici iletişim, korku çekiciliği, tartışmalı reklam kavramı ve kamu spotları. Eğitim Yayınevi.
  • Eastin, M. S., Greenberg, B. S., & Hofschire, L. (2006). Parenting the Internet. Journal of Communication, 56(3), 486–504. https://doi.org/10.1111/j.1460-2466.2006.00297.x
  • Fishbein, M., Hall-Jamieson, K., Zimmer, E., Von Haeften, I., & Nabi, R. (2002). Avoiding the boomerang: Testing the relative effectiveness of antidrug public service announcements before a national campaign. American Journal of Public Health, 92(2), 238–245. https://doi.org/10.2105/AJPH.92.2.238
  • Fuhrel-Forbis, A., Nadorff, P. G., & Snyder, L. B. (2009). Analysis of public service announcements on national television, 2001–2006. Social Marketing Quarterly, 15(1), 49–69. https://doi.org/10.1080/15245000802668999
  • Gazi, M. A., & Çakı, C. (2019). Şili Ulusal İnsan Hakları Örgütü’nün göçmen ayrımcılığına karşı hazırlanan kamu spotu reklamları üzerine inceleme. Göç Araştırmaları Dergisi, 5(1), 50–77.
  • Gentile, D. A., & Walsh, D. A. (2002). A normative study of family media habits. Journal of Applied Developmental Psychology, 23(2), 157–178. https://doi.org/10.1016/S0193-3973(02)00102-8
  • Giddens, A. (2000). Sosyoloji (H. Özel & C. Güzel, Yay. haz.). Ayraç Yayınevi.
  • Gül, G. (2007). Okuryazarlık sürecinde aile katılımının rolü. Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi Özel Eğitim Dergisi, 8(1), 17–32. https://doi.org/10.1501/Ozlegt_0000000105
  • Gündüz-Kalan, Ö. (2010). Medya okuryazarlığı ve okul öncesi çocuk: Ebeveynlerin medya okuryazarlığı bilinci üzerine bir araştırma. İstanbul Üniversitesi İletişim Fakültesi Dergisi, 1(39), 59–73. https://doi.org/10.17064/iüifhd.46771
  • Gürel, E., & Çetin, B. (2023). Çocuk ile ilgili Türkçede bulunan atasözleri ve deyimler. In Z. Altınay & F. Altınay (Eds.), 4. International Children’s Studies Congress Full Text Book (pp. 405–416).
  • Gürel, E., Taşkıran, İ. B., & Karakuyu, E. (2025). Medya okuryazarlığının oluşturulmasında kamu spotlarının yeri ve önemi: RTÜK kamu spotları üzerine bir araştırma (Proje No: 32026). Ege Üniversitesi.
  • Haywood, A., & Sembiante, S. (2023). Media literacy education for parents: A systematic literature review. Journal of Media Literacy Education, 15(3), 79–92. https://doi.org/10.23860/JMLE-2023-15-3-7
  • Juszczyk, S., Vargová, M., Uhrinová, M., Chanasová, Z., Kostelanský, A., & Karasová, M. (2017). Family as one of the key determinants of media education of young school-age children. The New Educational Review, 50, 94–108. https://doi.org/10.15804/tner.2017.50.4.08
  • Koltay, T. (2011). The media and the literacies: Media literacy, information literacy, digital literacy. Media, Culture & Society, 33(2), 211–221. https://doi.org/10.1177/016344371039338
  • Livingstone, S. (2004). What is media literacy? Intermedia, 32(3), 18–20.
  • Martins, F. (2024). Effectiveness of public service announcements in promoting social causes. International Journal of Diverse Discourses, 1(1), 31–53.
  • Mertens, D. M. (2010). Research and evaluation in education and psychology: Integrating diversity with quantitative, qualitative, and mixed methods. Sage Publications.
  • Messaris, P. (1998). Visual aspects of media literacy. Journal of Communication, 38(1), 70–80. https://doi.org/10.1111/j.1460-2466.1998.tb02738.x
  • Pernisco, N. (2020). Media literacy: An essential guide to the critical thinking skills for our complex digital world. Understand Media.
  • Potter, W. J. (2016). Introduction to media literacy. Sage Publications.
  • Potter, W. J. (2021). Media literacy. Sage Publications.
  • Punch, K. F. (2020). Sosyal araştırmalara giriş: Nicel ve nitel yaklaşımlar. Siyasal Kitabevi.
  • Radyo ve Televizyon Üst Kurulu. (2023). Kamu spotları yönergesi. https://www.rtuk.gov.tr/kamu-spotlari-yonergesi/3795 (Erişim Tarihi: 15.03.2025)
  • Radyo ve Televizyonların Kuruluş ve Yayın Hizmetleri Kanunu. (2023). Mevzuat Bilgi Sistemi. https://mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=6112&MevzuatTur=1&MevzuatTertip=5 (Erişim Tarihi: 15.03.2025)
  • Riesmeyer, C., Abel, B., & Großmann, A. (2019). The family rules: The influence of parental education on adolescents’ media literacy. MedienPädagogik, 35, 74–96. https://doi.org/10.21240/mpaed/35/2019.10.20.X
  • Rubin, A. M. (1998). Media literacy. Journal of Communication, 48(1), 3–4. https://doi.org/10.1111/j.1460-2466.1998.tb02732.x
  • Stašová, L. (2015). Contemporary parents as the first teachers of media literacy: Situation of the Czech family. Procedia - Social and Behavioral Sciences, 174, 2061–2068. https://doi.org/10.1016/j.sbspro.2015.02.002
  • Šušterič, N., Ošljak, K. K., & Tašner, V. (2025). Exploring media literacy formation at the intersection of family, school, and peers. Media and Communication, 13, 1–17. https://doi.org/10.17645/mac.9098
  • Şahin, A. (2021). Eleştirel medya okuryazarlığı. Anı Yayıncılık.
  • Tabataba, N. S., & Azimi, S. (2023). The role of parents’ media literacy in critical thinking of first-year high school students. New Educational Approaches, 18(1), 27–46. https://doi.org/10.22108/nea.2023.136499.1864
  • Terskikh, M. V. (2016). Public service announcements and their influence upon the system of values of children (Research of concept of “family” formation). Procedia - Social and Behavioral Sciences, 233, 133–138. https://doi.org/10.1016/j.sbspro.2016.10.168
  • Tokmak, M. C. (2022). 2021 kamu spotları çerçevesinde Türkiye’nin sosyo-politik durumuna yönelik inceleme. Elektronik Cumhuriyet İletişim Dergisi, 4(1), 44–54. https://doi.org/10.54089/ecider.1107356
  • Ünal, F., & Tanca, H. A. (2016). Yaşam boyu öğrenme kapsamında Türkiye Radyo Televizyon Kurumu tarafından yayınlanan kamu spotlarının incelenmesi. The Journal of Academic Social Science Studies, 51, 43–56. https://doi.org/10.9761/JASSS3536
  • Valcke, M., De Wever, B., Van Keer, H., & Schellens, T. (2011). Long-term study of safe Internet use of young children. Computers & Education, 57(1), 1292–1305. https://doi.org/10.1016/j.compedu.2011.01.010
  • Walther, J. B., DeAndrea, D., Kim, J., & Anthony, J. C. (2010). The influence of online comments on perceptions of antimarijuana public service announcements on YouTube. Human Communication Research, 36(4), 469–492. https://doi.org/10.1111/j.1468-2958.2010.01384.x
  • Yıldırım, A., & Şimşek, H. (2021). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri. Seçkin Yayıncılık.

Medya Okuryazarlığında Ailenin Rolü: “Çekirdek Ailesi” Kamu Spotları Üzerine Bir İnceleme

Yıl 2025, Cilt: 27 Sayı: 2, 219 - 231, 26.12.2025

Emet Gürel , İlkay Burak Taşkıran , Ekin Karakuyu

https://izlik.org/JA42DD95DW

Öz

Aile kurumu, medya okuryazarlığının geliştirilmesinde ve sürdürülebilir kılınmasında merkezi bir role sahiptir. Günümüzde bilgi ve iletişim teknolojilerinde yaşanan gelişmeler, aile yapısı içerisinde ebeveynlerin ve çocukların medya iletilerine maruz kalma düzeyini artırmıştır. Toplumsal hayatta benimsenen değerler öncelikle ailede şekillendiği için medya okuryazarlığının aile içinde öğrenilmesi her geçen gün önem kazanmaktadır. Kamu spotları, ailelerin medya okuryazarlığı yetkinliklerinin geliştirilmesi ve medya farkındalık düzeylerinin güçlendirilmesi için etkili bir araç olarak işlev görmektedir. Bu çalışma, medya okuryazarlığı konulu kamu spotlarında ailenin rolünü incelemek amacıyla gerçekleştirilmiştir. Çalışmanın örneklemini, Radyo ve Televizyon Üst Kurulu tarafından hazırlanan ‘Çekirdek Ailesi’ isimli kamu spotu serisi oluşturmaktadır. Nitel araştırma yöntemlerinden tematik analiz kullanılarak gerçekleştirilen çalışmada, verilerin çözümlenmesinde MAXQDA 2024 nitel veri analiz programından yararlanılmıştır. Araştırma bulguları uyarınca medya okuryazarlığı sürecinde kamu spotlarının aile dinamiklerini konu alarak demokratik, katılımcı, etkileşimli bir yapı esasında kurgulandığını ifade etmek mümkündür. Araştırma bulgularından hareketle medya okuryazarlığı sürecinde kamu spotlarının aileyi merkeze alan bir yaklaşımla tasarlandığı, ailenin eğitici rolünün ve aile içi iletişimin öğretici ve yönlendirici rolünün vurgulandığı görülmüştür. Özellikle aile içi iletişimde soru-cevap örüntülerinin yoğun kullanımı ve öğretici bir yaklaşımın benimsenmesi, medya okuryazarlığı eğitiminin aile içi öğrenme süreçleriyle desteklendiğini göstermektedir. Bulgular, medya okuryazarlığı ve kamu spotlarına ilişkin alanyazın ile uyumlu olup kamu spotlarının medya okuryazarlığına yönelik önemli bir misyon üstlendiğini ortaya koymaktadır. Araştırma bulguları, medya okuryazarlığı eğitiminde ailenin merkezi rolünü güçlendirmeye ve desteklemeye odaklanan kamu spotlarının, aile içi iletişimin geliştirilmesine ve çocukların medya okuryazarlığı becerilerinin artırılmasına katkı sağlayabileceğine işaret etmektedir.

Anahtar Kelimeler

Medya Okuryazarlığı Kamu Spotları Aile Dinamikleri Dijital Medya Medya Farkındalığı

Etik Beyan

Bu çalışmada “Yükseköğretim Kurumları Bilimsel Araştırma ve Yayın Etiği Yönergesi” kapsamında belirtilen tüm kurallara uyulduğu beyan ederiz. Çalışmanın etik kurul izni gerektirmeyen çalışmalar arasında yer aldığını beyan ederiz.

Destekleyen Kurum

Bu çalışma, Ege Üniversitesi Bilimsel Araştırma Projeleri Koordinasyon Birimi tarafından desteklenmiştir. Proje Numarası: 32026.

Proje Numarası

32026

Teşekkür

Bu çalışma, Ege Üniversitesi Bilimsel Araştırma Projeleri Koordinasyon Birimi tarafından desteklenmiştir. Proje Numarası: 32026.

Kaynakça

  • Álvarez, M., Torres, A., Rodríguez, E., Padilla, S., & Rodrigo, M. J. (2013). Attitudes and parenting dimensions in parents› regulation of Internet use by primary and secondary school children. Computers & Education, 67, 69–78. https://doi.org/10.1016/j.compedu.2013.03.005
  • Alvermann, D. E., & Hagood, M. C. (2000). Critical media literacy: Research, theory, and practice in “new times.” The Journal of Educational Research, 93(3), 193–205. https://doi.org/10.1080/00220670009598707
  • Amah, M., & Hana, F. T. (2019). Family communication model in establishing understanding of media literacy. Komunikator, 11(2), 107–115. https://doi.org/10.18196/jkm.112024
  • Aufderheide, P. (1992). A report of the National Leadership Conference on Media Literacy. Aspen Institute Wye Center.
  • Aydın, D., & Görpe, F. (2025). Çocukların video oyun oynama davranışları ile ebeveynlerin yeni medya okuryazarlığı ve dijital ebeveynlik farkındalığı ilişkileri üzerine nitel bir inceleme. Medya Okuryazarlığı Araştırmaları Dergisi, 4(1), 6–22. https://doi.org/10.5281/zenodo.15510456
  • Boyatzis, R. E. (1998). Transforming qualitative information: Thematic analysis and code development. Sage Publications.
  • Braun, V., & Clarke, V. (2006). Using thematic analysis in psychology. Qualitative Research in Psychology, 3(2), 77–101. https://doi.org/10.1191/1478088706qp063oa
  • Brown, J. A. (1998). Media literacy perspectives. Journal of Communication, 48(1), 44–57. https://doi.org/10.1111/j.1460-2466.1998.tb02736.x
  • Bulut-Özek, M. (2016). Ebeveynlerin medya okuryazarlık düzeylerinin farklı değişkenler açısından incelenmesi. Çankırı Karatekin Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 7(1), 805–818.
  • Büyüköztürk, Ş., Çakmak Kılıç, E., Akgün, E. Ö., Karadeniz, Ş., & Demirel, F. (2020). Eğitimde bilimsel araştırma yöntemleri. Pegem Akademi.
  • Can, B., & Besler, H. (2018). Dijital ve medya etkinliklerinin ortaokul öğrencilerinin ve ebeveynlerinin medya ve bilim okuryazarlıklarına etkisinin belirlenmesi. Pamukkale Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 43(43), 31–49.
  • Creswell, J. W. (2009). Research design: Qualitative, quantitative, and mixed methods approaches. Sage Publications.
  • Creswell, J. W., & Clark, V. L. P. (2018). Designing and conducting mixed methods research. Sage Publications.
  • Çetinkaya, L., & Sütçü, S. (2016). Çocukların gözüyle ebeveynlerinin bilişim teknolojileri kullanımlarına yönelik kısıtlamaları ve nedenleri. Turkish Online Journal of Qualitative Inquiry, 7(1), 79–116. https://doi.org/10.17569/tojqi.58102
  • Çevik Ergin, T. (2020). İkna edici iletişim, korku çekiciliği, tartışmalı reklam kavramı ve kamu spotları. Eğitim Yayınevi.
  • Eastin, M. S., Greenberg, B. S., & Hofschire, L. (2006). Parenting the Internet. Journal of Communication, 56(3), 486–504. https://doi.org/10.1111/j.1460-2466.2006.00297.x
  • Fishbein, M., Hall-Jamieson, K., Zimmer, E., Von Haeften, I., & Nabi, R. (2002). Avoiding the boomerang: Testing the relative effectiveness of antidrug public service announcements before a national campaign. American Journal of Public Health, 92(2), 238–245. https://doi.org/10.2105/AJPH.92.2.238
  • Fuhrel-Forbis, A., Nadorff, P. G., & Snyder, L. B. (2009). Analysis of public service announcements on national television, 2001–2006. Social Marketing Quarterly, 15(1), 49–69. https://doi.org/10.1080/15245000802668999
  • Gazi, M. A., & Çakı, C. (2019). Şili Ulusal İnsan Hakları Örgütü’nün göçmen ayrımcılığına karşı hazırlanan kamu spotu reklamları üzerine inceleme. Göç Araştırmaları Dergisi, 5(1), 50–77.
  • Gentile, D. A., & Walsh, D. A. (2002). A normative study of family media habits. Journal of Applied Developmental Psychology, 23(2), 157–178. https://doi.org/10.1016/S0193-3973(02)00102-8
  • Giddens, A. (2000). Sosyoloji (H. Özel & C. Güzel, Yay. haz.). Ayraç Yayınevi.
  • Gül, G. (2007). Okuryazarlık sürecinde aile katılımının rolü. Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi Özel Eğitim Dergisi, 8(1), 17–32. https://doi.org/10.1501/Ozlegt_0000000105
  • Gündüz-Kalan, Ö. (2010). Medya okuryazarlığı ve okul öncesi çocuk: Ebeveynlerin medya okuryazarlığı bilinci üzerine bir araştırma. İstanbul Üniversitesi İletişim Fakültesi Dergisi, 1(39), 59–73. https://doi.org/10.17064/iüifhd.46771
  • Gürel, E., & Çetin, B. (2023). Çocuk ile ilgili Türkçede bulunan atasözleri ve deyimler. In Z. Altınay & F. Altınay (Eds.), 4. International Children’s Studies Congress Full Text Book (pp. 405–416).
  • Gürel, E., Taşkıran, İ. B., & Karakuyu, E. (2025). Medya okuryazarlığının oluşturulmasında kamu spotlarının yeri ve önemi: RTÜK kamu spotları üzerine bir araştırma (Proje No: 32026). Ege Üniversitesi.
  • Haywood, A., & Sembiante, S. (2023). Media literacy education for parents: A systematic literature review. Journal of Media Literacy Education, 15(3), 79–92. https://doi.org/10.23860/JMLE-2023-15-3-7
  • Juszczyk, S., Vargová, M., Uhrinová, M., Chanasová, Z., Kostelanský, A., & Karasová, M. (2017). Family as one of the key determinants of media education of young school-age children. The New Educational Review, 50, 94–108. https://doi.org/10.15804/tner.2017.50.4.08
  • Koltay, T. (2011). The media and the literacies: Media literacy, information literacy, digital literacy. Media, Culture & Society, 33(2), 211–221. https://doi.org/10.1177/016344371039338
  • Livingstone, S. (2004). What is media literacy? Intermedia, 32(3), 18–20.
  • Martins, F. (2024). Effectiveness of public service announcements in promoting social causes. International Journal of Diverse Discourses, 1(1), 31–53.
  • Mertens, D. M. (2010). Research and evaluation in education and psychology: Integrating diversity with quantitative, qualitative, and mixed methods. Sage Publications.
  • Messaris, P. (1998). Visual aspects of media literacy. Journal of Communication, 38(1), 70–80. https://doi.org/10.1111/j.1460-2466.1998.tb02738.x
  • Pernisco, N. (2020). Media literacy: An essential guide to the critical thinking skills for our complex digital world. Understand Media.
  • Potter, W. J. (2016). Introduction to media literacy. Sage Publications.
  • Potter, W. J. (2021). Media literacy. Sage Publications.
  • Punch, K. F. (2020). Sosyal araştırmalara giriş: Nicel ve nitel yaklaşımlar. Siyasal Kitabevi.
  • Radyo ve Televizyon Üst Kurulu. (2023). Kamu spotları yönergesi. https://www.rtuk.gov.tr/kamu-spotlari-yonergesi/3795 (Erişim Tarihi: 15.03.2025)
  • Radyo ve Televizyonların Kuruluş ve Yayın Hizmetleri Kanunu. (2023). Mevzuat Bilgi Sistemi. https://mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=6112&MevzuatTur=1&MevzuatTertip=5 (Erişim Tarihi: 15.03.2025)
  • Riesmeyer, C., Abel, B., & Großmann, A. (2019). The family rules: The influence of parental education on adolescents’ media literacy. MedienPädagogik, 35, 74–96. https://doi.org/10.21240/mpaed/35/2019.10.20.X
  • Rubin, A. M. (1998). Media literacy. Journal of Communication, 48(1), 3–4. https://doi.org/10.1111/j.1460-2466.1998.tb02732.x
  • Stašová, L. (2015). Contemporary parents as the first teachers of media literacy: Situation of the Czech family. Procedia - Social and Behavioral Sciences, 174, 2061–2068. https://doi.org/10.1016/j.sbspro.2015.02.002
  • Šušterič, N., Ošljak, K. K., & Tašner, V. (2025). Exploring media literacy formation at the intersection of family, school, and peers. Media and Communication, 13, 1–17. https://doi.org/10.17645/mac.9098
  • Şahin, A. (2021). Eleştirel medya okuryazarlığı. Anı Yayıncılık.
  • Tabataba, N. S., & Azimi, S. (2023). The role of parents’ media literacy in critical thinking of first-year high school students. New Educational Approaches, 18(1), 27–46. https://doi.org/10.22108/nea.2023.136499.1864
  • Terskikh, M. V. (2016). Public service announcements and their influence upon the system of values of children (Research of concept of “family” formation). Procedia - Social and Behavioral Sciences, 233, 133–138. https://doi.org/10.1016/j.sbspro.2016.10.168
  • Tokmak, M. C. (2022). 2021 kamu spotları çerçevesinde Türkiye’nin sosyo-politik durumuna yönelik inceleme. Elektronik Cumhuriyet İletişim Dergisi, 4(1), 44–54. https://doi.org/10.54089/ecider.1107356
  • Ünal, F., & Tanca, H. A. (2016). Yaşam boyu öğrenme kapsamında Türkiye Radyo Televizyon Kurumu tarafından yayınlanan kamu spotlarının incelenmesi. The Journal of Academic Social Science Studies, 51, 43–56. https://doi.org/10.9761/JASSS3536
  • Valcke, M., De Wever, B., Van Keer, H., & Schellens, T. (2011). Long-term study of safe Internet use of young children. Computers & Education, 57(1), 1292–1305. https://doi.org/10.1016/j.compedu.2011.01.010
  • Walther, J. B., DeAndrea, D., Kim, J., & Anthony, J. C. (2010). The influence of online comments on perceptions of antimarijuana public service announcements on YouTube. Human Communication Research, 36(4), 469–492. https://doi.org/10.1111/j.1468-2958.2010.01384.x
  • Yıldırım, A., & Şimşek, H. (2021). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri. Seçkin Yayıncılık.
Toplam 50 adet kaynakça vardır.

Ayrıntılar

Birincil Dil Türkçe
Konular Halkla İlişkiler, Halkla İlişkiler Kampanya ve Uygulamaları, Halkla İlişkiler Yöntem ve Araçları, Reklam
Bölüm Araştırma Makalesi
Yazarlar

Emet Gürel 0000-0002-5120-8042

İlkay Burak Taşkıran 0000-0001-9520-9744

Ekin Karakuyu 0000-0003-2906-342X

Proje Numarası 32026
Gönderilme Tarihi 25 Nisan 2025
Kabul Tarihi 7 Ekim 2025
Yayımlanma Tarihi 26 Aralık 2025
IZ https://izlik.org/JA42DD95DW
Yayımlandığı Sayı Yıl 2025 Cilt: 27 Sayı: 2

Kaynak Göster

APA Gürel, E., Taşkıran, İ. B., & Karakuyu, E. (2025). Medya Okuryazarlığında Ailenin Rolü: “Çekirdek Ailesi” Kamu Spotları Üzerine Bir İnceleme. Trakya Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 27(2), 219-231. https://izlik.org/JA42DD95DW
AMA 1.Gürel E, Taşkıran İB, Karakuyu E. Medya Okuryazarlığında Ailenin Rolü: “Çekirdek Ailesi” Kamu Spotları Üzerine Bir İnceleme. Trakya Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi. 2025;27(2):219-231. https://izlik.org/JA42DD95DW
Chicago Gürel, Emet, İlkay Burak Taşkıran, ve Ekin Karakuyu. 2025. “Medya Okuryazarlığında Ailenin Rolü: ‘Çekirdek Ailesi’ Kamu Spotları Üzerine Bir İnceleme”. Trakya Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi 27 (2): 219-31. https://izlik.org/JA42DD95DW.
EndNote Gürel E, Taşkıran İB, Karakuyu E (01 Aralık 2025) Medya Okuryazarlığında Ailenin Rolü: “Çekirdek Ailesi” Kamu Spotları Üzerine Bir İnceleme. Trakya Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi 27 2 219–231.
IEEE [1]E. Gürel, İ. B. Taşkıran, ve E. Karakuyu, “Medya Okuryazarlığında Ailenin Rolü: ‘Çekirdek Ailesi’ Kamu Spotları Üzerine Bir İnceleme”, Trakya Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, c. 27, sy 2, ss. 219–231, Ara. 2025, [çevrimiçi]. Erişim adresi: https://izlik.org/JA42DD95DW
ISNAD Gürel, Emet - Taşkıran, İlkay Burak - Karakuyu, Ekin. “Medya Okuryazarlığında Ailenin Rolü: ‘Çekirdek Ailesi’ Kamu Spotları Üzerine Bir İnceleme”. Trakya Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi 27/2 (01 Aralık 2025): 219-231. https://izlik.org/JA42DD95DW.
JAMA 1.Gürel E, Taşkıran İB, Karakuyu E. Medya Okuryazarlığında Ailenin Rolü: “Çekirdek Ailesi” Kamu Spotları Üzerine Bir İnceleme. Trakya Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi. 2025;27:219–231.
MLA Gürel, Emet, vd. “Medya Okuryazarlığında Ailenin Rolü: ‘Çekirdek Ailesi’ Kamu Spotları Üzerine Bir İnceleme”. Trakya Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, c. 27, sy 2, Aralık 2025, ss. 219-31, https://izlik.org/JA42DD95DW.
Vancouver 1.Emet Gürel, İlkay Burak Taşkıran, Ekin Karakuyu. Medya Okuryazarlığında Ailenin Rolü: “Çekirdek Ailesi” Kamu Spotları Üzerine Bir İnceleme. Trakya Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi [Internet]. 01 Aralık 2025;27(2):219-31. Erişim adresi: https://izlik.org/JA42DD95DW