Osmanlı Devleti'nde Mali Kapasite: Ruznamçe Verileri Üzerinden Bir Analiz

Bu çalışma Osmanlı devletinde mali kapasiteyi konu edinmektedir. Makalede mali kapasite merkezi devlet için ayrılan vergilerin ne kadar gecikmeyle hazineye intikal ettirilebildiği üzerin- den tanımlanmıştır. Vergi gelirlerinin hazineye aktarılmasında yaşanan gecikmeler merkeze olan mesafe ile vergi türü ve miktarının bir fonksiyonu olarak düşünülmüş ve incelenmiştir. 16. yüzyıl sonuna ait hazine-i amire ruznamçe verileri kullanılarak yapılan ekonometrik analize göre merkeze mesafe arttıkça gelirlerdeki gecikmenin arttığı görülmektedir. Mesafenin bu etkisi ise gelir türle- rine göre farklılık arz etmektedir. Bununla birlikte, avarız gelirlerine göre cizye, ağnam ve mukataa gelirlerinin daha fazla gecikmeyle hazineye girdiği tespit edilmiştir. Son olarak, hacmi yüksek gelir- lerin daha hızlı hazineye intikal ettirildiği görülmüştür.

This paper studies the fiscal capacity of the Ottoman Empire. In the paper the fiscal capacity is defined in terms of the delay in the transfer of tax revenues to the central treasury. Delays in tax collection are analyzed as a function of distance to the center, tax types, and the volume of tax revenues. Econometric analysis based on data from the records of daily transactions of the central treasury (ruznamçe defterleri) of the late 16th century shows that the increased distance from the center is associated with a higher delay in tax collection. Moreover, the impact of the distance var- ies by tax types. It is also observed that compared to avarız taxes, revenues from jizya, ağnam, and mukataa enter into the treasury in a greater delay. Finally, results show that revenues with higher volumes are transferred to the treasury fa ster.