Makroekonomik Şoklar ve BIST: Bir Yapısal Kırılma Analizi

Bu çalışma, Türkiye’de 1994–2024 dönemini kapsayan zaman serisi verileri aracılığıyla döviz kuru, enflasyon ve faiz oranlarının Borsa İstanbul (BIST) üzerindeki etkilerini incelemektedir. Uygulanan Vektör Hata Düzeltme Modeli (VECM) aracılığıyla, değişkenler arasındaki uzun ve kısa dönemli ilişkiler analiz edilmiş; kriz ve pandemi gibi olağanüstü dönemlere özgü yapısal kırılmalar da dikkate alınmıştır. Johansen eşbütünleşme testi sonuçları, enflasyon ve faiz oranı ile BIST arasında uzun dönemli bir denge ilişkisinin varlığını göstermektedir. Bulgular, enflasyonun BIST üzerinde pozitif; faiz oranlarının ise negatif etkili olduğunu ortaya koymuştur. Granger nedensellik testleri, döviz kuru ve faiz oranlarının BIST üzerinde öngörü gücüne sahip olduğunu göstermektedir. Ayrıca, kriz ve pandemi dönemlerinde bu ilişkilerin yön değiştirdiği ve istatistiksel olarak anlamlı yapısal kırılmalar yaşandığı tespit edilmiştir. Etki-tepki ve varyans ayrıştırma analizleri, BIST’in faiz oranı şoklarına karşı daha kalıcı tepkiler verdiğini, döviz kuru şoklarına ise daha kısa vadeli yanıtlar ürettiğini göstermektedir. Çalışma, Türkiye’deki sermaye piyasalarının makroekonomik değişkenlere duyarlılığını ortaya koyarken, politika yapıcılar ve yatırımcılara yönelik stratejik çıkarımlar da sunmaktadır.

This study investigates the effects of exchange rate, inflation, and interest rate on Borsa Istanbul (BIST) using time series data covering the period from 1994 to 2024. Employing the Vector Error Correction Model (VECM), the study analyzes both short- and long-term relationships among the variables, while accounting for structural breaks associated with extraordinary events such as economic crises and the COVID-19 pandemic. The Johansen cointegration test reveals a long-term equilibrium relationship between inflation, interest rate, and BIST. The results indicate that inflation has a positive impact on BIST, whereas interest rates have a negative effect. Granger causality tests show that exchange rate and interest rate have predictive power over the future movements of BIST. Additionally, structural break tests confirm that the nature and direction of these relationships change significantly during crisis and pandemic periods. Impulse response and variance decomposition analyses demonstrate that BIST responds more persistently to interest rate shocks, while its response to exchange rate shocks is relatively short-lived. Overall, the findings highlight the sensitivity of Türkiye’s capital markets to macroeconomic variables and offer strategic implications for policymakers and investors.