15 Temmuz’da Medya, İlan ve Siyasal Otorite: Türkiye’de Darbe Süreçlerinin İletişimsel Analizi

Öz

Bu çalışma, Türkiye’de askerî müdahaleleri siyasal otoritenin kurulması ve tanınması süreçleri bağlamında iletişim pratikleri üzerinden incelemektedir. Çalışmanın amacı, müdahale anlarında iktidarın el değiştirdiğine dair beyanların hangi araçlarla kamusal alana taşındığını ve bu süreçlerin hangi koşullarda etkili sonuçlar ürettiğini ortaya koymaktır. Kuramsal olarak, klasik darbe yaklaşımları ile iletişim ve tanınma temelli bir perspektif bir araya getirilmektedir. Bu çerçevede darbe bildirileri, sadece bilgi aktaran metinler değil, yeni bir siyasal düzen kurma iddiasını dolaşıma sokan ve bu iddiayı fiilen tesis etmeye yönelen performatif araçlar olarak ele alınmaktadır. Araştırma, tarihsel karşılaştırmalı nitel bir desene dayanmakta olup 1960, 1971, 1980, 1997 ve 2016 müdahalelerini kapsamaktadır. Veri seti; darbe bildirileri, radyo ve televizyon yayınları, arşiv gazeteleri, resmî raporlar ve kriz anlarında yapılan açıklamalardan oluşmaktadır. Veri toplama ve analiz sürecinde doküman incelemesine dayalı karşılaştırmalı bir çözümleme yürütülmektedir. Bulgular, Türkiye’de askerî müdahalelerin belirli bir duyuru ve tanınma mantığı çerçevesinde işlediğini göstermektedir. Merkezî yayıncılığın hâkim olduğu dönemlerde bu sürecin daha hızlı ve etkili ilerlediği; iletişim alanının çeşitlendiği yeni medya ortamında ise etkinliğin zayıfladığı tespit edilmiştir. Bu açıdan 15 Temmuz 2016 darbe teşebbüsü, siyasal liderliğin darbe bildirisine hızlı ve doğrudan karşılık vermesiyle önceki müdahale örüntülerinden ayrışan kritik bir kırılma noktası olarak öne çıkmaktadır. Sonuç olarak çalışma, askerî müdahalelerin başarısının askerî kapasiteyle birlikte siyasal otoritenin kamusal alanda kabul görmesini sağlayan iletişimsel süreçlerle yakından ilişkili olduğunu ortaya koymaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Askerî Darbeler
• Siyasal Otorite
• İletişimsel Meşruiyet
• Darbe Bildirileri
• 15 Temmuz 2016

Destekleyen Kurum

Bu çalışma için herhangi bir kurumdan mali destek alınmamıştır.

Etik Beyan

Bu çalışma doküman incelemesine dayalı olup etik kurul izni gerektiren bir araştırma süreci içermemektedir. Araştırma ve yayın etiği kurallarına uyulmuş, tüm kaynaklar uygun şekilde atıf yapılarak kullanılmıştır. Yazar herhangi bir çıkar çatışması olmadığını beyan eder.

Media, Proclamation, and Political Authority on July 15: A Communicative Analysis of Coup Processes in Turkey

Öz

This study examines military interventions in Türkiye through communication practices within the framework of the establishment and recognition of political authority. It aims to reveal how statements indicating a transfer of power are conveyed to the public sphere during intervention periods and under what conditions these processes produce effective outcomes. Theoretically, the study combines classical coup approaches with a communication- and recognition-based perspective. In this context, coup proclamations are treated not merely as informational texts, but as performative instruments that circulate and seek to establish a new political order. The research is based on a historical-comparative qualitative design and covers the interventions of 1960, 1971, 1980, 1997, and 2016. The dataset consists of coup proclamations, radio and television broadcasts, archival newspapers, official reports, and statements made during moments of crisis. Data collection and analysis are conducted through a comparative analysis based on document analysis. The findings show that military interventions in Türkiye have operated within a logic of proclamation and recognition. While this process proceeded more rapidly and effectively in periods dominated by centralized broadcasting, its effectiveness weakened in a diversified media environment. In this respect, the July 15, 2016 coup attempt stands out as a critical turning point that diverges from previous patterns of intervention, particularly due to the rapid and direct response of political leadership to the coup proclamation. In conclusion, the study demonstrates that the success of military interventions is closely related not only to military capacity but also to communication processes that enable political authority to gain recognition in the public sphere.

Anahtar Kelimeler

• Military Coups
• Political Authority
• Communicative Legitimacy
• Coup Declarations
• July 15 2016

Destekleyen Kurum

No financial support was received for this study.

Etik Beyan

This study is based on document analysis and does not involve any research process requiring ethical committee approval. The principles of research and publication ethics were followed, and all sources were properly cited in accordance with academic referencing standards. The author declares that there is no conflict of interest regarding this study.

Kaynakça

1. Ahmad, F. (2006). Bir kimlik peşinde Türkiye. İstanbul, Türkiye: Bilgi Üniversitesi Yayınları.
2. Akşin, S. (2007). Kısa Türkiye tarihi. Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.
3. Anadolu Ajansı. (2016). Dakika dakika FETÖ’nün darbe girişimi: 15–20 Temmuz 2016. Anadolu Ajansı Yayınları.
4. Anadolu Ajansı. (2019, Nisan 24). FETÖ ihanete böyle hazırlandı: Darbe sinyalleri, sosyal
5. Anadolu Ajansı. (2022, 11 Temmuz). Darbe girişimi davalarında 1634 sanığa ağırlaştırılmış müebbet hapis cezası verildi.
6. Aslaner, S. (2016). 27 Mayıs’tan 15 Temmuz’a metinlerle Türkiye darbe tarihçesi. BSV Bülten, (91), 78–123.
7. Austin, J. L. (1962). How to do things with words. Oxford University Press.
8. Aydemir, T. (2010). Hatıratım. Yapı Kredi Yayınları.

9. Batur, M. (1985). Anılar ve görüşler. Milliyet Yayınları.
10. BBC News Türkçe. (2016, Temmuz 19). Türkiye’de darbe girişimi: Genelkurmay Başkanı Hulusi Akar’ın ifadeleri ve darbe gecesi yaşananlar.
11. Beriş, H. E. (2022). Demokrasiye kara bir leke: 12 Eylül 1980 darbesi. Türkiye Büyük Millet Meclisi Yayınları.
12. Bowen, G. A. (2009). Document analysis as a qualitative research method. Qualitative Research Journal, 9(2), 27–40.
13. Butler, J. (2008). Dikkatli bir okuma için. In S. Benhabib, J. Butler, D. Cornell, & N. Fraser, Çatışan feminizmler: Felsefi fikir alışverişi (F. E. Sezer, Çev., ss. 138–157). Metis Yayınları.
14. Candan, H. (2025). Türkiye’de darbeler ve darbeciler. Çizgi Yayınları.
15. Castells, M. (2009). Communication power. Oxford University Press.
16. CNN Türk. (2016a). Darbenin seyrini değiştiren telefon: Cumhurbaşkanı Erdoğan FaceTime üzerinden halka böyle seslenmişti.
17. CNN Türk. (2016b). Tüm yurtta halk sokağa çıktı.
18. Demirel, T. (2021). Türkiye’nin uzun on yılı: Demokrat Parti iktidarı ve 27 Mayıs darbesi. Bilgi Üniversitesi Yayınları.
19. Evren, K. (1991). Kenan Evren’in anıları (Cilt 2). Milliyet Yayınları.
20. Finer, S. E. (1962). The Man on Horseback: The Role of the Military in Politics. Pall Mall Press.
21. Goffman, E. (2009). Günlük yaşamda benliğin sunumu (B. Cezar, Çev.). Metis Yayınları.
22. Günaydın. (1980, 13 Eylül). Amaç demokrasiyi rayına oturtmak.
23. Habertürk. (2017, Mayıs 27). Darbe girişimi sonrası alınan acil tedbirler (2).
24. Hamsici, M., ve Kaytazoğlu, O. (2018, 13 Temmuz). 15 Temmuz: Kritik noktalarda neler yaşandı? BBC News Türkçe.
25. Huntington, S. P. (2006). Political order in changing societies. Yale University Press.
26. Hürriyet. (1960, Haziran 3). Polatkan’ın zimmetinde 4 milyon lira çıktı.
27. Hürriyet. (2016, Temmuz 15). Profesör biliyor muydu?
28. Karaarslan, Ü. (2024). Türk siyasal hayatına müdahalelere bir örnek: Talât Aydemir ve darbe girişimleri. Çankırı Karatekin Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 15(1), 231–250. https://doi.org/10.54558/jiss.1015304
29. Luttwak, E. (1969). Coup d’état: A practical handbook. Alfred A. Knopf.
30. Madanoğlu, C. (2021). Korgeneral Madanoğlu’nun anıları (H. T. Madanoğlu, Ed.). Kaynak Yayınları.
31. Milliyet. (2016, 16 Temmuz). İşte darbe girişiminin tüm ayrıntıları.
32. Milliyet. (2019, 11 Eylül). Darbecilerin bildirisi TRT’de böyle okundu [Video]. Milliyet.
33. Neuman, W. L. (2014). Toplumsal araştırma yöntemleri: Nitel ve nicel yaklaşımlar (S. Özge, Çev.). Yayın Odası.
34. NTV. (2016, 16 Temmuz). Hayatını kaybedenlerin sayısı 240’a yükseldi.
35. Özcan, Ö. F., ve Devran, Y. (2016). 1960’tan 2016’ya askeri darbe ve muhtıra metinleri: Anlamlar, amaçlar, niyetler ve ideolojiler. İnönü Üniversitesi İletişim Fakültesi Elektronik Dergisi (İNİF E-Dergi), 1(2), 7–20. https://izlik.org/JA87KA63ST
36. Özdemir, H. (2000). Doğan Avcıoğlu: Bir Jön Türk’ün ardından. Bilgi Yayınevi.
37. Patton, M. Q. (2002). Qualitative research and evaluation methods (3rd ed.). Sage Publications.
38. Sabah. (1997, 5 Şubat). Tanklar Sincan’da. Sabah Gazetesi.
39. Selçuk, İ. (1993). Ziverbey Köşkü. Çağdaş Yayınları.
40. Singh, N. (2025). Yönetime el koymak: Askerî darbelerin stratejik mantığı (S. Erdem Türközü, Çev.). Fol Yayınları.
41. T.C. 1. Ordu Komutanlığı nezdinde 2 Numaralı Sıkıyönetim Askerî Mahkemesi. (1974). Gerekçeli hüküm (Esas No: 1974/3, Karar No: 1974/25). https://tustav.org/arsiv/
42. T.C. İstanbul Sıkıyönetim Komutanlığı 1 No’lu Sıkıyönetim Mahkemesi. (1972). Gerekçeli hüküm (Esas No: 1972/1, Karar No: 1972/13).
43. T.C. Cumhurbaşkanlığı Genel Sekreterliği. (2018). 15 Temmuz darbe girişimi ve milletin zaferi.
44. Tercüman. (1980, 17 Eylül). Harekât demokrasi içindir.
45. TRT Haber. (2022). Türkiye’nin en karanlık gecesinde neler yaşandı?
46. Türkiye Büyük Millet Meclisi. (2012a, 12 Ekim). Darbe ve muhtıraları araştırma komisyonu 12 eylül alt komisyonu tutanağı: Turgut Kazan’ın sunumu. TBMM Tutanak Hizmetleri Başkanlığı.
47. Türkiye Büyük Millet Meclisi Darbe ve Muhtıraları Araştırma Komisyonu. (2012b). Süleyman Demirel’in Darbe ve Muhtıraları Araştırma Komisyonu’ndaki konuşması [Komisyon tutanağı, 7 Haziran 2012]. TBMM Tutanak Hizmetleri Başkanlığı.
48. Türkiye Büyük Millet Meclisi. (2012c, 11 Ekim). Darbe ve muhtıraları araştırma komisyonu tutanağı (10/236) [Komisyon tutanağı]. TBMM Tutanak Hizmetleri Başkanlığı.
49. Türkiye Büyük Millet Meclisi. (2012d, 13 Haziran). 12 Eylül 1980 darbesini araştırma alt komisyonu tutanağı (1. oturum). TBMM Tutanak Hizmetleri Başkanlığı.
50. Türkiye Büyük Millet Meclisi. (2012e, 14 Ekim). Darbeleri ve muhtıraları araştırma komisyonu tutanakları (Komisyon Toplantısı, s. 6). Tutanak Hizmetleri Başkanlığı.
51. Türkiye Büyük Millet Meclisi. (2016). FETÖ/PDY 15 Temmuz darbe girişimini araştırma komisyonu tutanak dergisi (8. Toplantı, 26 Ekim 2016). TBMM Yayınları.
52. Türkiye Büyük Millet Meclisi. (2017). Fetullahçı Terör Örgütü’nün (FETÖ/PDY) Meclis Araştırması Komisyonu raporu (Cilt 1). TBMM Yayınları. https://www.tbmm.gov.tr/Tutanaklar/TutanakGoster/1806
53. Yeni Sabah. (1960, Mayıs 28). Sabık Başvekil Kütahya yolunda bir çalılığın arkasına gizlenmeye yeltenirken ele geçirildi.
54. Yeni Şafak. (2016, Ağustos 1). Darbe gecesi Erdoğan’ı duyan FETÖ’cü yazarın dramı.