SOSYAL BİLGİLER ÖĞRETMEN ADAYLARININ ÇOK KÜLTÜRLÜLÜK ALGILARI İLE 21. YÜZYIL BECERİLERİ ÖZYETERLİLİK ALGILARI ARASINDAKİ İLİŞKİNİN İNCELENMESİ

Öz

Bu araştırmanın temel amacı, sosyal bilgiler öğretmeni adaylarının çok kültürlülüğe ilişkin algıları ile 21. yüzyıl becerilerine ilişkin öz yeterlik algıları arasındaki ilişkiyi incelemektir. Araştırma süreci, nicel yöntemler içerisinde yer alan ilişkisel tarama modeli doğrultusunda yapılandırılmıştır. Çalışma grubu, 2024-2025 eğitim-öğretim yılında Kütahya Dumlupınar Üniversitesi Sosyal Bilgiler Öğretmenliği lisans programında öğrenim gören 256 öğretmen adayından oluşmaktadır. Katılımcılar, amaçlı örnekleme tekniklerinden kolay ulaşılabilir durum örneklemesi yöntemiyle belirlenmiştir. Veri toplama aracı olarak üç ölçek kullanılmıştır. Bunlar; katılımcılara ait demografik bilgilerin elde edilmesi hedefiyla geliştirilen Kişisel Bilgi Formu, Ayaz (2016) tarafından geliştirilen Çok Kültürlülük Algı Ölçeği ve Anagün, Atalay, Kılıç ve Yaşar (2016) tarafından oluşturulan 21. Yüzyıl Becerileri Öz Yeterlik Algısı Ölçeği şeklindedir. Elde edilen veriler; betimsel istatistikler, bağımsız gruplar t-testi, tek yönlü varyans analizi (ANOVA), çok değişkenli varyans analizi (MANOVA), Pearson korelasyon katsayısı ve basit doğrusal regresyon analizleri ile analiz edilmiştir. Araştırma bulgularına göre, aday öğretmenlerin hem çok kültürlülük hem de 21. yüzyıl becerilerine ilişkin öz yeterlik algıları yüksek düzeydedir. Çok kültürlülük algısı, bireylerin anne ve baba öğrenim düzeyine göre anlamlı biçimde farklılaşırken; cinsiyet, sınıf düzeyi, yaşanılan yerin niteliği ve gelir düzeyine göre anlamlı bir fark göstermemektedir. Öte yandan, 21. yüzyıl becerilerine ilişkin öz yeterlik algısı yalnızca sınıf düzeyine göre istatistiksel açıdan dikkat çekici bir farklılık göstermekte; diğer değişkenlere göre anlamlı bir değişiklik gözlenmemektedir. Ayrıca, aday öğretmenlerin çok kültürlülük algıları ile 21. yüzyıl becerileri öz yeterlik algıları arasında düşük düzeyde ancak anlamlı bir pozitif ilişki belirlenmiştir. Regresyon analizine göre, çok kültürlülük algısı, 21. yüzyıl becerilerine ilişkin öz yeterlik algılarındaki toplam varyansın yaklaşık %9’unu açıklamaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Çok kültürlülük
• sosyal bilgiler öğretmen adayı
• 21. yüzyıl becerileri

An Investigation of the Relationship Between Social Studies Teacher Candidates' Perceptions of Multiculturalism and Their Self-Efficacy Perceptions of 21st Century Skills

Öz

The main purpose of this study is to examine the relationship between social studies teacher candidates' perceptions of multiculturalism and their self-efficacy perceptions regarding 21st century skills. The research process was structured in accordance with the correlational survey model within quantitative methods. The study group consisted of 256 teacher candidates enrolled in the Social Studies Teacher Education programme at Kütahya Dumlupınar University in the 2024-2025 academic year. Participants were determined using the convenient sampling method, which is one of the purposive sampling techniques. Three scales were used as data collection tools. These are: the Personal Information Form developed to obtain demographic information about the participants, the Multiculturalism Perception Scale developed by Ayaz (2016), and the 21st Century Skills Self-Efficacy Perception Scale created by Anagün, Atalay, Kılıç, and Yaşar (2016). The data obtained were analysed using descriptive statistics, independent groups t-test, one-way analysis of variance (ANOVA), multivariate analysis of variance (MANOVA), Pearson correlation coefficient, and simple linear regression analyses. According to the research findings, prospective teachers' self-efficacy perceptions regarding both multiculturalism and 21st century skills are at a high level. Multiculturalism perception differs significantly according to parents' education levels, while no significant difference is observed according to gender, class level, type of residence, and income level. On the other hand, self-efficacy perceptions regarding 21st century skills show a statistically significant difference only according to grade level; no significant change is observed according to other variables. Furthermore, a low but significant positive relationship has been determined between prospective teachers' perceptions of multiculturalism and their self-efficacy perceptions regarding 21st century skills. According to regression analysis, perceptions of multiculturalism explain approximately 9% of the total variance in self-efficacy perceptions regarding 21st century skills.

Anahtar Kelimeler

• Multiculturalism
• social studies teacher candidates
• 21st century skills

Kaynakça

1. Akpınar, B., & Cantürk, G. (2021). Sosyal bilgiler öğretmen adaylarının kültürel farklılık, kültürlerarası duyarlılık algıları ve kültürlerarası eğitime yönelik görüşleri. Atatürk Üniversitesi Kazım Karabekir Eğitim Fakültesi Dergisi, 42, 113–134. https://doi.org/10.33418/ataunikkefd.855873
2. Altay, N., (2020). Ortaokul sosyal bilgiler ders kitaplarının beceriler açısından incelenmesi. Atatürk Üniversitesi Kazım Karabekir Eğitim Fakültesi Dergisi. 41, 276-297. https://doi.org/10.33418/ataunikkefd.805054
3. Anagün, Ş. S., Atalay, N., Kılıç, Z., & Yaşar, S. (2016). Öğretmen adaylarına yönelik 21. yüzyıl becerileri yeterlilik algıları ölçeğinin geliştirilmesi: Geçerlik ve güvenirlik çalışması. Pamukkale Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 40, 160–175. https://doi.org/10.9779/PUJE768 iedres.com+9
4. Ananiadou, K., & Claro, M. (2009). 21st century skills and competences for new millennium learners in OECD countries (OECD Education Working Papers No. 41). OECD Publishing. https://doi.org/10.1787/218525261154
5. Ayaz, M. F. (2016). Çokkültürlülük algı ölçeği: Geçerlik ve güvenirlik çalışması. Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi, 15(57), 463–471. https://doi.org/10.17755/esosder.11595
6. Bağlı, M., & Özensel, E. (2005). Çokkültürlü vatandaşlık: Kanadalı Türklerin aidiyet çabaları ve değer yapıları. Çizgi Kitabevi.
7. Bakar, M. (2019). Sosyal bilgiler öğretmen adaylarının 21. yüzyıl becerilerine ilişkin yeterlilik algıları [Yüksek lisans tezi, Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
8. Bandura, A. (1997). Self-efficacy: The exercise of control. W.H. Freeman.

9. Banks, J. A. (2016). Cultural diversity and education: Foundations, curriculum, and teaching (6th ed.). Routledge.
10. Banks, J. A. (2019). Multicultural education: Characteristics and goals. In J. A. Banks & C. A. M. Banks (Eds.), Multicultural education: Issues and perspectives (9th ed., pp. 3–26). Wiley.
11. Banks, J. A. (Ed.). (2006). Diversity and citizenship education: Global perspectives. John Wiley & Sons.
12. Barry, N. H., & Lechner, J. V. (1995). Preservice teachers' attitudes toward multiculturalism and multicultural education. Journal of Music Teacher Education, 5(2), 21–28. https://doi.org/10.1177/105708379500500204
13. Bekiroğlu, O., & Balcı, Ş. (2014). Kültürlerarası iletişim duyarlılığının izlerini aramak: “İletişim Fakültesi öğrencileri örneğinde bir araştırma.” Türkiyat Araştırmaları Dergisi, 35, 429–459. https://doi.org/10.21563/sutad.187110
14. Bennett, M. J. (2001). Developing intercultural competence for global leadership. In R. D. Weaver (Ed.), Educating for global competence: International perspectives on intercultural education (pp. 12–30). International Studies Schools Association.
15. Bozkurt, Z. (2021). 21. yüzyıl becerileri açısından sosyal bilgiler öğretmenliği lisans programının değerlendirilmesi. Pamukkale Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 51, 34–64. https://doi.org/10.9779/pauefd.688622
16. Canbulat, M., İlhan, G., & Hamurcu, H. (2023). Üniversite öğrencilerinin çok kültürlü eğitime ve demokrasiye ilişkin algılarının demografik değişkenler açısından incelenmesi. Eğitimde Kuram ve Uygulama, 19(1), 41–58. https://doi.org/10.17244/eku.1217453
17. Ceylan, B., Ateş Çobanoğlu, A., Anagün, Ş. S., Arslan Cansever, B., & Cavaş, P. (2023). Turkish primary school teachers’ self-efficacy perceptions for 21st century skills, use of teaching skills and of educational technology: A SEM approach. International Journal of Educational Research Review, 8(3), 582–595. https://doi.org/10.24331/ijere.1255432
18. Chen, G. M., & Starosta, W. J. (2000). The development and validation of the intercultural sensitivity scale. Human Communication, 3, 1–22. https://doi.org/10.1037/t61546-000
19. Cırık, İ. (2008). Çok kültürlü eğitim ve yansımaları. Hacettepe Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 34(34), 27-40. https://dergipark.org.tr/tr/pub/hunefd/issue/7802/102246
20. Creswell, J. W. (2005). Educational research: Planning, conducting, and evaluating quantitative and qualitative research (2nd ed.). Pearson Education, Inc.
21. Çelik, V. (2011). Sosyal bilgiler öğretmen adaylarının çok kültürlü bakış açısı geliştirmelerinde medya okuryazarlığı dersinin rolüne ilişkin bir çalışma [Yüksek lisans tezi, Gazi Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
22. Çiftçi, F, & Bakar, M. H. D. (2020). Sosyal bilgiler öğretmen adaylarının 21. yüzyıl becerileri ve yeterlilik algılarının incelenmesi (Nevşehir ili örneği). Kapadokya Eğitim Dergisi, 1(2), 77–98. https://dergipark.org.tr/tr/pub/kaped/article/1182336
23. Çoban, A. E., Kahraman, N., & Doğan, S. (2010). Öğretmen adaylarının kültürlerarası duyarlılık düzeyleri ile demografik özellikleri arasındaki ilişkinin incelenmesi. Abant İzzet Baysal Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 10(1), 125–139. https://dergipark.org.tr/tr/pub/aibuefd/issue/1498/18130
24. Çolak, S. (2019). Öğretmen adaylarının 21. yüzyıl becerilerine ilişkin öz yeterlik algıları ile öğrenim sürecine ilişkin görüşleri arasındaki ilişki [Yüksek lisans tezi, Hacettepe Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
25. Darling-Hammond, L., Flook, L., Cook-Harvey, C., Barron, B., & Osher, D. (2020). Implications for educational practice of the science of learning and development. Applied Developmental Science, 24(2), 97–140. https://doi.org/10.1080/10888691.2018.1537791
26. Demirel, M., & Taşpınar, M. (2024). Lise matematik öğretmenlerinin 21. yüzyıl becerilerine yönelik öz yeterlik algılarının farklı değişkenlere göre incelenmesi. Türk Eğitim Bilimleri Dergisi (TEBD), 22(2), 1116–1146. https://doi.org/10.37217/tebd.1434280
27. Durmuş, E. (2017). Öğretmen adaylarının çocuk haklarına ilişkin tutumlarının çeşitli değişkenler açısından incelenmesi [Yüksek lisans tezi, Mersin Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
28. Epstein, J. L. (2018). School, family, and community partnerships: Preparing educators and improving schools (2nd ed.). Routledge.
29. Fan, X., & Chen, M. (2001). Parental involvement and students' academic achievement: A meta-analysis. Educational Psychology Review, 13(1), 1–22. https://doi.org/10.1023/A:1009048817385
30. Fritz, W., Mollenberg, A., & Chen, G. M. (2001, Temmuz). Measuring intercultural sensitivity in different cultural contexts [Konferans bildirisi]. IAICS Yıllık Toplantısı, Hong Kong.
31. Garmon, M. A. (2004). Changing preservice teachers' attitudes/beliefs about diversity: What are the critical factors? Journal of Teacher Education, 55(3), 201–213. https://doi.org/10.1177/0022487104263080
32. Gay, G. (2018). Culturally responsive teaching: Theory, research, and practice (3rd ed.). Teachers College Press.
33. Geertz, C. (1973). The interpretation of cultures: Selected essays. Basic Books.
34. Güneş, F. (2012). Bologna süreci ile yükseköğretimde öngörülen beceri ve yetkinlikler. Yükseköğretim ve Bilim Dergisi.1,1-9. https://dergipark.org.tr/tr/pub/higheredusci/issue/61477/917978
35. Gürel, M., & Çetin, M. (2020). Sosyal bilgiler öğretmen adaylarının somut olmayan kültürel mirasa yönelik tutum ve farkındalıklarının çeşitli değişkenler açısından incelenmesi. Üçüncü Sektör Sosyal Ekonomi Dergisi, 55(4), 2190–2205. https://doi.org/10.15659/3.sektor-sosyal-ekonomi.20.10.1432
36. Harari, Y. N. (2018). 21.yüzyıl için 21 ders (S. Siral, Trans.). Kolektif Kitap.
37. Kalaycı, Ş. (2016). SPSS uygulamalı çok değişkenli istatistik teknikleri. Asil Yayınları.
38. Karadağ, Y., & Özdemir Özden, M. (2020). Öğretmen adaylarının çok kültürlü yeterlik algılarının çeşitli değişkenler açısından incelenmesi. International Journal of Curriculum and Instructional Studies, 10(1), 109–128. https://doi.org/10.31704/ijocis.2020.006
39. Karasu Avcı, E. (2021). Sunuş yoluyla öğretim stratejisi ve sosyal bilgiler öğretiminde kullanımı. In Y. Değirmenci & Z. Taşyürek (Eds.), Uygulama örnekleriyle sosyal bilgiler öğretimi (Strateji-Yöntem-Teknik) (ss. 21–42). Nobel Yayıncılık.
40. Kereluik, K., Mishra, P., Fahnoe, C., & Terry, L. (2013). What knowledge is of most worth: Teacher knowledge for 21st century learning. Journal of Digital Learning in Teacher Education, 29(4), 127–140.https://doi.org/10.1080/21532974.2013.10784716
41. Kittler, J. E., Menard, W., & Phillips, K. A. (2007). Weight concerns in individuals with body dysmorphic disorder. Eating Behaviors, 8, 115–120. https://doi.org/10.1016/j.eatbeh.2006.02.006
42. Koçak, M., & Çiftçi, S. (2020). Sosyal bilgiler öğretmen adaylarının çok kültürlü eğitime yönelik tutumlarının çeşitli değişkenler açısından incelenmesi. Gazi Üniversitesi Gazi Eğitim Fakültesi Dergisi, 40(2), 739–758.https://doi.org/10.17152/gefad.666622
43. Korkmaz, A., & Yıldız, B. (2017). Öğretmen adaylarının kültürel farklılıklara yönelik bakış açıları. Sakarya University Journal of Education, 7(1), 88–103. https://doi.org/10.19126/suje.304123
44. Kozikoğlu, İ., & Altunova, N. (2018). Öğretmen adaylarının 21. yüzyıl becerilerine ilişkin öz-yeterlik algılarının yaşam boyu öğrenme eğilimlerini yordama gücü. Yükseköğretim ve Bilim Dergisi / Journal of Higher Education and Science, 8(3), 522–531. https://doi.org/10.5961/jhes.2018.293
45. König, J., Jäger-Biela, D. J., & Glutsch, N. (2020). Adapting to online teaching during COVID-19 school closure: Teacher education and teacher competence effects among early career teachers in Germany. European Journal of Teacher Education, 43(4), 608–622. https://doi.org/10.1080/02619768.2020.1809650
46. Mao, Y., & Hale, C. L. (2015). Relating intercultural communication sensitivity to conflict management styles, technology use, and organizational communication satisfaction in multinational organizations in China. Journal of Intercultural Communication Research, 44(2), 132–150. https://doi.org/10.1080/17475759.2015.1025090
47. Mazlum, B. Ş., & Şahin, S. (2024). Kültürlerarası duyarlılık ve etnosentrizm alanındaki tezlerin bibliyometrik analizi. MANAS Sosyal Araştırmalar Dergisi, 13(1), 295-309. https://doi.org/10.33206/mjss.1268744
48. Mertler, C. A., & Vannatta, R. A. (2005). Advanced and multivariate statistical methods: Practical application and interpretation (Third edition). Pyrczak Publishing.
49. Morkoç, A. (2019). Sosyal bilgiler öğretmenlerinin çok kültürlülük ve çok kültürlü eğitim algılarının değerlendirilmesi: Erzurum kenti örneği [Yüksek lisans tezi, Atatürk Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
50. Murat, A. (2018). Fen bilgisi öğretmen adaylarının 21. yüzyıl becerileri yeterlilik algıları ile STEM’e yönelik tutumlarının incelenmesi [Yüksek lisans tezi, Fırat Üniversitesi]. Fırat Üniversitesi, Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi.
51. Özdemir, M., & Şentürk, B. (2024). Öğretmen adaylarının 21. yüzyıl becerilerine yönelik öz yeterlik algılarının bazı değişkenler açısından incelenmesi. Eğitim ve Toplum Araştırmaları Dergisi, 1(1), 20–34. https://doi.org/10.37217/tebd.1523067
52. Partnership for 21st Century Skills. (2009). P21 framework definitions. http://www.battelleforkids.org/networks/p21
53. Peker, B. (2019). Sosyal bilgiler öğretmen adaylarının 21. yüzyıl öğrenen becerilerini kullanım düzeylerinin incelenmesi [Yüksek lisans tezi, Gazi Üniversitesi]. YÖK Tez Merkezi.
54. Roach, N., Alwis, R., Cremin, D., Fialho, M., Hatsatouris, A., Kukathas, C., et al. (1999). Australian multiculturalism for a new century: Towards inclusiveness (Raport No. 0 642 26045 1). National Multicultural Advisory Council, Commonwealth of Australia.
55. Robles, A. S., & Gonzalez, M. E. P. (2019). Analysis of teachers’ intercultural sensitivity levels in multicultural contexts. Sustainability, 11(11), 3137. https://doi.org/10.3390/su11113137
56. Saavedra, A. R., & Opfer, V. D. (2012). Learning 21st-century skills requires 21st-century teaching. Phi Delta Kappan, 94(2), 8–13. https://doi.org/10.1177/003172171209400203
57. Say, Ö., (2013), 21. Yüzyılda Ulus Çokkültürlülük ve Etnisite. Kaknüs Yayınları.
58. Seçer, İ. (2015). SPSS ve LISREL ile pratik veri analiz ve raporlaştırma. Anı Yayıncılık.
59. Sleeter, C. (2008). Preparing white teachers for diverse students. In M. Cochran-Smith, S. Feiman-Nemser, & D.J. McIntyre (Eds.), Handbook of research on teacher education: Enduring questions in changingcontexts (pp. 559–582). Routledge.
60. Sleeter, C. E. (2008). Preparing White teachers for diverse students. In M. Cochran-Smith, S. Feiman-Nemser, & D. J. McIntyre (Eds.), Handbook of research on teacher education: Enduring questions in changing contexts (pp. 3-20). Routledge.
61. Şişman, M. (2011). Örgütler ve kültürler. Pegem Akademi Yayıncılık.
62. Trilling, B., & Fadel, C. (2009). 21st century skills: Learning for life in our times. Jossey-Bass.
63. Turhan, M. (1997). Kültür değişmeleri: Sosyal psikoloji bakımından bir tetkik. Marmara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Vakfı Yayınları.
64. Usta, M., & Demir, E. (2020). Eğitimde çokkültürlülük: İlkokul hayat bilgisi ve sosyal bilgiler kitapları üzerinden nitel bir inceleme. Journal of Social, Humanities and Administrative Sciences, 6(34), 2178–2198. http://dx.doi.org/10.31589/JOSHAS.490
65. Voogt, J., & Roblin, N. P. (2012). A comparative analysis of international frameworks for 21st century competences: Implications for national curriculum policies. Journal of Curriculum Studies, 44(3), 299–321.https://doi.org/10.1080/00220272.2012.668938
66. Yağbasan, M. (2016). Almanya ve Türkiye özelinde kültürlerarası iletişim. Literatürk Yayıncılık.
67. Yıldırım, A., & Şimşek, H. (2008). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri. Seçkin Yayınevi.
68. Yıldırım, M., Utkugün, M., & Yurtseven, N. (2022). Sosyal bilgiler öğretmen adaylarının 21. yüzyıl becerileri ile eğitim teknolojilerine yönelik tutumlarının incelenmesi. Eğitimde Kuram ve Uygulama, 18(1), 53–72.https://doi.org/10.19160/e-ijer.1159560
69. Yılmaz, Z. (2021). Öğretmen adaylarının çok kültürlülük algıları ile demokratik tutumları arasındaki ilişki [Yüksek lisans tezi, Ankara Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.