Irak’taki Şii Milislerin Çatı Yapılanması Halk Seferberlik Güçleri (Haşdi Şaabi)’nin Gelişimi, Geleceği ve Ulus Devlet İnşasına Etkileri
Öz
Irak’taki Şii milis güçlerinin düzenli orduya entegrasyon süreci, bu dönüşümün askeri, siyasi ve toplumsal etkileri inşacı teori çerçevesinde ele alınmaktadır. Çalışmanın temel hipotezi, entegrasyonun Irak’ın güvenlik yapısı ve siyasi istikrarında olumlu etkiler yaratmasına rağmen, milis gruplarının özerk hareket etme kapasitesi ve bölgesel güçlerin etkisi nedeniyle sürecin zorlaştığı, uzun vadede siyasi çekişmelere yol açtığıdır. 2014’te DEAŞ (Irak ve Şam İslam Devleti) tehdidine karşı Ayetullah Ali es-Sistani’nin fetvasıyla kurulan Haşdi Şabi (Halk Seferberlik Güçleri, HŞ) 2016’da yasal olarak Irak güvenlik güçlerinin bir parçası haline gelse de uygulamada Haşdi Şabi Komisyonu aracılığıyla Savunma Bakanlığına paralel, özerk bir yapı oluşturmuştur. Haşdi Şabi’yi dönüştürme çabaları milis liderlerin siyasi direnişi ve İran’a olan ideolojik bağlılıkları nedeniyle başarısız kalmaktadır. Tam entegrasyona yönelik hukuki zorluklar arasında, Haşdi Şabi’nin anayasal milis yasağını dolaylı olarak delmesi ve yargı sisteminin milis liderleri karşısında hesap verebilirlik sağlayamaması öne çıkmaktadır. Lübnan’daki Hizbullah, Suriye’deki Ulusal Savunma Güçleri ve Yemen’deki Husiler gibi örnekler, tam asimilasyonun istisnai, hibritleşmenin ise tipik desen olduğunu ortaya koymaktadır. Bu örnekler ışığında, Irak’taki milislerin de İran Devrim Muhafızları gibi paralel, kurumsal bir yapıya dönüşme ihtimali güçlüdür. Sonuç olarak, milislerin dağıtılması (fesih) kısa vadede gerçekçi bir senaryo olmamakla birlikte, en muhtemel gidişatın, katı devlet kontrolü bulunmayan, ancak yasal meşruiyetle kurumsallaşmış "hibrit bir güvenlik düzeni" ile yaşamak olduğu öngörülmüştür. Bu süreç, ancak sivil denetim, bütçe şeffaflığı ve hesap verebilirlik mekanizmaları ile maliyetleri azaltılabilen bir "koşullu dönüşümü” işaret etmektedir.
Anahtar Kelimeler
Kaynakça
- Adeed, D. (2009). Iraq A Political History (s.72).UK: Princeton University Press.
- Al Jazeera (2020, 3 Ocak).Hashd deputy Abu Mahdi al Muhandis: Iran’s man in Baghdad.Lyse Doucet (Erişim Tarihi: 25.08.2025).
- Al-Tamimi, Jawad A. (2020, 31 Aralık). The Hashd Brigades: Iraq’s Most Powerful Armed Factions.MiddleEast Institute.https://www.mei.edu/publications/hashd-brigades-iraqs-most-powerful-armed-factions. (Erişim Tarihi: 15.12.2024).
- Al-Tamimi, Jawad A. (2021,10 Ocak). Iraq Slams U.S. Blacklisting of Hashd al Shaabi Leader.Anadolu Ajansı, https://www.aa.com.tr/en/middle-east/iraq-slams-us-blacklisting-of-hasd-al-shaabi-leader/2104536 (Erişim Tarihi: 04.04.2025).
- Anadolu Ajansı (2016, 20 Ekim). Concerns Arise over Possible Sectarian Conflict in Iraq https://www.aa.com.tr/en/middle-east/concerns-arise-over-possible-sectarian-conflict-in-iraq/669144,(Erişim Tarihi: 08.09.2025).
- Anadolu Ajansı(2020,3 Ocak). Profile – Who Is Hashd al Shaabi Leader Abu Mahdi al Muhandis ?.https://www.aa.com.tr/en/middle-east/profile-who-is-hashd-al-shaabi-leader-abu-mahdi-al-muhandis/1690868,(Erişim Tarihi: 18.05.2025).
- Arşivlenmiş Tarih (2020,11 Mart). Quwet al-Shahid Muhammed Baqir al-Sadr, Jihadology (arşiv kaydı) Wayback Machinehttps://web.archive.org/web/20200311052704/https://jihadology.net/category/quwet-al-shahid-muhammed-baqir-al-sadr/,(Erişim Tarihi 14.08.2025).
- Aslan, M. (2021). Libya’nın Kalıcı Belirsizliği: Birçok Yanlıştan Tek Doğru ve Açmazlardan Bir Sonuç Çıkartmak.Türkiye Siyaset Bilimi Dergisi, 4:1, s.6. ss.1-20.
Ayrıntılar
Birincil Dil
Türkçe
Konular
Uluslararası İlişkilerde Terörizm
Bölüm
Araştırma Makalesi
Yayımlanma Tarihi
31 Mart 2026
Gönderilme Tarihi
10 Kasım 2025
Kabul Tarihi
5 Şubat 2026
Yayımlandığı Sayı
Yıl 2026 Cilt: 9 Sayı: 1
