ÇOCUK HAKLARININ EĞİTİMİ ÜZERİNE AKADEMİK ÇALIŞMALARIN EĞİLİMLERİ: TÜRKİYE ÖRNEĞİ

Yıl 2026, Cilt: 16 Sayı: 2 , 1060 - 1099 , 25.04.2026

Ebrahim Mohammadzadeh Sardroud , Yücel Atila Şehirli

https://doi.org/10.24315/tred.1848371

https://izlik.org/JA85HG79JS

Öz

Bu araştırma, 2013–2023 yılları arasında Türkiye’de çocuk haklarının eğitimini konu edinen çalışmaların eğilimlerini belirlemeyi amaçlamaktadır. Betimsel içerik analizi yöntemiyle yürütülen çalışmada, Google Akademik, Ulusal Tez Merkezi, Dergipark ve TR Dizin veri tabanlarında yapılan taramalar sonucunda ulaşılan 101 çalışma incelenmiştir. Araştırmada çalışmalar; araştırmacı unvanı, yürütüldüğü yıl, yöntem ve model, çalışma grubu, yaş aralığı, hak türü, odak noktası, konu kategorisi, tür, yazıldığı dil, yayımlandığı kurum ve kullanılan anahtar sözcükler açısından analiz edilmiştir. Bulgulara göre en çok çalışmayı yüksek lisans tezleri oluşturmaktadır (%48). Çalışmalarda en çok nitel yöntem (%54) tercih edilmiş olup, durum çalışmaları öne çıkmıştır. Çalışma grupları arasında öğretmenler (%30) ve çocuklar (%26) dikkat çekerken, odak noktalarının büyük ölçüde mevcut durumun tanımlanmasına yönelik olduğu görülmektedir. Çocuk haklarının eğitimine dair çalışmalar çoğunlukla genel haklar üzerine yoğunlaşmıştır. Araştırma, çocuk hakları eğitimi alanında özellikle lise dönemi ve doktora düzeyinde daha fazla çalışmaya ihtiyaç duyulduğunu ortaya koymaktadır.

Anahtar Kelimeler

Çocuk Haklarının Eğitimi , Çocuk Hakları , İçerik Analizi , Akademik Çalışma.

Trends in Academic Studies on Children's Rights Education: The Case of Turkey

https://izlik.org/JA85HG79JS

Öz

This research aims to identify trends in studies on children's rights education in Turkey between 2013 and 2023. Using descriptive content analysis, the study examined 101 studies identified through searches of Google Scholar, the National Thesis Centre, Dergipark, and the TR Index databases. The studies were analysed in terms of researcher title, year conducted, method and model, study group, age range, type of right, focus, subject category, type, language, institution published by, and keywords used. According to the findings, master's theses constituted the majority of the studies (48%). Qualitative methods were the most preferred (54%), with case studies being prominent. Among the study groups, teachers (30%) and children (26%) stood out, while the focus was largely on defining the current situation. Studies on children's rights education have mostly focused on general rights. The research reveals a need for more studies in children's rights education, particularly at the secondary school and doctoral levels.

Anahtar Kelimeler

Children's Rights Education , Children's Rights , Content Analysis , Academic Study

Kaynakça

• Aslan, C. &Özkubat, U. (2019). Ulusal Özel Eğitim Kongresi Bildirilerindeki Araştırma Eğilimleri: Bir İçerik Analizi. Türkiye Sosyal Araştırmalar Dergisi, 23(2), 535-554.
• Ay-Zöğ, D. (2008). Öğrencilerin çocuk haklarını algılama düzeyleri ile akademik başarıları arasındaki ilişki (İstanbul ili Beyoğlu ilçesi örneği). Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Beykent Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü. İstanbul.
• Bağlı, M. (2013). Ara-disiplin olarak vatandaşlık ve insan hakları eğitimi: ilköğretim öğrencilerinin insan haklarına ilişkin görüşleri. Eğitim ve Bilim, 38, 169.
• Banko, Ç. (2017). Okul öncesi öğretmenlerinin çocuk haklarına ilişkin tutum, davranış ve görüşlerinin incelenmesi. Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi. Hacettepe Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Ankara.
• Baş, Ö., & Temizyürek, F. (2021). A qualitative study of books on children’s rights. HAYEF: Journal of Education, 18(2), 179–192. (Çocuk hakları kitaplarının içerik analizi) BMÇHB, (1959). Birleşmiş Milletler Çocuk Hakları Bildirgesi. 03.02.2024 tarihinde https://kdkcocuk.gov.tr/anasayfa/contents/files/YasalDuzenlemeler/BM_cocuk_Haklari_Bildirisi.pdf adresinden erişildi.
• Bozcan, E., Berkman, B., Koran, N., &Tatlıcanlı, E. (2019). 4-6 Yaş arasındaki çocukların ebeveynlerinin istismara yönelik farkındalığı. Folklor/edebiyat, 25, 97-1.
• Buğday, G. & Küçükoğlu, A. (2017). 4. Sınıf insan hakları, yurttaşlık ve demokrasi ders kitabının çocuk katılım hakkı ilkelerine göre incelenmesi. Türkiye Eğitim Dergisi, 2(2), 61-81.
• Bulut Peduk, Ş. (2015). Çocukların hak ettiği eğitimi almalarında onların gelişim haklarını bilen ve dikkate alan okul öncesi öğretmenleri olabilmek. Millî Eğitim, 206.
• Creswell, J. W. & Poth, C. N. (2016). Qualitative inquiry and research design: Choosing among five approaches. California: Sage publications.