Sosyal Hizmet Çalışanlarının Etik İkilem Çözme Becerilerinin Değerlendirilmesi

Öz

Bu araştırma sosyal hizmet çalışanlarının etik ikilem çözme beceri düzeylerini belirlemek ve bu becerinin sosyo-demografik, mesleki ve bağlamsal değişkenlerle ilişkisini incelemek amacıyla gerçekleştirilmiştir. Nicel araştırma yaklaşımı çerçevesinde tarama deseni kullanılmış, farklı kurumlarda görev yapan 273 sosyal hizmet çalışanından anket yoluyla veri toplanmıştır. Verilerin analizinde IBM SPSS 22.0 yazılımından yararlanılmış; gruplar arası karşılaştırmalarda bağımsız örneklem t-testi ve tek yönlü ANOVA, yordayıcı ilişkilerin incelenmesinde ise hiyerarşik çoklu regresyon analizleri uygulanmıştır. Araştırma bulguları, sosyal hizmet çalışanlarının etik ikilem çözme becerilerinin genel olarak orta düzeyde olduğunu göstermektedir. Karşılaştırmalı analizlerde yaş, meslek grubu ve mesleki çalışma süresine göre anlamlı farklılıklar bulunmuştur. Ancak çok değişkenli analizler, etik ikilem çözme becerisinin en güçlü ve tutarlı yordayıcısının mesleki çalışma süresi olduğunu ortaya koymuştur. Meslek grupları ve yaş değişkenine ilişkin betimsel farklılıkların, mesleki çalışma süresi kontrol edildiğinde büyük ölçüde anlamını yitirdiği belirlenmiştir. Buna karşın cinsiyet, çalışılan birim, etik eğitimin alındığı aşama, kurumun etik politikaları hakkında bilgi, danışanla temas sıklığı ve görev çatışması yaşama durumu gibi değişkenlerin etik ikilem çözme becerisi üzerinde anlamlı bir etkisi bulunmamıştır. Elde edilen bulgular, etik ikilem çözme becerisinin, bireysel demografik özelliklerden ziyade meslek içinde zamanla kazanılan deneyim ve uygulama pratiğiyle gelişen dinamik bir mesleki beceri olduğunu göstermektedir. Bu doğrultuda bulgular, sosyal hizmet çalışanlarının etik ikilem çözme becerilerinin geliştirilmesi için mikro, mezzo ve makro düzeylerde bütüncül ve deneyim temelli mesleki destek mekanizmalarının güçlendirilmesi gerektiğine işaret etmektedir.

Anahtar Kelimeler

• sosyal hizmet çalışanları
• etik ikilem
• sosyal hizmet etiği
• etik ikilem çözme

Destekleyen Kurum

Çalışmada herhangi bir kurum/kuruluştan destek alınmamıştır.

Etik Beyan

Derginiz yazım kurallarına uygun olarak hazırlanan bu makalenin yazılmasında bilimsel ahlak kurallarına uyulduğunu, başkalarının eserlerinden yararlanılması durumunda bilimsel normlara uygun olarak atıfta bulunulduğunu, çalışmanın içerdiği yenilik ve sonuçların başka bir yerden alınmadığını, kullanılan verilerde herhangi bir tahrifat yapılmadığını, makalenin herhangi bir kısmının bu dergi veya başka bir dergideki başka bir akademik çalışma olarak sunulmadığını beyan eder, aksi bir durumda aleyhime doğabilecek tüm hak kayıplarını kabullendiğimi beyan ederim.

Evaluation of Ethical Dilemma-Solving Competencies among Social Service Professionals

Öz

This study aims to examine the level of ethical dilemma-solving skills among social service professionals (including social workers, psychologists, sociologists, teachers, health personnel, and family social support staff) and to investigate the associations between these skills and selected socio-demographic, professional, and contextual variables. A quantitative cross-sectional survey design was employed, and data were collected from 273 social service professionals working in different institutional settings. Data analyses were conducted using IBM SPSS 22.0. Independent samples t-tests and one-way ANOVA were used for group comparisons, while hierarchical multiple regression analysis was performed to identify the relative predictive effects of the variables. The findings indicate that ethical dilemma-solving skills among social service professionals are predominantly at a moderate level. Comparative analyses revealed significant differences according to age, professional role, and years of professional experience. However, multivariate analyses demonstrated that years of professional experience emerged as the most consistent and robust predictor of ethical dilemma-solving skills. The apparent effects of age and professional role observed in bivariate analyses largely diminished when professional experience was controlled for. In contrast, variables such as gender, service unit, stage of ethics education, knowledge of institutional ethical policies, frequency of service user contact, and perceived role conflict did not exhibit a statistically significant predictive effect. Overall, the findings suggest that ethical dilemma-solving skills develop primarily through accumulated professional experience and practice rather than static individual characteristics. In this regard, the results underscore the importance of experience-based and integrative professional support mechanisms at micro, mezzo, and macro levels to foster ethical competence in social service settings.

Anahtar Kelimeler

• Social service professionals
• ethical dilemma
• ethical dilemma-solving skills
• social work ethics

Kaynakça

1. Afyonoğlu, M. F., & Daşbaş, S. (2021). Sosyal hizmet öğrencilerinin etik problem çözme becerileri: Konya örneği. Tıbbi Sosyal Hizmet Dergisi, (18), 48-66. https://doi.org/10.46218/tshd.978980
2. Akıncı, H. (2023). Sosyal hizmet müfredatlarında sosyal hizmet etiği dersinin durumu. In M. Özer Keskin (Ed.), Proceedings of the 4th International Ethics Congress (pp. 174–180). Ankara, Türkiye: İzdas Yayınları. ISBN: 978-625-8254-30-3
3. Akkuş, P. (2021). Türkiye’de sosyal hizmetler, neo-liberal politikalar ve etik ikilemler. Journal of Social Policy Conferences, 81, 451-484. https://doi.org/10.26650/jspc.2021.81.836634
4. Arıcı, A., Bolat, G. B., & Artan, T. (2021). Sosyal hizmet uygulamalarında en sık karşılaşılan etik ikilemler: gizlilik-raporlama ve özerklik-paternalizm. Ufkun Ötesi Bilim Dergisi, 21(2), 317-337. https://doi.org/10.54961/uobild.1038120
5. Ashcroft, R., Sur, D., Greenblatt, A., & Donahue, P. (2022). The impact of the COVID-19 pandemic on social workers at the frontline: A survey of Canadian social workers. The British Journal of Social Work, 52(3), 1724-1746. https://doi.org/10.1093/bjsw/bcab158
6. Ayvaz, M. Y., Karadağ, Ö. E., Gür, G., & Bolatlı, G. (2023). Sağlık alanında eğitim gören öğrencilerin etik duyarlılık düzeyleri ve etkileyen faktörler. Sürekli Tıp Eğitimi Dergisi, 32(5), 350-355. https://doi.org/10.33631/sabd.1493751
7. Banks, S., Cai, T., & Weinberg, M. (2020). Practising ethically during COVID-19: Social work challenges and responses. International Social Work 63(5), 569–583. https://doi.org/10.1177/0020872820949614
8. Buz, S., & Akçay, S. (2015). Sosyal hizmet araştırmasında etik. Toplum ve sosyal hizmet, 26(1), 149-162.

9. Chatzifotiou, S., & Papouli, E. (2022). Social workers dealing with ethical dilemmas in the course of their professional work: The Greek experience. British Journal of Social Work, 52(8), 4795–4814. https://doi.org/10.1093/bjsw/bcac084
10. Çavuşoğlu, Ö. G. O., & Kara, A. G. H. Z. (2024). Sosyal hizmet uygulaması ve etik. Sosyal hizmet uzmanının uygulama kılavuzu: Bütüncül Bir Rehber, 9.
11. Çoşkun., R., Altunışık., R., Yıldırım., E. (2017). Sosyal Bilimlerde Araştırma Yöntemleri SPSS Uygulamalı (Güncellenmiş 9. Baskı), Sakarya: Sakarya Yayıncılık.
12. Dominelli, L. (2021). A green social work perspective on social work during the time of COVID‐19. International journal of social welfare, 30(1), 7-16. https://doi.org/10.1111/ijsw.12469
13. Dursun, Y., Atamtürk, E., & Aslantürk, H. (2022). Sosyal hizmet uzmanlarının etik ikilemler karşısındaki tutumlarının çeşitli değişkenlere göre incelenmesİ. Tıbbi Sosyal Hizmet Dergisi, (19), 1-16. https://doi.org/10.46218/tshd.1073318
14. Erdoğan, E. ve Aslan, S. (2022). Psikolojik danışmanlık, etik ve etik karar verme kavramları üzerine bir derleme. Uluslararası Anadolu Sosyal Bilimler Dergisi., 6(2), 424-441. https://doi.org/10.47525/ulasbid.1024054
15. Erkoç, B., & Lotfi, S. (2021). Sosyal hizmet öğrencilerinin psikolojik sağlamlık düzeylerinin etik ikilem karşısında tutumlarına etkisinin tespit edilmesine yönelik bir araştırma. Yükseköğretim ve Bilim Dergisi, 11(2), 411-416. https://doi.org/ 10.5961/jhes.2021.460
16. Eroğlu, S. (2025). Sosyal hizmet çalışanlarının engellilere yönelik algılarının değerlendirilmesi. Sosyal Çalışma Dergisi, 9(2), 61-74. https://doi.org/10.70989/scd.1692064
17. Fantus, S., Cole, R., & Hawkins, L. (2022). “The hierarchy is your constraint:” a qualitative investigation of social workers’ moral distress across a U.S. health system. Social Work in Health Care, 61(6–8), 387-411. https://doi.org/10.1080/00981389.2022.2128156
18. George, D. & Mallery, M. (2010). SPSS for windows step by step: a simple guide and reference, 17.0 update (10a ed.) Boston: Pearson
19. Gomez-Garcia, R., Lucas-Garcia, J., & Bayon-Calvo, S. (2022). Social workers’ approaches to ethical dilemmas. Journal of Social Work, 22(3), 804-823.
20. Gökçearslan Çifci, E., & Gönen, E. (2011). Sosyal hizmet uygulamalarında etik karar verme süreci.
21. Toplum ve sosyal hizmet, 22(2), 149-160.
22. Grady, C., Danis, M., Soeken, K. L., O’Donnell, P., Taylor, C., Farrar, A., & Ulrich, C. M. (2008). Does ethics education influence the moral action of practicing nurses and social workers? The American Journal of Bioethics, 8(4), 4–11. https://doi.org/10.1080/15265160802166017
23. Greene, J. D., Nystrom, L. E., Engell, A. D., Darley, J. M., & Cohen, J. D. (2004). The neural bases of cognitive conflict and control in moral judgment. Neuron, 44(2), 389–400. https://doi.org/10.1016/j.neuron.2004.09.027
24. Greene, J. D., Sommerville, R. B., Nystrom, L. E., Darley, J. M., & Cohen, J. D. (2001). An fMRI investigation of emotional engagement in moral judgment. Science, 293(5537), 2105–2108. https://doi.org/10.1126/science.1062872
25. Groessl, J. (2013). Moral development and social worker ethical decision-making (Doctoral dissertation). Marian University.
26. Hair, J. F., Black, W. C., Babin, B. J., Anderson, R. E., & Tatham, R. L. (2019). Multivariate data analysis. (8th ed.). Andover, UK: Cengage Learning. https://doi.org/10.1177/14680173211010251
27. Johns, R. (2011). Social work, social policy and older people. Exeter: Learning Matters.
28. Kara, H., Jäppinen, M., Nordberg, C., & Riitaoja, A. L. (2023). The ethical performance of access and consent in ethnographic research on social work encounters with migrant-background service users. Qualitative Social Work, 22(4), 663-678. https://doi.org/10.1177/1473325022108842
29. Kim, H., Kim, H., & Oh, Y. (2023). Impact of ethical climate, moral distress, and moral sensitivity on turnover intention among haemodialysis nurses: a cross-sectional study. BMC nursing, 22(1), 55. doi: 10.1186/s12912-023-01212-0
30. Köylüoğlu, B., & Alkar, Ö. Y. (2021). Psikoterapistlerin mesleki yeterliliğini belirleyici bazı değişkenler: Yeterliliğinin değerlendirilmesi, kişisel terapi, öz bakım, duygusal yeterlilik. Muhakeme Dergisi, 4(1), 14–27. https://doi.org/10.33817/muhakeme.844422
31. Kulakaç, N., & Uzun, S. (2023). The effect of burnout and moral sensitivity levels of surgical unit nurses on job satisfaction. Journal of PeriAnesthesia Nursing, 38(5), 768-772. https://doi.org/10.1016/j.jopan.2023.01.012
32. Lev, S. (2024). Ethical conflicts, moral distress, and moral action in social work. European Journal of Social Work, 27(4), 787-798. https://doi.org/10.1080/13691457.2023.2241655
33. Lorcu., F. (2020). Örneklerle veri analizi SPSS uygulamalı, (Güncellenmiş 2. Baskı), Ankara: Detay Yayıncılık.
34. Massey, M. P. (2014). Measuring student perception of ethics instruction in social work programs at the BSW and MSW level (Doctoral dissertation). University of Texas.
35. Meysen, T., & Kelly, L. (2018). Child protection systems between professional cooperation and trustful relationships: A comparison of professional practical and ethical dilemmas in England/Wales, Germany, Portugal, and Slovenia. Child & Family Social Work, 23(2), 222–229. doi: 10.1111/cfs.12403
36. Mishna, F., Milne, E., Bogo, M. et al. (2021). Responding to COVID-19: New trends in social workers’ use of ınformation and communication technology. Clin Soc Work J 49, 484-494. https://doi.org/10.1007/s10615-020-00780-x
37. Mkhize, N., Mathe, S. B., & Buthelezi, N. (2014). Ethical decision-making in cultural context: Implications for professional practice. Mediterranean Journal of Social Sciences, 5(23), 2413.
38. Mullin, W. J., & Canning, J. J. (2006). Teaching the child perspective in social work education: Ethical principles and classroom strategies. Social Work Education, 25(5), 435–445. https://doi.org/10.1080/02615470600738783
39. Mustafina, A., & Mustafin, B. (2025). Kazakh cultural values and ethical choice of social work students. Social Work Education, 44(1), 5–21. https://doi.org/10.1080/02615479.2023.2299229
40. Nathanson, I. L., Giffords, E. D., & Calderon, O. (2011). Expandıng awareness: Issues ın the development of an ethıcs scale for the socıal work professıon. Journal of Social Work Education, 47(1), 133–149. https://doi.org/10.5175/JSWE.2011.200900026
41. Orhan, S. (2024). Etik değer ve ilkelerin sosyal hizmet bakış açısıyla değerlendirilmesi: bir derleme çalışması. Journal of socıal, humanıtıes and admınıstratıve scıences (JOSHAS), 6(34), 2083-2087. http://dx.doi.org/10.31589/JOSHAS.478
42. Reamer, F.G. (2018). Sosyal hizmet etiği ve değerleri. H. Acar (Çev.) Ankara: Nika Yayınevi.
43. Rodriguez-Martinez, A., Amezcua Aguilar, M. T., Cortes Moreno, J., & Jimenez-Delgado, J. J. (2024). Ethical issues related to the use of technology in social work practice: A systematic review. SAGE Open, 14(3), 1–14. https://doi.org/10.1177/21582440241274862
44. Sadzaglishvili, S., Gotsiridze, T., & Lekeshvili, K. (2021). Ethical considerations for social work research with vulnerable children and their families. Research on Social Work Practice, 31(4), 351-359. https://doi.org/10.1177/1049731521996457
45. Sakallı, D., & Karaca, T. (2025). Yoğun bakım hemşireliğinde etik ikilem: Yoğun bakım ve etik ikilem. Göbeklitepe medical science journal, 8(19). doi: 10.5281/zenodo.16363874
46. Salman, Ö., & Reha, N. (2025). Sosyal hizmet öğrencilerinde etik karar verme becerileri: öz-şefkat ve iyi oluş ile ilişkisinin incelenmesi. Toplum ve Sosyal Hizmet, 36(1), 25-40. https://doi.org/10.33417/tsh.1468954
47. Schön, D. A. (2017). The reflective practitioner: How professionals think in action. Routledge.
48. Segal, M., & Gur, A. (2023). Ethical and legal dilemmas experienced by Israeli social workers during the COVID-19 pandemic. Journal of Social Work, 23(3), 411-427. doi: 10.1177/14680173221144203
49. Solmaz, U., & Artan, T. (2023). Türkiye’de farklı alanlarda çalışan sosyal hizmet uzmanlarının etik ikilem ve etik karar verme durumları üzerine nitel bir değerlendirme. Toplum ve Sosyal Hizmet, 34(2), 313-333. https://doi.org/10.33417/tsh.1071356
50. Sosyal Hizmet Merkezleri Yönetmeliği. (2013, 9 Şubat). Resmî Gazete (Sayı: 28554). 1 Ağustos 2013 tarihli ve 28725 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan değişiklik ile birlikte.
51. Sperling, D. (2021). Ethical dilemmas, perceived risk, and motivation among nurses during the COVID-19 pandemic. Nursing ethics, 28(1), 9-22. https://doi.org/10.1177/0969733020956376
52. Sugrue, E. (2019). Understanding the effect of moral transgressions in the helping professions: In search of conceptual clarity. Social Service Review, 93(1), 4–25. https://doi.org/ 10.1086/701838
53. Swank, E. W. (2012). Predictors of political activism among social work students. Journal of Social Work Education, 48(2), 245–266. https://doi.org/10.5175/JSWE.2012.200900111
54. Şahin, A. B., Özdemir, Y., & Artan, T. (2023). Evaluating the attitudes of social workers toward ethical dilemmas in Turkey. Archives of Health Science and Research, 10(3), 181–185. https://doi.org/10.5152/ArcHealthSciRes.2023.23052
55. T.C. Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı. (t.y.). Hemşire iş tanımı ve gerekleri belgesi. Destek Hizmetleri Dairesi Başkanlığı, Sosyal Hizmetler Şube Müdürlüğü. Erişim Linki: https://www.aile.gov.tr/media/94857/hemsire.pdf
56. Taki, F., & de Melo-Martin, I. (2021). Conducting epigenetics research with refugees and asylum seekers: attending to the ethical challenges. Clinical Epigenetics, 13(105).1-7 https://doi.org/10.1186/s13148-021-01092-8
57. Taylor, B. J. (2012). Models for professional judgement in social work. European Journal of Social Work, 15(4), 546–562. https://doi.org/10.1080/13691457.2012.702310
58. Toygar, Ş. A., & Kırlıoğlu, M. (2020). Doğrulayıcı faktör analizi ile mesleki doyum ölçeği'nin yapı geçerliliğin sağlık çalışanları örnekleminde incelenmesi. Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 22(1), 120-133.
59. Trnka, R., Kuška, M., Tavel, P., & Kuběna, A. A. (2020). Social work leaders’ authenticity positively influences their dispositions toward ethical decision-making. European Journal of Social Work, 23(5), 809–825. https://doi.org/10.1080/13691457.2019.1608513
60. Tuğrul, G. N. S., & Kırlıoğlu, M. (2025). Sosyal hizmet uygulamasında sezgisel karar verme üzerine bir değerlendirme. Toplum ve Sosyal Hizmet, 36(3), 571-590. https://doi.org/10.33417/tsh.1628497
61. Ünlü, İ. İ. (2024). Afetlerde refakatsiz ve kimliği belirlenemeyen çocukların korunması sürecinde tıbbi sosyal hizmet uzmanlarının rol ve görevleri: 6 Şubat Depremi Örneği. Afet ve Risk Dergisi, 7(3), 728-742. https://doi.org/10.35341/afet.1462622
62. Üriz, M. J., Viscarret, J. J., & Ballestero, A. (2023). Ethical challenges of social work in Spain during COVID-19. Etikki praksis-Nordic Journal of Applied Ethics, (1), 45-57. https://doi.org/10.5324/eip.v17i1.5038
63. Viscarret, J.-J., Idareta, F., Ballestero, A., & Úriz, M.-J. (2020). Ethical dilemmas and areas of social work intervention in Spain. Journal of Social Service Research, 46(1), 55–70. https://doi.org/10.1080/01488376.2018.1524813
64. Wang, Y., & Huang, X. (2024). Internalization of and advocacy for social work professional ethics through microfilm: A progressive teaching reform for MSW ethics curriculum. Social Work Education, 43(9), 2647–2668. https://doi.org/10.1080/02615479.2023.2276358
65. Warner, C. H., Fortin, M., & Melkonian, T. (2024). When are we more ethical? A review and categorization of the factors influencing dual-process ethical decision-making. Journal of Business Ethics, 189(4), 843-882. https://doi.org/10.1007/s10551-022-05281-0
66. Yanardağ, M. Z. (2020). Sosyal hizmet mesleki uygulamalarında müracaatçılara karşı etik sorumluluklar ve etik karar verme süreci. Toplum ve Sosyal Hizmet, 31(3), 1201-1226.
67. Yavrutürk, A. R. (2025). Okul psikolojik danışmanlarının mesleki etik ikilemleri ve çözüm önerileri. Amasya Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 14(1), 76-92. https://doi.org/10.17539/amauefd.1539619
68. Yıldırım, S. G., & Demirel, M. (2021). A proposed model for values education: Value ınternalization. Ahi Evran Üniversitesi Kırşehir Eğitim Fakültesi Dergisi, 22(2), 943-993. doi: 10.29299/kefad.811227
69. Yıldız, A. G. H., & Kaynak, S. R. Ç. (2024). Adli destek ve mağdur hizmetleri müdürlüklerinde sosyal hizmet uygulamaları. Sosyal Hizmet Uzmanının Uygulama Kılavuzu: Bütüncül Bir Rehber, 157.
70. Ylvisaker, S., & Rugkasa, M. (2021). Dilemmas and conflicting pressures in social work practice. European Journal of Social Work, 25(4), 643–654. https://doi.org/10.1080/13691457.2021.1954884