Mültecilere Yönelik Çalışmalarda Gönüllüler ve Gönüllülük Deneyimleri

Yıl 2026, Cilt: 37 Sayı: 2 , 531 - 554 , 30.04.2026

Melike Nur Aksoy , Simel Parlak

https://doi.org/10.33417/tsh.1682107

https://izlik.org/JA43YM68PG

Öz

Bu araştırmada Türkiye’deki mültecilere yönelik çalışmalara katılım sağlayan gönüllülerin gönüllülük deneyimlerini araştırmak amaçlanmıştır. Araştırmada yorumlayıcı fenomenolojik araştırma kullanılmış olup 5 sivil toplum kuruluşundan 9 gönüllü ile yarı yapılandırılmış görüşmeler gerçekleştirilmiştir. Ölçüt örnekleme ve kartopu örnekleme yöntemi ile seçilen katılımcılar, mültecilere yönelik çalışmalara katılım göstermiş gönüllülerden oluşmuştur. Bulgular mültecilere yönelik çalışmalarda gönüllülük süreci ve mültecilerle çalışma deneyiminin yaşamlarına etkisi olmak üzere iki ana tema altında toplanmıştır. Mültecilere yönelik çalışmalarda gönüllülük süreci ana teması; “gönüllülük kararı”, “gönüllülük motivasyonları” ve “gönüllülük faaliyetleri” olmak üzere üç alt temadan oluşmuştur. Mültecilerle çalışma deneyiminin yaşamlarına etkisi ana teması; “mültecilerle çalışmanın gönüllüler üzerinde olumlu etkisi” ve “mültecilerle çalışmanın zorlukları” olmak üzere iki alt temadan oluşmuştur. Mültecilere yönelik faaliyetlerde bulunan gönüllülerin; kültürel farklılıklar, göç politikaları ve kırılgan gruplarla çalışmanın zorluklarını deneyimledikleri görülmüştür. Bu bulguların bir sonucu olarak mültecilere yönelik faaliyetlerin ve gönüllülerin deneyimlerinin iyileştirilmesi adına ülke çapında politikalar geliştirebilmek için farklı örneklem grupları üzerinde daha ileri araştırmaların yapılması önerilmektedir.

Anahtar Kelimeler

Göç , Mülteci , Gönüllülük , Sivil toplum , Gönüllüler

Etik Beyan

Bu araştırma için İstanbul Sabahattin Zaim Üniversitesi Etik Kurulundan alınan 27/03/2025 tarihli 2025/3 sayılı etik kurul onayı alınmıştır.

Volunteers and Volunteering Experiences in Work with Refugees

https://izlik.org/JA43YM68PG

Öz

This study aims to examine the volunteering experiences of volunteers engaging in activities for refugees in Turkey. The research employed an interpretative phenomenological approach, with semi-structured interviews conducted with nine volunteers from five non-governmental organizations. Participants were selected using criterion sampling and snowball sampling methods, consisting of volunteers actively engaged in refugee-related work. The findings indicate that increased migration mobility has influenced individuals’ decisions to engage in volunteer activities supporting refugees. Additionally, compassion, empathy, and religious values emerged as significant motivational factors for volunteering. Volunteers working with refugees faced challenges related to cultural differences, migration policies and working with vulnerable groups. Based on these findings, the study recommends conducting further research with diverse sample groups in order to inform the development of nationwide policies aimed at improving both refuge-related services and volunteer experiences.

Anahtar Kelimeler

Migration , Refugee , Volunteering , Non-Governmental Organizations , Volunteers

Kaynakça

• Akbaş Demirel, C., Körükmez, L., & Danış, D. (2022). Suriye’den göçün 10. yılında sivil toplum: Aktörler, süreçler ve öngörüler. İstanbul: Göç Araştırmaları Derneği.
• Aksoy, M. N., & Parlak, S. (2023). Mülteci kadınların erken evlilik deneyimleri. Göç Dergisi, 10(2), 245–259. https://doi.org/10.33182/gd.v10i2.870
• Aslan, G. G., & Güngör, F. (2019). Suriyeli sığınmacıların Türkiye’ye göç sonrası yaşadığı sorunlar: İstanbul örneği. OPUS International Journal of Society Researches, 11(18),1602-1632. https://doi.org/10.26466/opus.558512
• Barın, H. (2023). Geçici misafirlikten kalıcı yerleşmeye evrilen süreçte Türkiye’deki Suriyelilerin yaşadıkları sorunları yeniden tartışmak. Liberal Düşünce Dergisi(110),147-179. https://doi.org/10.36484/liberal.1298855
• Bratram, D., Poros, M. V., & Monforte, P. (2017). Göç meselesinde temel kavramlar (I. Ağabeyoğlu Tuncay, Çev.; 2. Baskı). Hece Yayınları.
• Creswell, J.W. (2021). Fenomenolojik Araştırma (Ed. M. Bütün ve S.B. Demir). Nitel Araştırma Yöntemleri (s.79-85). Siyasal Kitabevi.
• Çelik, F. (2023). Türkiye’de göç yönetiminde sivil toplum kuruluşlarının rolü. (Yayımlanmamış doktora tezi). Gazi Üniversitesi.
• Çelik, V. & Pekküçükşen, Ş. (2018). Türkiye’de sivil toplum kuruluşlarının göç konusundaki çalışmaları üzerine bir değerlendirme. Üçüncü Sektör Sosyal Ekonomi, 53(3), 1273-1283.
• Çorabatır, M., & Hassa, F. (2013). Sivil toplum örgütlerinin Türkiye’deki Suriyeli mülteciler için yaptıkları çalışmalar ile ilgili rapor. Ankara: İGAM
• Danış, D. & Nazlı, D. (2019). A Faithful Alliance between the Civil Society and the State: Actors and Mechanisms of Accommodating Syrian Refugees in Istanbul. International Migration, 57(2), 143-157.
• Durmuş, N. (2022). Sivil toplum kuruluşlarında insan kaynağı olarak gönüllülük ve gönüllü yönetiminde dijitalleşmenin etkisi: Türk Kızılay örneği. (Yayımlanmamış yüksel lisans tezi). Ufuk Üniversitesi.
• Ekşioğlu Sarılar, N. B. (2021). Televizyon haberlerinde gerçeğin yitimi: Yeniden üretilen savaş ve çatışma haberlerinin profesyonel gazetecilerin gözüyle analizi. Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi(46), 74-88. https://doi.org/10.52642/susbed.895395
• Erdoğan, E., Uyan-Semerci, P., Yentürk, N. & Yurttagüler, L. (2020) Türkiye’de gönüllülük: Deneyimler, sınırlılıklar ve yeni açılımlar. İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları.
• Göç İdaresi Başkanlığı, (2024). Uluslararası koruma. Türkiye Cumhuriyeti İçişleri Bakanlığı Göç İdaresi Başkanlığı. https://www.goc.gov.tr/uluslararasi-koruma-istatistikler (Erişim Tarihi: 05.02.2025)
• IOM. (2013). Göç terimleri sözlüğü. R. Perruchoud ve J., R. Cross (Ed.), 2. Baskı, No: 31.
• İris, Y., & Kesgin, Y. (2023). Nefret söylemi ve yanlış bilgi: Suriyeli sığınmacılar hakkında yapılan paylaşımların betimsel içerik analizi. AJIT-E: Academic Journal of Information Technology, 14(54), 223-248. https://doi.org/10.5824/ajite.2023.03.004.x
• Kağıtçıbaşı, Ç., & Cemalcılar, Z. (2016). Dünden bugüne insan ve insanlar: Sosyal psikolojiye giriş. Evrim.
• Kesgin, B. (2016). Türkiye’de gönüllülük çalışmaları üzerine bir değerlendirme. MSGSÜ Sosyal Bilimler, (13), 119-131.
• KONDA Araştırma ve Danışmanlık. (2014). Türkiye’de gençlerin katılımı.
• Kutlu, Z. (2015). Bekleme odasından oturma odasına suriyeli mültecilere yönelik çalışmalar yürüten sivil toplum kuruluşlarına dair kısa bir değerlendirme. Anadolu Kültür ve Açık Toplum Vakfı.
• Macreath, H., & Sağnıç, Ş. (2017). Türkiye’de sivil toplum ve suriyeli mülteciler. Yurttaşlık Derneği.https://www.sivilsayfalar.org/wp-content/uploads/dlm_uploads/2018/12/turkiyede-sivil-toplum-ve-suriyeli- multeciler.pdf (Erişim Tarihi: 05.02.2025)
• Merriam, S. B., & Tisdell, E. J. (2015). Qualitative research a guide to design and implementation (4th ed.). San Francisco, CA: John Wiley & Sons.
• Palaz, S., & Boz, İ. (2008). Üniversite mezunu yetişkinlerin farklı organizasyonlarda gönüllü hizmet vermesini etkileyen faktörler. Balıkesir Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 11(19), 95-106.
• Sarılar, N. B. E. (2018). Türk basınında, anaakım medyada mülteci/sığınmacı temsili. İstanbul Aydın Üniversitesi Dergisi, 10(1), 139-157.
• Smith, J. A., Flowers, P., & Larkin, M. (2009). Interpretative Phenomenological Analysis: Theory, Method, And Research. Sage Publishing.
• Şentürk, M., & Turan Tüylüoğlu, B. (2022). Gönüllülüğü tanımlamak. M. Şentürk (Ed.), Gönüllülük ve gönüllülerle birlikte çalışmak (ss. 41–60). İstanbul Üniversitesi Yayınevi.
• Taşdelen, B. (2020). Twitter’da Suriyeli mültecilere karşı çevrimiçi nefret söylemi: #suriyelileriistemiyoruz. Gümüşhane Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 11(2), 562-575.
• Toprak, F. (2024). Göçmenlere yönelik kurumsal olmayan gönüllülük faaliyetlerinin motivasyonlarının değerlendirilmesi: Ankara gönüllüler örneği (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi, Ankara.
• Türk, G. D. (2016). Türkiye’de Suriyeli mültecilere yönelik sivil toplum kuruluşlarının faaliyetlerine ilişkin bir değerlendirme. Marmara İletişim Dergisi, (25), 145-157.
• UNHCR. (2024). Türkiye fact sheet. https://www.unhcr.org/tr/media/bi-annual-fact-sheet-2024-09-turkiye-pdf (Erişim Tarihi: 05.02.2025)
• UNV. (2013). Türkiye’de Gönüllülük: Gönüllülüğün Rolünün ve Katkılarının Keşfedilmesi.
• Ulutaş, D. & Attepe Özden, S. (2021). Türkiye’de düzensiz göç alanında çalışan STK’ların rollerinin profesyonellerin gözünden incelenmesi. Ufkun Ötesi Bilim Dergisi, 21 (1), 40-67.
• Yakıt Ak, E., & Aslan, E., (2020). Suriyeli göçmen kadınların erken yaşta evlilik konusundaki görüşleri: kalitatif bir çalışma. Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi, 13 (71),1167-1174.
• Yarris, K., Garcia-Millan, B., & Schmidt-Murillo, K., (2020). Motivations to Help: Local Volunteer Humanitarians in US Refugee Resettlement. Journal of Refugee Studies 33(2),437–59. https://doi.org/10.1093/jrs/feaa041
• Yıldırım, S. (2020). Sivil toplum ve yerel yönetim üzerine (S. Sümer, Ed.). Marmara Belediyeler Birliği Kültür Yayınları.