Eski Türkçede “Til” ile Kurulmuş Deyimler

Deyimler, atasözleri, ikilemeler, söz kalıpları bir dilin söz varlığının zenginliğini göstermesi bakımdan büyük önem taşır. Deyimler en az iki sözcükten oluşmuş, kalıplaşmış, bir durumu belirten söz öbekleridir, anlatıma canlılık katar, anlatımı daha çekici ve etkili hale getirir. Deyimler milletlerin kültürünü, geleneğini, göreneğini, alışkanlıklarını, maddi ve manevi değerlerini, yaşam tarzlarını vb. yansıtan kültürel mirastır. Türk dili Eski Türkçe döneminde Orhon abidelerinden başlayarak deyim söz varlığı bakımından oldukça zengin bir dile sahiptir. Bu dönemde deyimler ve özellikle de organ isimlerinden til ile oluşturulmuş deyimler bir hayli çoktur. Bu da o dönemden başlayarak Türk dilinin organ adlarına dayalı zengin bir deyim varlığının olduğunu, anlatım gücünü, sözü kullanma yeteneğini gösterir. Bu çalışmada Eski Türkçe dönemindeki duyu organları isimlerinden til sözcüğüyle oluşturulmuş deyimlerin varlığı incelenmiştir. Bu deyimler belirlenirken Şen (2017)’in çalışması esas alınmıştır. Deyimlerin Eski Türkçedeki şekilleri, geçtikleri cümle ve anlamları verilmiş, Türkiye Türkçesindeki durumları karşılaştırılmış, deyimler yapısal olarak ögelerine ve oluşturulma şekillerine göre incelenip, kavramsal tasnifi yapılmaya çalışılmıştır.