Between the Sense and the Language A Corpus-Driven Analysis of the Lexeme “Sound” in Russian

Bu çalışmada, звук (ses) sözcüğü ile oluşturulan sıfat + isim eşdizimlerinin derlem temelli analizi yoluyla ses kavramının Rusçada nasıl yapılandırıldığı incelenmektedir. Çalışmanın temel amacı, Rusça Ulusal Derlemi (RNC) verilerine dayanarak ses olgusunun fiziksel özelliklerini doğrudan tanımlayan birincil adlandırma modellerini ve bu özellikleri farklı duyusal ve kavramsal alanlarla ilişkilendirerek genişleten ikincil adlandırma modellerini tespit etmektir. Bu çerçevede, sinestezi temelli metaforlar üzerinde odaklanılarak işitsel algının görme, dokunma, tat ve koku gibi diğer duyusal algılarla etkileşim modelleri de ele alınmaktadır. Araştırma bulguları, sesin Rus dili dizgesinde yapılandırılmasında ikincil adlandırma modellerinin baskın olduğunu ve birimin genellikle doğrudan işitsel özelliklerle değil, işitsel olmayan nitelikler ve kavramlarla tanımlandığını göstermektedir. Çalışma kapsamında en yaygın sinestezi modelinin Renk → Ses olduğu, bunu Dokunma → Ses ve Tat → Ses modellerinin takip ettiği belirlenmiştir. Bu araştırmada звук sözcüğü üzerinde durularak duyu dilbilimi alanına katkı sağlamanın yanı sıra, ses kavramlaştırmasının bilişsel ve kültürel boyutlarına ışık tutulmaktadır. Çalışmada derlem temelli yaklaşımın duyu söz varlığının sistematik incelenmesinde önemi vurgulanarak звук sözcüğü ile ilgili eşdizimlerin anlamsal dönüşümlerin ve genişlemelerin öne çıkarılmasıyla yabancı dil öğretimi ve çeviri eğitimi alanlarında kullanılabilen yol haritası ortaya konulmaktadır.

This study investigates how the concept of sound is represented in the Russian language through a corpus-driven analysis of adjective + noun collocations with the lexeme звук (sound). Drawing on data from the Russian National Corpus (RNC), the research aims to identify both primary naming patterns, which directly describe the objective properties of sound, and secondary naming patterns, which extend these descriptions by referring to different sensory and conceptual domains. Special attention is paid to synesthetic metaphors, which reveal how the sensory domain of sound interacts with other sensory domains, such as vision, touch, smell and taste. The findings indicate that the majority of collocations fall into the category of secondary naming patterns, demonstrating that sound in Russian is frequently described using non-auditory attributes. The Color → Sound model emerges as the dominant synesthetic mapping, followed by Touch → Sound and Taste → Sound. By focusing on the lexeme звук, this study contributes to the field of sensory linguistics, offering insights into the cognitive and cultural conceptualization of sound in Russian. Furthermore, it highlights the importance of corpus-driven approach for the systematic analysis of sensory lexicon, providing a road-map that is applicable to foreign language teaching and translation training by revealing subtle semantic shifts and extensions in collocations with the lexeme звук.