The Criticism Of Digitalism in Hasan Ali Toptaş Novel “Beni Kör Kuyularda”

Yıl 2026, Cilt: 16 Sayı: 31, 25 - 45, 19.01.2026

İbrahim Çelebi

https://doi.org/10.33207/trkede.1670550

Öz

Digital tools have seriouseffects on individuals, social structures and relationships. People and therefore literature are under the domination of communication tools. Especially virtual environment brings about transformations in all aspects of literature. The mass dissemination of didactic content in the virtual realm content that runs counter to the original, individual-affirming nature of literary works—is sometimes even classified as literature, a stance that directly contradicts literature’s very purpose. The value given to words is gradually replaced by images. In the digital age where watching is preferred to reading, the screen/audience phenomenon may, in some way, lead to numbness. People can become accustomed to most negativities by watching them as long as they are not touched. In the novel, Beni Kör Kuyularda, the audience’s listlessness is the most important determinant of the plot. Toptaş narrates the erosions that the tools create in the world of values of traditional life with a striking fıction. In particular, through the use of name symbolism, the author provides a detailed account of the decline of the protagonist’s family, a down fall that began with their migration from the village to the city. Almost every character’s name in the novel, loaded with diverse connotations, functions as a critique of digitalization. The author criticizes the virtual environment (there fore the screen), which is one of the most important tools of the digitalage, through Muzaffer's house, which has become a vehicle for watching. In this house, which is occupied by capitalist purposes and mafia-type structures, the problems of the era are also exposed in connection with the theme. In the work, where postmodern novel techniques are used, the reader is included in the plot with layers of meaning and areas of association. In this study, how the perception of privacy, desensitization, and loss of compassion, which are expressed in the novel, are evaluated within the framework of the relationship between the tools of the age and the social structure, will be analysed and the contributions of name symbolism to the theme will be emphasized.

Anahtar Kelimeler

Hasan Ali Toptaş , digitalism , loss of privacy , depersonalization , Beni Kör Kuyularda

Etik Beyan

I declare that this article was written according to scientific ethical rules.

Hasan Ali Toptaş’ın “Beni Kör Kuyularda” Romanında Dijitalizm Eleştirisi

Öz

Dijital araçlar birey, toplumsal yapı ve ilişkiler üzerinde ciddi etkilere sahiptir. İnsan dolayısıyla da edebiyat iletişim araçlarının tahakkümündedir. Özellikle sanal ortam, edebiyatın tüm mecralarında dönüşümler meydana getirmektedir. Sanal ortamda edebî eserlerin özgün, bireyi değerli kılan yaklaşımlarıyla çelişen didaktik nitelikte yığınca paylaşım, edebiyat addedilebilmektedir. Bu durum edebiyatın varoluş gayesiyle çelişir. Söze biçilen değer, yerini giderek imajlara bırakmaktadır. Seyretmenin okumaya tercih edildiği dijital çağda ekran/seyirci olgusunun tepkisizliğe yol açan bir tarafı vardır. İnsanlar, kendilerine dokunulmadığı sürece çoğu olumsuzlukları izleyerek kanıksar hâle gelebilmektedir. Beni Kör Kuyularda romanında seyirciliğin yarattığı kayıtsızlık kurgunun en önemli belirleyenidir. Toptaş, araçların geleneksel hayatın değerler dünyasında yarattıkları aşınmaları çarpıcı bir kurguyla anlatmaktadır. Bilhassa isim sembolizmiyle yazar kahramanının ailesinin köyden kente göçle başlayan çöküşüne ayrıntılı yer verir. Neredeyse romandaki kişi kadrosunun tamamının isimlerinin anlamı farklı göndermelerle dijitalizme eleştiri mahiyetindedir. Yazar, dijital çağın en önemli araçlarından biri olan sanal ortamı dolayısıyla ekranı, Muzaffer’in seyirlik bir araca dönüşen evi üzerinden eleştirmektedir. Kapitalist amaçların, mafya tipi yapılanmaların işgalindeki bu evde, aynı zamanda temayla bağlantılı olarak çağın sorunları teşhir edilmektedir. Postmodern roman tekniklerine yer verilen eserde, anlam katmanları ve çağrışım alanlarıyla okur kurguya dâhil edilir. Bu çalışmada romanda işaret edilen mahremiyet algısı, duyarsızlaşma, merhamet yitimi gibi konuların çağın araçlarıyla sosyal yapı arasındaki ilişki çerçevesinde nasıl değerlendirildiği incelenecek, isim sembolizminin temaya katkıları üzerinde durulacaktır.

Anahtar Kelimeler

Hasan Ali Toptaş , dijitalizm , mahremiyet yitimi , duyarsızlaşma , Beni Kör Kuyularda

Etik Beyan

Bu makalenin bilimsel etik kurallarına göre yazıldığını beyan ederim.

Kaynakça

• AKBABA, Ferhat (2018), Eserlerde Kullanılan Kahraman Karakter İsimleri: Reşat Nuri Güntekin’in Gökyüzü ve Yeşil Gece Romanlarında Geçen Karakterlerin İsim ve Sıfatları Üzerine İnceleme, Edebali İslamiyat Dergisi, 2(3), 109-124.
• BAUDRILLARD, Jean (2011), Simülakrlar ve Simülasyon, 6. Baskı, Çev. Oğuz ADANIR, Doğu Batı Yayınları, Ankara.
• BAUDRILLARD, Jean (2022), Her Yer Ekran. Doğu Batı Yayınları, Ankara.
• CANAN, Sinan ve ACUNGİL, Mustafa (2020), Dijital Gelecekte İnsan Kalmak, 6. Baskı, Tuti Kitap, İstanbul.
• CEBECİ, Oğuz (2008), Komik Edebi Türler: Parodi, Satir ve İroni İthaki Yayınları, İstanbul.
• CHRISTAKIS, Nikola A. ve H. FOWLER, James (2012), Sosyal ağların şaşırtıcı gücü: Ve yaşantımızı biçimlendiren etkisi, Varlık Yayınları, İstanbul.
• ÇELEBİ, İbrahim (2019), Dijital Edebiyatta İmajlar Grameri ve Şairin Fenomenle Takası, Ed. Ümmet ERKAN, İletişim ve Medya Sosyolojisi, Gece Akademi, Ankara. ss.205-233
• ÇELEBİ, İbrahim (2018), Sosyal Medya Şiiri, Gece Kitaplığı, Ankara.
• DEVELLİOĞLU, Ferit (1997), Osmanlıca-Türkçe Ansiklopedik Lûgat: Eski ve Yeni Harflerle, Aydın Kitabevi, Ankara.
• ELLUL, Jackues (2015), Sözün Düşüşü, 4.Baskı, Çev. Hüsamettin ARSLAN, Paradigma Yayınları, İstanbul.
• GÜLERYÜZ, Nurullah (2022), Hasan Ali Toptaş’ın Romanlarında Çağın Eleştirisi, Yüksek Lisans Tezi, Siirt Üniversitesi, Siirt.
• HAN, Byung-Chul (2022), Enfokrasi. Çev. Mustafa ÖZDEMİR, Ketebe Yayınları, İstanbul.
• HAN, Byung-Chul (2024), Sürünün İçinde: Dijital Dünyaya Bakışlar, Çev. Zeynep SARIKARTAL, İnka Kitap, İstanbul.
• HAN, Byung-Chul (2024), Şeffaflık Toplumu, 9.Baskı, Çev. Haluk BARIŞCAN, Metis Yayınları, İstanbul.
• KARAKEÇİ, Mehmet Nur (2023), Beni Kör Kuyularda romanında seyir merakına yenik düşen toplumun varoluşsal anlam kaybı, Turkish Studies - Language, 18(2), 1015-1034. https://dx.doi.org/10.7827/TurkishStudies.64459
• KARAOSMANOĞLU, Derya (2022), Hasan Ali Toptaş’ın Hayatı, Sanatı, Roman ve Öykücülüğü Üzerine Bir Araştırma, Doktora Tezi, Anadolu Üniversitesi, Eskişehir.
• ORWELL, George (2011), Bin Dokuz Yüz Seksen Dört, 11. Baskı, Çev. Celâl ÜSTER, Can Yayınları, İstanbul.
• ÖZTÜRK, Ali (2019), “Doğu-İslam Dünyasında Ailenin Sosyo-Politik Temelleri Ve Sosyolojik Dönüşümü Üzerine”, Çeşm-i Cihan: Tarih Kültür ve Sanat Araştırmaları Dergisi E-Dergisi 6/1 (July), 2-18. https://doi.org/10.30804/cesmicihan.573118.
• ÖZTÜRK, Ali (2020), Siber Küresel: Nano-İnsan, Sanalite Toplum ve Diji-Topluluklar (Qu-Post Pandemi Sonrası Dünya). Çocuk ve Medeniyet, 5(9), 55-71.
• REİS, Özgül (2021). Hasan Ali Toptaş’ın Beni Kör Kuyularda Romanında Ötekileştirmeye Genel Bir Bakış, İzmir Sosyal Bilimler Dergisi, 3(2), 132-143.https://doi.org/10.47899/ijss.20213203
• SOMUNCUOĞLU ÖZOT, Gamze (2020), Kafkaesk Eleştirinin Dört Parmak Uza(n)dığı Bir Kuyu: Beni Kör Kuyularda, Türkiye Sosyal Araştırmalar Dergisi, 24(2), 485-494.
• TOPTAŞ, Hasan Ali (2005), Uykuların Doğusu, Doğan Kitap, İstanbul.
• TOPTAŞ, Hasan Ali (2017), Başlarken Yalnızsın, Bitirdiğinde Daha Da Yalnız (Söyleşiler), Ed. Ercan DALKILIÇ, Everest Yayınları, İstanbul.
• TOPTAŞ, Hasan Ali (2019), Beni Kör Kuyularda, Everest Yayınları, İstanbul.
• ARSLAN, Güliz (2019, 17, Kasım), “Söyleşi: Hasan Ali Toptaş: Gezegenler içinde küçücük bir gezegen ve onun üstünde küçücük canlılar…Kımıldanıp duruyorlar, vara yoğa sevinip vara yoğa ağlayıp duruyorlar...Hazin bir manzara…,” Hürriyet, Kelebek, https://www.hurriyet.com.tr/kelebek/hurriyet-pazar/gezegenler-icinde-kucucuk-bir-gezegen-ve-onun-ustunde-kucucu, Erişim Tarihi, 10.06.2021
• SÖZLÜK, T. D. K. (2021), Erişim Adresi: https://sozluk. gov. tr. (Erişim Tarihi, 10.6.2021)
• SÖZLÜK, (2020), Etimoloji, T.E.S. Erişim Adresi: https://www.etimolojiturkce.com. (Erişim tarihi, 10.07.2020)