Content Analysis of the Film CTRL in the Context of Artificial Intelligence and Media Literacy

Öz

The aim of this study is to analyze the film CTRL from the perspective of artificial intelligence literacy and media literacy, and to generate educational implications by relating the characters’ relationship with the digital environment and algorithms to these two types of literacy. A qualitative research method was chosen, and content analysis was used. The findings show that algorithmic curation, viral phenomena, deepfake production, and digital footprint erasure practices in the film are not only dramatic elements but also structures with pedagogical functions. The character’s inability to critically distance themselves from algorithmic suggestions in decision-making processes, their reaction to media content without verification, and their lack of ethical evaluation lead to a loss of autonomy and privacy issues at the individual level, while at the societal level, they reinforce the truth crisis, surveillance culture, and platform dominance. Furthermore, the narrative serves as a case study that can contribute to the development of algorithmic awareness, data consciousness, digital citizenship, and ethical reasoning skills in an educational context. In conclusion, the findings demonstrate that media and artificial intelligence literacy should be addressed within a holistic and critical framework for the protection of the individual in the digital age.

Anahtar Kelimeler

• CTRL Film
• Film Analysis
• Artificial Intelligence Literacy
• Media Literacy
• Content Analysis

Yapay Zekâ ve Medya Okuryazarlığı Bağlamında CTRL Filminin İçerik Analizi

Öz

Bu çalışmanın amacı CTRL filmini yapay zekâ okuryazarlığı ve medya okuryazarlığı açısından çözümlemek, filmdeki karakterlerin dijital ortam ve algoritma ile kurdukları ilişkiyi bu iki okuryazarlık türüyle ilişkilendirerek eğitimsel çıkarımlar üretmektir. Nitel araştırma yöntemi tercih edilmiş olup içerik analizi yöntemi kullanılmıştır. Bulgular, filmde algoritmik kürasyon, viral fenomenlik, deepfake üretimi ve dijital iz silme pratiklerinin yalnızca dramatik unsurlar değil, aynı zamanda pedagojik işlev taşıyan yapılar olduğunu göstermektedir. Karakterin karar alma süreçlerinde algoritmik önerilere eleştirel mesafe koyamaması, medya içeriklerini doğrulamadan tepki vermesi ve etik değerlendirme yapmaması; bireysel düzeyde otonomi kaybı, mahremiyet sorununa yol açarken toplumsal düzeyde hakikat krizini, gözetim kültürünü ve platform tahakkümünü güçlendirmektedir. Ayrıca anlatı, eğitim bağlamında algoritmik farkındalık, veri bilinci, dijital yurttaşlık ve etik muhakeme becerilerinin geliştirilmesine katkı sağlayabilecek bir vaka niteliği taşımaktadır. Sonuç olarak bulgular, medya ve yapay zekâ okuryazarlığının dijital çağda bireyin korunması açısından bütüncül ve eleştirel bir çerçevede ele alınması gerektiğini göstermektedir.

Anahtar Kelimeler

• CTRL Filmi
• Film Analizi
• Yapay Zeka Okuryazarlığı
• Medya Okuryazarlığı
• İçerik Analizi

Kaynakça

1. Akkuş, E. (2022). Toplumsal cinsiyet bağlamında odak grup görüşmesi ile içerik analizi: “Ben senin bildiğin erkeklerden değilim” film örneği. İstanbul Üniversitesi Kadın Araştırmaları Dergisi, 24, 91-121.
2. Baydemir, T. (2022). Yapay zekâ etik açıdan doğru karar verebilir mi? Bilim ve Teknik, 650, 9-10.
3. Berk, M. E. (2022). Transhumanizm ve yapay zekâ bağlamında “Transcendence 2014” (Evrim) filminin incelenmesi. Uluslararası Kültürel ve Sosyal Araştırmalar Dergisi (UKSAD), 8 (2), 148-166.
4. Birkök, M. C. (2008). Bir toplumsallaştırma aracı olarak eğitimde alternatif medya kullanımı: Sinema filmleri. Journal of Human Sciences, 5(2), 1-12.
5. Chan-Olmsted, S. M. (2019). A review of artificial intelligence adoptions in the media industry. International Journal on Media Management, 21(3-4), 193-215.
6. Couldry, N., & Mejias, U. A. (2019). The costs of connection: How data is colonizing human life and appropriating it for capitalism. Stanford University Press.
7. Dinç, Y. (2024). Yer değiştiren yerleşmeleri hümanist coğrafya perspektifinden okumak: Bozkır filmi içerik analizi. International Journal of Geography and Geography Education (IGGE), 53, 157-184.
8. Doğan, M. (2023). Sinemada Yapay Zekâ: Robotlarda Bilinç, Duygular ve Etik. Kültür ve İletişim, 26(2), 318-343.

9. Doğan, E., ve Coşkun, A. (2025). Yapay zekâ ve post-insanın etik ikilemleri: Blade Runner 2049 ve Her filmlerinin karşılaştırması. Gaziantep Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 24(3), 1170-1185.
10. Dwivedi, Y. K., Hughes, L., Ismagilova, E., Aarts, G., Coombs, C., Crick, T.,... & Williams, M. D. (2021). Artificial intelligence (AI): Multidisciplinary perspectives on emerging challenges, opportunities, and agenda for research, practice, and policy. International Journal of Information Management, 57, 101994.
11. European Commission. (2007). A European approach to media literacy in the digital Environment. https://eur-lex.europa.eu/legalcontent/EN/TXT/PDF/?uri=CELEX:52007DC0833&from=EN (Erişim Tarihi: 26.02.2026).
12. Giroux, H. A. (2002). Breaking into the movies: Film and the culture of politics. WileyBlackwell Publications.
13. Greene, D., Hoffmann, A. L., ve Stark, L. (2019). Better, nicer, clearer, fairer: A critical assessment of the movement for ethical artificial intelligence and machine learning. Proceedings of the 52nd Hawaii International Conference on System Sciences.
14. Goodson, I., & Walker, R. (2004). Putting life into educational research. R. R. Sherman & R. B. Webb (Eds.) Qualitative research in education: focus and methods in (ss. 108-122). London: Routledge.
15. Güzelergene, E., Cinar, D. B., ve Nayir, F. (2024). Yapay zekâ ve etik: Küresel bir bakış. International Eurasian Educational Research Congress, Kocaeli.
16. Hobbs, R. (2019). Media literacy foundations. In R. Hobbs & P. Mihailidis (Eds.), The international encyclopedia of media literacy (pp. 1-19). John Wiley & Sons,
17. Hornberger, M., Bewersdorff, A., & Nerdel, C. (2023). What do university students know about Artificial Intelligence? Development and validation of an AI literacy test. Computers and Education: Artificial Intelligence, 5, 100165.
18. Kaplan, K. (2017). Medya okuryazarlığı dersinin Türkçe öğretimiyle birleştirilmesi sürecinde medya okuryazarlığı dersi öğretmenlerinde bulunması gereken yeterlikler [Yayımlanmamış Doktora Tezi, Gazi Üniversitesi], YÖK Tez Merkezi.
19. Kellner, D., & Share, J. (2007). Critical Media Literacy, Democracy, and the Reconstruction of Education.
20. Kaya, N. G. (2021). Kapsayıcı eğitim bağlamında “Hıçkırık” filminin analizi. Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi, 20(80), 1818-1831.
21. Kayıhan, B. (2024). Yapay zekâ ve etik sorunlar: İnsanlık, Teknolojinin Kontrolünü Kaybediyor Mu? https://bilimgenc.tubitak.gov.tr/makale/yapay-zekâ-veetik-sorunlar-insanlik-teknolojinin-kontrolunu-kaybediyor-mu (Erişim Tarihi: 26.02.2026).
22. Kolb, D. A. (1984). Experiential learning: Experience as the source of learning and development. Prentice Hall.
23. Kurtdaş, M. Ç. (2025). Yapay zekâ konulu filmler üzerinden geleceğin toplumuna bir bakış: Sosyolojik bir analiz. Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 25(4), 477-496.
24. Long, D. ve Magerko, B. (2020). What is AI literacy? Proceedings of the 2020 CHI Conference on Human Factors in Computing Systems, 1-16.
25. National Association for Media Literacy Education [NAMLE]. (2018). Media literacy defined. https://namle.org/resources/media-literacy-defined/ (Erişim Tarihi: 24.03.2026).
26. Potter, W. J. (2016). Media literacy. Sage Publications.
27. Liu, Z. (2021). Sociological perspectives on artificial intelligence: A typological reading. Sociology Compass, 15(3).
28. Mertol, H. & Kaya, N.G. (2021). Farklı coğrafyada öğretmen olmak: “İki Dil Bir Bavul” filminin eşitsizliğin coğrafyası açısından analizi. XIII. Uluslararası Sosyal Bilimler Kongresi (7-9 Ağustos) Bildiriler Kitabı, (s.365-372).
29. Ng, D. T. K., Leung, J. K. L., Chu, S. K. W. and Qiao, M. S. (2021). Conceptualizing AI literacy: An exploratory review. Computers and Education: Artificial Intelligence, 2, 100041.
30. Noble, S. U. (2018). Algorithms of oppression: How search engines reinforce racism. New York University Press.
31. Tavşancıl, E. ve Aslan, E. A. (2001). Sözel, yazılı ve diğer materyaller için içerik analizi ve uygulama örnekleri. İstanbul: Epsilon Yayınları.
32. Wardle, C., & Derakhshan, H. (2017). Information disorder: Toward an interdisciplinary framework for research and policy making. Council of Europe.
33. Vural, A. E., & Toplu, M. (2025). Dijitalleşen dünyada yapay zekâ ve yabancılaşma: Her (2013) ve Ex Machina (2014) filmlerinin değerlendirilmesi. İletişim Kuram ve Araştırma Dergisi, 69, 177-193.
34. Yıldırım, Ş., & Koçoğlu, E. (2025). Ekomedya Okuryazarlığı ve Eğitimi Bağlamında Bir Medya Nesnesinin Analizi: Before the Flood Belgeseli. Akdeniz İletişim, 49, 1-25
35. Yıldız, T. (2021). Kadına şiddet teması üzerinden “Halam Geldi” filminin içerik analizi. ODÜSOBİAD, 11(3), 929-950.
36. Zhang, B., Dafoe, A., ve Zhang, J. (2022). Artificial intelligence literacy: A conceptual framework and empirical study. Computers ve Education: Artificial Intelligence, 3.
37. Zuboff, S. (2019). The age of surveillance capitalism: The fight for a human future at the new frontier of power. PublicAffairs.