Deyiş Bilimi Açısından Bâbür Divanı’nda Yinelemeler

Rooted in rhetoric and examined in the context of eloquence in the East and rhetoric in the West, stylistics has established itself as an independent scientific discipline only after the 20th century. The principles of stylistics are utilized in analyzing and interpreting literary works by examining the linguistic structures that constitute their internal composition through various theoretical frameworks. Particularly, poetic language due to its concise and figurative expression as well as its melodic harmony has been one of the primary subjects of interest for linguistics and its related disciplines. One such discipline, stylistics, approaches texts holistically from the perspectives of phonology, morphology, syntax, and semantics. Although Divan poetry and stylistics differ in their fields of study and methodologies, they share a common analytical ground in the examination of poetic language. There is a parallel between the elements of harmony in Divan poetry and the principles of stylistics, such as parallelism, repetition, foregrounding, and deviation. In this study, the repetitions in the Divan of the Chagatai Turkish poet-ruler Babur Shah have been classified and analyzed from phonological, morphological, syntactic, semantic, and textual perspectives. The analysis reveals that Babur employed different types of repetition in his poetry, aligning with the aesthetic goals and principles of classical literature. Through this, he ensured the harmony of his poems and established the fundamental structure of his artistic style.

Kaynağını söz biliminden alan ve Doğu’da belagat; Batı’da retorik bağlamında ele alınan deyiş bilimi, bağımsız bir bilim alanı olarak 20.yy.dan sonra varlık göstermiştir. Yazınsal yapıtların iç yapılarını meydana getiren dil kullanımlarının çeşitli kuramlar doğrultusunda incelenerek çözümlenmesinde deyiş bilimi ilkelerinden yararlanılır. Özellikle şiir dili, özlü ve imgeli anlatımı ve ezgili yapısı nedeniyle dil biliminin ve ondan doğan diğer disiplinlerin ilgilendiği en önemli konular arasında yer alır. Bu disiplinlerden biri olan deyiş bilimi; metinlere ses bilgisi, biçim bilgisi, söz dizimi ve anlam bilimi açısından bütüncül olarak yaklaşır. Divan şiiri ve deyiş bilimi, çalışma sahaları ve yöntemleri bakımından farklılıklar göstermesine karşın şiir dili çözümlemesi açısından ortak bir inceleme alanına sahiptir. Divan şiirindeki ahenk ögeleri ile deyiş biliminin ilkeleri (koşutluk, yineleme, önceleme ve sapma) arasında paralellik vardır. Bu çalışmada Çağatay Türkçesi müelliflerinden şair-hükümdar Bâbür’ün Divan’ındaki yinelemeler ses bilgisel, biçim birimsel, söz dizimsel, anlam bilimsel ve metinsel açıdan tasnif edilerek tanıklanmıştır. İnceleme sonucu Bâbür’ün, klasik edebiyatın estetik gaye ve anlayışına uygun olarak farklı yineleme türlerini kullandığı; böylece şiirlerinde ahengi sağlayarak sanatsal üslubunun temel yapısını oluşturduğu görülmüştür.