Sosyal Hizmet Planlı Müdahale Süreci ve EMDR Perspektifinden Beyaz Kod Vakalarında Psikososyal Müdahale Yöntem Önerisi

Öz

Sağlık çalışanlarına yönelik şiddet, modern sağlık sistemlerinin en ciddi sorunlarından biridir. Şiddet olayları, yalnızca fiziksel zararlarla sınırlı kalmayıp, sağlık çalışanlarının ruh sağlığında derin ve uzun süreli olumsuz etkiler bırakabilmektedir. Türkiye'de sağlık çalışanlarına yönelik şiddetin bildirilmesi ve müdahalesi için oluşturulan "Beyaz Kod" sistemi, bu tür olayların raporlanması ve çözümü adına önemli bir adım olsa da, çalışanların psikolojik iyilik hali için ek destek mekanizmalarına ihtiyaç duyulmakta ve bu ihtiyacı karşılayıcı psikososyal müdahale yöntemi bulunmamaktadır. Bu makale, sağlık çalışanlarına yönelik şiddet olaylarının etkilerini ele alarak, Beyaz Kod vakalarında yaşanan travmaların sosyal hizmet disiplini ve EMDR yöntemiyle nasıl ele alınabileceğini tartışmaktadır. Aynı zamanda, şiddetin yol açtığı psikolojik etkileri hafifletmek ve sağlık çalışanlarının mesleki işlevselliklerini yeniden kazanmalarını sağlamak için sosyal hizmet planlı müdahale sürecinde EMDR'nin uygulanabilirliğini incelemektedir. Sağlık çalışanlarının travmatik yaşantılardan sonra güçlenmelerini sağlamak ve mesleki doyumlarını artırmak adına, EMDR'nin bir destek mekanizması ve beyaz kod vakalarında psikososyal müdahale yöntemi olarak kullanılması vurgulanmış ve bu amaç doğrultusunda “beyaz kod psikososyal müdahale yöntemi” geliştirilmiştir.

Anahtar Kelimeler

• sağlık
• şiddet
• beyaz kod
• sosyal hizmet
• EMDR

Psychosocial Intervention Proposal For White Code Cases: Perspective of Social Work Planned Intervention Process And EMDR

Öz

Violence against healthcare workers is one of the most critical challenges facing modern healthcare systems. Incidents of violence are not limited to physical harm; they can also have deep and profound negative effects on the mental health of healthcare workers. The “White Code” system established in Türkiye for reporting and intervening in violence against healthcare workers is an important step towards reporting and resolving such incidents. In addition, there is a need for additional support services for the psychological well-being of workers. However, there is no psychosocial intervention method. This article examines the impacts of workplace violence against healthcare workers and discusses how the traumas experienced in White Code cases can be addressed through the discipline of social work and the EMDR method. Furthermore, it examines the applicability of EMDR in social work planned intervention process to alleviate the psychological consequences of violence and help healthcare workers regain their professional functionality. The study emphasizes the utilization of EMDR as a support mechanism and psychosocial intervention method. To this end, the “White Code psychosocial intervention method” has been proposed.

Anahtar Kelimeler

• health
• violence
• white code
• social work
• EMDR

Kaynakça

1. Amerikan Psikiyatri Birliği. (1995). Mental bozuklukların tanısal ve sayımsal el kitabı (DSM-IV). Hekimler Yayın Birliği.
2. Amerikan Psikiyatri Birliği. (2013). Mental bozuklukların tanısal ve sayımsal el kitabı (DSM-V). Hekimler Yayın Birliği.
3. Antão, H. S., Sacadura-Leite, E., Manzano, M. J., Pinote, S., Relvas, R., & Florentino Serranheira, (2020). Workplace violence in healthcare: A single-center study on causes, consequences and prevention strategies. Acta Médica Portuguesa, 33(1), 31-37. https://doi.org/10.20344/amp.11465
4. Arnetz, J. E., & Arnetz, B. B. (2001). Violence towards health care staff and possible effects on the quality of patient care. Social Science & Medicine, 52(3), 417-427. https://doi.org/10.1016/S0277-9536(00)00146-5
5. Ayrancı, U., Yenilmez, C., Balcı, Y., Kaptanoğlu, C., Özcan, N. K., & Bilgin, H. (2006). Türkiye'de sağlık çalışanlarına yönelik şiddet: Sistematik derleme. Türkiye Klinikleri Tıp Bilimleri Dergisi, 31(6), 14-42.
6. Bal, F. (2024). Beyin temelli psikoterapi ve göz hareketleri ile duyarsızlaştırma ve yeniden işleme (Eye Movement Desensitization and Reprocessing-EMDR) yönteminin depresyon ve anksiyete üzerindeki etkinliğinin incelenmesi [Doktora tezi, Üsküdar Üniversitesi]. YÖK Tez Merkezi
7. Balıbey, H., & Balıkçı, A. (2013). Travma sonrası stres bozukluğu tanılı hastada göz hareketleri ile duyarsızlaştırma ve yeniden işleme (EMDR) tedavisi: Olgu sunumu. The Journal of Psychiatry and Neurological Sciences, 26(1), 96-101. https://doi.org/10.5350/DAJPN2013260111
8. Brennstuhl, M. J., Tarquinio, C., Strub, L., Montel, S., Rydberg, J. A., & Kapoula, Z. (2013). Benefits of ımmediate Emdr vs. eclectic therapy ıntervention for victims of physical violence and accidents at the workplace: a pilot study. Issues in Mental Health Nursing, 34(6), 425-434. https://doi.org/10.3109/01612840.2012.759633

9. Cengiz, S., & Peker, A. (2020). Obsesif kompulsif bozuklukta EMDR terapinin etkisi: Olgu sunumu. Klinik Psikiyatri Dergisi, 23(2), 201-217. https://doi.org/10.37217/tebd.666962
10. Chen, W.C., Hwu, H.G., Kung, S.M., Chiu, H.J., & Wang, J.D. (2008). Prevalence and determinants of workplace violence of health care workers in a psychiatric hospital in Taiwan. Journal of Occupational Health, 27(4), 288-293. https://doi.org/10.1539/joh.L7132
11. Cinoğlu, A. (2015). Sağlık kurumlarında şiddet [Dönem projesi, Pamukkale Üniversitesi]. https://gcris.pau.edu.tr/handle/11499/531
12. Duan, X., Ni, X., Shi, L., Zhang, L., Ye, Y., Mu, H., et al. (2019). The impact of workplace violence on job satisfaction, job burnout, and turnover intention: The mediating role of social support. Health and Quality of Life Outcomes, 17(1), 93. https://doi.org/10.1186/s12955-019-1164-3
13. Duman, R. N., Bayram, S., & Demirtaş, B. (2018). EMDR: Olgu sunumları. Türkiye Bütüncül Psikoterapi Dergisi, 1(1), 142-164.
14. Ercan, T., Aksakal Kuc H., & Adam Karduz, F. (2020). Travma sonrası stres bozukluğu için EMDR: Bir yamaç paraşüt kazası olgusu. Kesit Akademi Dergisi, 6(25),515-527. https://doi.org/10.29228/kesit.45806
15. Erickson, L., & William-Evans, S. A. (2000). Attitudes of emergency nurses regarding patient assaults. Journal of Emergency Nursing, 26(3), 210-215. https://doi.org/10.1016/S0099-1767(00)90092-8
16. Graham, H. (2017). The impact of a violent physical assault on a registered nurse: Her healing journey and return to work. Journal of Forensic Nursing, 13(2), 98-104. https://doi.org/10.1097/JFN.0000000000000159
17. Güçlü, A., & Yalçınkaya Alkar, Ö. (2021). Travma sonrası stres bozukluğunda EMDR uygulamalarının etkililiğine ilişkin çalışmaların gözden geçirilmesi. Türk Psikoloji Yazıları, 24(47), 62-75. https://doi.org/10.31828/tpy1301996120210108m000032
18. Hamlin, L., & Hoffman, A. (2002). Perioperative nurses and sexual harassment. AORN Journal, 76(5), 855-860. https://doi.org/10.1016/S0001-2092(06)61039-9
19. Hintikka, N., & Saarela, K. L. (2010). Accidents at work related to violence: Analysis of Finnish national accident statistics database. Safety Science, 48(4), 517-525. https://doi.org/10.1016/j.ssci.2009.12.024
20. Hogberg, G., Pagani, M., Sundin, O., Soares, J., Aberg-Wistedt, A., Tarnell, B., (2007). On treatmentwith eye movement desensitization and reprocessingof chronic post-traumatic stress disorder in public trans-portation workers—A randomized controlled trial. Journal of Psychiatry, 61(1), 54-61. https://doi.org/10.1080/08039480601129408
21. International Labour Office, International Council of Nurses, World Health Organization, & Public Services International. (2002). Framework guidelines for addressing workplace violence in the health sector. International Labour Office. https://www.who.int/violence_injury_prevention/violence/interpersonal/en/WVguidelinesEN.pdf
22. Kahraman Girgeç, S., Çakır Kardeş, V., Saraçlı, Ö., Atasoy, N., & Atik, L. (2021). Travma sonrası stres bozukluğu ve özgül fobi tedavisinde göz hareketleri ile duyarsızlaştırma ve yeniden işleme (EMDR): Olgu sunumları. Medical Journal of Western Black Sea, 5(3), 492-496. https://doi.org/10.29058/mjwbs.2021.3.9
23. Kara, G. (2020). Sağlıkta şiddet ve defansif tıp uygulamaları üzerine nitel bir araştırma [Yüksek lisans tezi, On dokuz Mayıs Üniversitesi]. YÖK Tez Merkezi
24. Kavakçı, Ö., Yıldırım, O., & Kuğu, N. (2010). Travma sonrası stres bozukluğu ve sınav kaygısı için EMDR: Olgu sunumu. Klinik Psikiyatri Dergisi, 13(1), 42-47
25. Krug, E., Mercy, J., Dahlberg, L. L., & Zwi, A. (2002). The world report on violence & health. The Lancet, 360(9339), 1083-1088. https://doi.org/10.1016/S0140-6736(02)11133-0
26. Lombardi, B., Jensen, T., Galloway, E., & Fraher, E. (2024). Trends in workplace violence for health care occupations and facilities over the last 10 years. Health Affairs Scholar, 2(12), 1-6 https://doi.org/10.1093/haschl/qxae134
27. Lider, H. C. (2023). Sosyal anksiyete tanısı alan hastalarda EMDR terapisinin ve hipnoterapinin etkisinin incelenmesi [Yüksek lisans tezi, Yakın Doğu Üniversitesi]. YÖK Tez Merkezi.
28. Liu, J., Gan, Y., Jiang, H., Li, L., Dwyer, R., Lu, K., & Zhou, H. (2019). Prevalence of workplace violence against healthcare workers: A systematic review and meta-analysis. Occupational and Environmental Medicine, 76(12), 927-937. https://doi.org/10.1136/oemed-2019-105849
29. Mukba, G., Tanrıverdi, S., & Tanhan, F. (2020). Investigation of the efficacy of EMDR in earthquake trauma: Case report. Çukurova Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 49(1), 477-500.
30. National Association of Social Workers. (2013). Standards for Social Work Case Management. NASW.
31. Özcan Keser, N., & Bilgin, H. (2011). Türkiye’de sağlık çalışanlarına yönelik şiddet: Sistematik derleme. Türkiye Klinikleri Dergisi, 3(6), 1443-1456. https://doi.org/10.5336/medsci.2010-20795
32. Özen, Y. (2017). Psikolojik travmanın insanlık kadar eski tarihi. Sosyal Bilimler Dergisi, 1(2), 104-117.
33. Pınar, T., Açıkel, C., Pınar, G., Karabulut, E., Saygun, M., Barışkın, E. & Alpugan, C. (2017). Türkiye’de sağlık sektöründe iş yeri şiddeti: Ulusal bir çalışma. Journal of Interpersonal Violence, 32(15), 2345-2365. https://doi.org/10.1177/0886260515591976
34. Rost, C., Hofmann, A., & Wheeler, K. (2009). EMDR treatment of workplace trauma: A case series. Journal of EMDR Practice and Research, 3(2), 80-90. https://doi.org/10.1891/1933-3196.3.2.80
35. Sağlık Bakanlığı. (2003). Sağlıkta Dönüşüm Programı. https://www.saglik.gov.tr/TR,11415/saglikta-donusum-programı
36. Sağlık Bakanlığı. (2012). Çalışan güvenliğinin sağlanmasına ilişkin genelge. https://www.saglik.gov.tr/TR-11049/calisan-guvenliginin-saglanmasiyla-ilgili-genelge.
37. Sağlık Bakanlığı. (2012). Sağlık Bakanlığı personeline karşı işlenen suçlar nedeniyle yapılacak hukuki yardımın usul ve esasları hakkında yönetmelik. https://www.mevzuat.gov.tr/File/GeneratePdf?mevzuatNo=16104&mevzuatTur=KurumVeKurulusYonetmeligi&mevzuatTertip=5
38. Sağlık Bakanlığı. (2013). 2013 Yılı Kurumsal Mali Durum ve Beklentiler Raporu. https://sgb.saglik.gov.tr/TR-105438/kurumsal-mali-durum-ve-beklentiler-raporu
39. Sağlık Bakanlığı. (2014). Çalışan hakları ve güvenliği uygulamaları rehberi (2012–2014). https://khgmcalisanhaklaridb.saglik.gov.tr/TR-52671/calisan-haklari-ve-guvenligi uygulamalari-rehberi.html
40. Sağlık Bakanlığı. (2018). Çalışan hakları ve güvenliği uygulamaları rehberi. Sağlık Bakanlığı Kamu Hastaneleri Genel Müdürlüğü. https://khgm.saglik.gov.tr
41. Sağlık Bakanlığı. (2021). 2020 yılı faaliyet raporu. https://sgb.saglik.gov.tr/TR-78823/tc-saglik-bakanligi-2020-yili-faaliyet-raporu-yayinlanmistir.html
42. Saines, J. C. (1999). Violence and aggression in A & E: Recommendations for action. Accident & Emergency Nursing, 7(1), 8-12. https://doi.org/10.1016/S0965-2302(99)80094-0
43. Seydaoğulları, Ö., & Sarı, İ. (2023). Spor Yaralanmalarında EMDR Terapisinin İşlevselliği: Bir Olgu Sunumu. Ayna Klinik Psikoloji Dergisi, 10(3), 589-611. https://doi.org/10.31682/ayna.935887
44. Seyran, F. (2021). İşyeri şiddeti çalışmalarının bibliyometrik analizi. Uluslararası Toplum Araştırmaları Dergisi, 17(34), 1696-1723. https://doi.org/10.26466/opus.885707
45. Shapiro, F. (1989). Travmatik anıların tedavisinde göz hareketleri duyarsızlaştırma prosedürünün etkinliği. Journal of Traumatic Stress, 2(2), 199-223. https://doi.org/10.1002/jts.2490020207
46. Shapiro, F. (2001). Eye Movement Desensitization And Reprocessing: Basic Principles, Protocols And Procedures. Guilford Press, 4-126.
47. Shapiro, F., & Maxfield, L. (2002). Travmanın tedavisinde bilginin işlenmesi: EMDR. Journal of Clinical Psychology, 58(8), 933–946. https://doi.org/10.1002/jclp.10068
48. Shapiro, F. (2005). Agency theory. Annual Review of Sociology, 31, 263-284. https://doi.org/10.1146/annurev.soc.31.041304.122159
49. Shapiro, F. (2014). The role of eye movement desensitization and reprocessing (EMDR) therapy in medicine: Addressing the psychological and physical symptoms stemming from adverse life experiences. The Permanente Journal, 18(1), 71-77.
50. Shapiro, F. (2016). EMDR: Göz hareketleri ile duyarsızlaştırma ve yeniden işleme temel prensipler, protokoller ve prosedürler (M. Şaşzade & I. Sansoy, Çev.). Okyanus Yayınları.
51. Shapiro, F. (2017). EMDR: Göz hareketleriyle duyarsızlaştırma ve yeniden işleme, temel prensipler, protokoller ve prosedürler (M. Şaşzade & I. Sansoy, Çev.). Okuyan Us Yayınları.
52. Shapiro, F. (2021). EMDR: Göz hareketleriyle duyarsızlaştırma ve yeniden işleme (M. Şaşzade & I. Sansoy, Çev.). Okyanus Yayınları
53. Sheafor, B. W., & Horejsi, C. R. (2016). Sosyal hizmet uygulaması: Temel teknikler ve ilkeler (3.b.). Nika Yayınları.
54. Tarquinio, C., Rotonda, C., Houllé, W. A., Montel, S., Rydberg, J. A., Minary, L., … Alla, F. (2016). Early Psychological Preventive Intervention For Workplace Violence: A Randomized Controlled Explorative and Comparative Study Between EMDR-Recent Event and Critical Incident Stress Debriefing. Issues in Mental Health Nursing, 37(11), 787-799. https://doi.org/10.1080/01612840.2016.1224282
55. Teater, B. (2017). Sosyal hizmet kuram ve yöntemleri: Uygulama için giriş (A. Karatay, Çev.). Nika Yayınları.
56. Tokgöz Asarlı, Z. (2018). Göz hareketleri ile duyarsızlaştırma ve yeniden işleme (EMDR), Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 47, 526-545, https://doi.org/10.21764/maeuefd.360722
57. Toprak, B. (2023). EMDR olgu sunumu: Rahatsız edici bir olayın EMDR ile çalışılması. Klinik ve Ruh Sağlığı Psikolojik Danışmanlığı Dergisi, 3(1), 37-46.
58. Tuncay, T., & Tekin, H. H. (2016). Sosyal hizmet mesleğinin ABC’si. Nika Yayınları.
59. Uğurlu, Z., & Pak Güre, M. D. (2022). Postpartum depresyona yönelik sosyal hizmet uygulamaları: vaka sunumu. Turkish Journal of Social Work, 6(2), 153-169.
60. Uslusoy, Ö., & Kahraman, S. (2024). Sosyal kaygı düzeyi üzerinde EMDR terapisinin uygulanması ve etkisinin incelenmesi. Journal of International Psychological Counseling and Guidance Researches, 6(3). https://doi.org/10.47793/hp.1468013
61. Van Der Kolk, B. A., Spinazzola,df J., Blaustein, M. A., Hopper, J. W., Hopper, E. K., Korn, D. L., & Simpson, W. B. (2007). A randomized clinical trial of eye movement desensitization and reprocessing (EMDR), fluoxetine, and pill placebo in the treatment of posttraumatic stress disorder: Treatment effects and long-term maintenance. Journal of Clinical Psychiatry, 68(1), 37-46.
62. Wilson, S., Tinker, R., Becker, L. & Logan, C. (2001) Stress management with law enforcement personel: A controlled outcome study of EMDR versus a traditional stress management program. International Journal of Stress Management, 8(3), 179-200.
63. World Healty Organization. (2025). Preventing violence against health workers. https://www.who.int/activities/preventing-violence-against-health-workers
64. Yaşar, A. B., Altunbaş, F. D., Obamor, A. E., Zengin Eroğlu, M., & Çelik Yaşar, Ç. (2017). Tedaviye yanıtsızlık mı travmanın atlanması mı? EMDR terapisi ile düzelen geç başlangıçlı TSSB olgusu. Klinik Psikiyatri Dergisi, 20(1), 66–69.
65. Yeşilbaş, H. (2016). Sağlıkta şiddete genel bakış. Sağlık ve Hemşirelik Yönetimi Dergisi, 1(3), 44-54.
66. Zastrow, C. (2013). Sosyal hizmete giriş ( D.B. Çiftçi, Ed). Nika Yayınları.
67. Zengin, O., & Çalış, N. (2017). Sosyal hizmet uzmanlarının mesleki uygulamaları ve çalışma koşulları. Toplum ve Sosyal Hizmet, 28(1), 47-67.