Derleme

Otizmin Semptom Öncesi Dönemde Tespiti: Göz İzleme Teknolojileri ve Görsel Dikkat Biyobelirteçleri

Cilt: 7 Sayı: 1 6 Eylül 2025
PDF İndir
EN TR

Otizmin Semptom Öncesi Dönemde Tespiti: Göz İzleme Teknolojileri ve Görsel Dikkat Biyobelirteçleri

Öz

Geleneksel olarak otizm tanısı, sosyal etkileşimdeki bozukluklar, iletişim sorunları ve tekrarlayıcı davranışlar gibi belirgin davranışsal özelliklere dayanmaktadır. Ancak, davranışsal belirtiler erken tanıyı tam olarak desteklemek için her zaman yeterince belirgin ya da spesifik olmamakta ve genellikle yaşamın ikinci yılında açık hale gelmektedir. Otizmin semptom öncesi dönemde tespiti, erken müdahale ve uzun vadeli gelişimsel sonuçlar açısından büyük önem taşımaktadır. Semptom öncesi dönemde biyolojik süreçlerin ölçümü ise otizm riski altındaki bebekleri belirlemek için alternatif ve umut verici bir yol sunmaktadır. Görsel dikkatteki sınırlılıkların göz izleme teknolojileri ile ölçülmesi, otizmin erken dönemde tespit edilmesini mümkün kılmaktadır. Bu yöntem, otizme özgü özelliklerin geleneksel değerlendirme yöntemlerine kıyasla daha erken, daha objektif ve daha güvenilir bir biçimde ayırt etme potansiyeli nedeniyle otizm araştırmalarında avantajlı bir yaklaşım olarak değerlendirilmektedir. Güncel araştırmalar, görsel dikkate yönelik göz izleme teknolojilerinden elde edilen büyük verinin yapay zekâ ve makine öğrenmesi yöntemleriyle işlenerek objektif otizm tanısına önemli katkılar sunabileceğini ortaya koymaktadır. Bu kapsamda bu çalışma güvenilirliği, tutarlılığı ve otizmde açıklayıcı potansiyeli olan görsel dikkat biyobelirteçleri ve tanılama süreçlerindeki rolüne odaklanmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

  1. Ahmed, Z. A. T., Albalawi, E., Aldh yani, T. H. H., Jadhav, M. E., Janrao, P., & Obeidat, M. R. M. (2023). Applying eye tracking with deep learning techniques for early-stage detection of autism spectrum disorders. Data, 8(11), 168. https://doi.org/10.3390/data8110168
  2. Akin-Bulbul, I., & Ozdemir, S. (2024). Evaluation of the social attention hypothesis: do children with autism prefer to see objects rather than people? Journal of Autism and Developmental Disorders. https://doi.org/10.1007/s10803-024-06596-9
  3. Akin-Bulbul, I., & Ozdemir, S. (2022). Imitation performance in children with autism and the role of visual attention in ımitation. Journal of Autism and Developmental Disorders, 53(12), 4604–4617. https://doi.org/10.1007/s10803-022-05726-5
  4. Alkahtani, H., Aldhyani, T. H. H., & Alzahrani, M. Y. (2023). Early screening of autism spectrum disorder diagnoses of children using artificial intelligence. Deleted Journal, 2(1). https://doi.org/10.57197/jdr-2023-0004
  5. Alcañiz, M., Chicchi‐Giglioli, I. A., Carrasco‐Ribelles, L. A., Marín‐Morales, J., Minissi, M. E., Teruel‐García, G., Sirera, M., & Abad, L. (2022). Eye gaze as a biomarker in the recognition of autism spectrum disorder using virtual reality and machine learning: A proof of concept for diagnosis. Autism Research, 15(1), 131–145. https://doi.org/10.1002/aur.2636
  6. American Psychiatric Association. (2013). Diagnostic and statistical manual of mental disorders (5th ed.). American Psychiatric Association.
  7. Anagnostopoulou, P., Alexandropoulou, V., Lorentzou, G., Lykothanasi, A., Ntaountaki, P., & Drigas, A. (2020). Artificial intelligence in autism assessment. International Journal of Emerging Technologies in Learning, 15(6), 95-107.
  8. Atkinson, A. J., Colburn, W. A., DeGruttola, V. G., DeMets, D. L., Downing, G. J., Hoth, D. F., Oates, J. A., Peck, C. C., Schooley, R. T., Spilker, B. A., Woodcock, J., & Zeger,S. L. (2001). Biomarkers and surrogate endpoints: Preferred definitions and conceptual framework. Clinical Pharmacology & Therapeutics, 69(3), 89–95. https://doi.org/10.1067/mcp.2001.113989

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Otistik Çocuklar Eğitimi, Otizm ve Spekrum Bozukluğu Eğitimi

Bölüm

Derleme

Yayımlanma Tarihi

6 Eylül 2025

Gönderilme Tarihi

17 Nisan 2025

Kabul Tarihi

31 Ağustos 2025

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2025 Cilt: 7 Sayı: 1

Kaynak Göster

APA
Akın Bülbül, I. (2025). Otizmin Semptom Öncesi Dönemde Tespiti: Göz İzleme Teknolojileri ve Görsel Dikkat Biyobelirteçleri. Turkish Journal of Special Education Research and Practice, 7(1), 1-28. https://doi.org/10.37233/trsped.drr.1678367
AMA
1.Akın Bülbül I. Otizmin Semptom Öncesi Dönemde Tespiti: Göz İzleme Teknolojileri ve Görsel Dikkat Biyobelirteçleri. TRSPED. 2025;7(1):1-28. doi:10.37233/trsped.drr.1678367
Chicago
Akın Bülbül, Işık. 2025. “Otizmin Semptom Öncesi Dönemde Tespiti: Göz İzleme Teknolojileri ve Görsel Dikkat Biyobelirteçleri”. Turkish Journal of Special Education Research and Practice 7 (1): 1-28. https://doi.org/10.37233/trsped.drr.1678367.
EndNote
Akın Bülbül I (01 Eylül 2025) Otizmin Semptom Öncesi Dönemde Tespiti: Göz İzleme Teknolojileri ve Görsel Dikkat Biyobelirteçleri. Turkish Journal of Special Education Research and Practice 7 1 1–28.
IEEE
[1]I. Akın Bülbül, “Otizmin Semptom Öncesi Dönemde Tespiti: Göz İzleme Teknolojileri ve Görsel Dikkat Biyobelirteçleri”, TRSPED, c. 7, sy 1, ss. 1–28, Eyl. 2025, doi: 10.37233/trsped.drr.1678367.
ISNAD
Akın Bülbül, Işık. “Otizmin Semptom Öncesi Dönemde Tespiti: Göz İzleme Teknolojileri ve Görsel Dikkat Biyobelirteçleri”. Turkish Journal of Special Education Research and Practice 7/1 (01 Eylül 2025): 1-28. https://doi.org/10.37233/trsped.drr.1678367.
JAMA
1.Akın Bülbül I. Otizmin Semptom Öncesi Dönemde Tespiti: Göz İzleme Teknolojileri ve Görsel Dikkat Biyobelirteçleri. TRSPED. 2025;7:1–28.
MLA
Akın Bülbül, Işık. “Otizmin Semptom Öncesi Dönemde Tespiti: Göz İzleme Teknolojileri ve Görsel Dikkat Biyobelirteçleri”. Turkish Journal of Special Education Research and Practice, c. 7, sy 1, Eylül 2025, ss. 1-28, doi:10.37233/trsped.drr.1678367.
Vancouver
1.Işık Akın Bülbül. Otizmin Semptom Öncesi Dönemde Tespiti: Göz İzleme Teknolojileri ve Görsel Dikkat Biyobelirteçleri. TRSPED. 01 Eylül 2025;7(1):1-28. doi:10.37233/trsped.drr.1678367