Güçlenme Yaklaşımı Bağlamında Adli Sosyal Hizmet Uzmanlarının Çocuk Teslimi ve Çocukla Kişisel İlişki Kurulması Uygulamasına İlişkin Deneyimleri

Öz

Bu çalışma, çocuk teslimi ve çocukla kişisel ilişki kurulmasına ilişkin uygulamaların adliyelerde görev yapan sosyal hizmet uzmanları üzerindeki etkilerini güçlenme yaklaşımı çerçevesinde incelemektedir. Araştırma, 25 sosyal hizmet uzmanı yapılan derinlemesine görüşmelere dayanan nitel analizle yürütülmüştür. Kişisel, kişilerarası ve örgütsel boyutta ele alınan bulgular, uygulamanın uzmanlar açısından hem güçlendirici hem de güçsüzleştirici yönleri olduğunu ortaya koymuştur. Kişisel boyutta mesleki doyum ve uygulamanın sağladığı ekonomik katkı güçlendirici etkenler olarak ifade edilirken; yaşanan mesleki rol karmaşası ve ekonomik katkının araçsallığı güçsüzleştirici etkiler dile getirilmiştir. Kişilerarası boyutta, çocuk ile ebeveyn arasında güçlenen ilişki uzmanları da güçlendirirken; değer kaybı hissi, kararın gölgesinde uygulama yapmak, şikâyet edilmek ve çocuk ile ebeveyn arasında bağ kurulamaması gibi durumlar güçsüzleştirici etkiler yaratmaktadır. Örgütsel boyutta ise hizmetin çocuk odaklı hale gelmesi ve etik zeminde yürütülmesi uzmanlar açısından güçlenme kaynağı olurken; fiziki koşulların yetersizliği, güvenlik eksiklikleri, iş yükü, mesai dışı çalışma zorunluluğu ve temsiliyet baskısı uzmanların güçsüzleşmesine yol açmaktadır. Çalışma, çocuk teslimi ve çocukla kişisel ilişki kurulması uygulamalarının hizmet sunanlar olarak sosyal hizmet uzmanları üzerindeki etkilerini görünür kılarak, bu alandaki düzenlemelerin güçlendirme yaklaşımı doğrultusunda yeniden ele alınması gerektiğini vurgulamaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Çocuk teslimi
• Çocukla kişisel ilişki kurma
• Güçlenme yaklaşımı
• Adli sosyal hizmet.

Forensic Social Workers’ Experiences of Child Delivery and Establishing a Personal Relationship with the Child in the Context of the Empowerment Approach

Öz

This study examines the effects of practices related to child delivery and establishment of personal relationships with children on social workers employed in courts, within the framework of the empowerment approach. The research was conducted using qualitative analysis based on in-depth interviews with 25 social workers. Findings examined at the personal, interpersonal, and organizational levels, reveal that these practices have both empowering and disempowering effects on professionals. At the personal level, professional satisfaction and the economic benefits associated with the practice were identified as empowering factors, while the experienced role confusion and the instrumental nature of these economic benefits were noted as disempowering. At the interpersonal level, the strengthened relationship between the children and parents were found to empower professionals. In contrast, feelings of diminished value, working under the shadow of the decision, facing complaints, and the inability to facilitate bonding between children and parents contributed disempowerment. At the organizational level, delivering-centered services and adhering to ethical principles serves as sources of empowerment. However, inadequate physical conditions, security deficiencies, heavy workloads, the requirement to work beyond standart hours, and pressure to represent the organization lead to the professional disempowerment. The study highlights the effects of child delivery and relationship building practices on social workers as service providers, emphasizing the need to re-evaluate regulations line with an empowerment-oriented approach.

Anahtar Kelimeler

• Child delivery
• Establishing personal relationship with child
• Empowerment approach
• Forensic social work.

Kaynakça

1. Adalet Bakanlığı Adli Destek ve Mağdur Hizmetleri Dairesi Başkanlığı. (2023). Çocuk Teslimi ve Çocukla Kişisel İlişki Kurulmasına Dair İlam ve Tedbir Kararlarının Yerine Getirilmesi Sürecine İlişkin Rehber. Erişim adresi: https://magdur.adalet.gov.tr/Home/SayfaDetay/Cocuk-teslimi-rehber
2. Adli Destek ve Mağdur Hizmetleri Yönetmeliği. (2020). Resmî Gazete, 24 Aralık 2020, Sayı 31344. Erişim adresi:https://www.mevzuat.gov.tr/File/GeneratePdf?mevzuatNo=38565&mevzuatTur=KurumVeKurulusYonetmeligi&mevzuatTertip=5
3. Akyüz, E. (2021). Çocuk Hukuku: Çocukların hakları ve korunması (8. Bs). Pegem Akademi Yayıncılık.
4. Albayrak, H., & Bulut, E. (2025). Çocuk teslimi ve çocukla kişisel ilişki kurulmasına dair ilamların veya tedbir kararlarının uygulanması. TAAD – Türkiye Adalet Akademisi Dergisi, 16(62), 297-324.
5. Baş, S., & Baş, S. (2023). Çocuk teslimi ve çocukla kişisel ilişki kurulması konularında 7343 sayılı Kanunla yapılan değişiklikler ve çocuk hakları perspektifinden bir değerlendirme. Çukurova Üniversitesi Hukuk Araştırmaları Dergisi (ÇÜHAD), 3, 1–32.
6. Belgin Güneş, D. (2021). Mağdur Hakları Kanunu Taslağı’nın çocuk teslimi ve çocukla kişisel ilişki kurulmasına ilişkin hükümlerinin değerlendirilmesi. Selçuk Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi (SÜHFD), 29(2), 913–931.
7. Birleşmiş Milletler Çocuk Haklarına Dair Sözleşme. (1989). Erişim adresi: https://www.unicef.org/turkiye/%C3%A7ocuk-haklar%C4%B1na-dair-s%C3%B6zle%C5%9Fme
8. Börü, L., & Parlak Börü, Ş. (2022). Çocuk teslimi ve çocukla kişisel ilişki kurulmasına ilişkin mahkeme kararlarının yerine getirilmesi: Karşılaştırmalı hukuk ve 7343 sayılı Kanun’un getirdiği değişiklikler çerçevesinde değerlendirmeler. Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 71(3), 1227–1277. https://doi.org/10.33630/ausbf.1133029

9. Braun, V., & Clarke, V. (2006). Using thematic analysis in psychology. Qualitative Research in Psychology, 3(2), 77–101. https://doi.org/10.1191/1478088706qp063oa
10. Cankurtaran, Ö., Akoğlu, G., & Sakarya, H. (2020). Güçlenmeyi güç, güçsüzlük, baskı ve güç ilişkileri temelinde anlamak. Toplum ve Sosyal Hizmet, 31(4), 1913–1939. https://doi.org/10.33417/tsh.782159
11. Ceza Muhakemesi Kanunu, Kanun No. 5271, Resmî Gazete, 17 Aralık 2004, Sayı 25673. Erişim adresi: https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=5271&MevzuatTur=1&MevzuatTertip=5
12. Cree, V. E. (2015). Sosyal hizmetin değişen yapısı. İçinde R. Adams, L. Dominelli, & M. Payne (Ed.), Sosyal hizmet: Temel alanlar ve eleştirel tartışmalar (T. Tuncay, Çev. Ed., ss. 59–70). Nika Yayınevi.
13. Creswell, J. W. (2020). Nitel araştırma yöntemleri (M. Bütün & S. B. Demir, Çev. Ed., 5. bs.). Siyasal Kitabevi.
14. Çocuk Koruma Kanunu, Kanun No. 5395 (Resmî Gazete, 15 Temmuz 2005, Sayı 25876). Erişim adresi: http://mevzuat.gov.tr/MevzuatMetin/1.5.5395.pdf
15. Çocuk Teslimi ve Çocukla Kişisel İlişki Kurulmasına İlişkin İlam ve Tedbir Kararlarının Yerine Getirilmesine Dair Yönetmelik. (2022). Resmî Gazete, 4 Ağustos 2022, Sayı 31913. Erişim adresi: https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2022/08/20220804-11.htm
16. Gayretli Aydın, S. (2022). 7343 sayılı Kanun’un çocuk teslimi, çocukla kişisel ilişki kurulmasına ve velayetin değiştirilmesine ilişkin getirdiği yenilikler. Terazi Hukuk Dergisi, (187), 15–34.
17. Gutiérrez, L. (1990). Working with women of color: An empowerment perspective. Social Work, 35(2), 149–153. https://doi.org/10.1093/sw/35.2.149
18. Gutiérrez, L. M., Parsons, R. J., & Cox, E. O. (1998). Empowerment in social work practice: A sourcebook. Brooks/Cole Publishing Company.
19. İcra ve İflas Kanunu ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun, Kanun No. 7343 (Resmî Gazete, 30 Kasım 2021, Sayı 31675).
20. İcra ve İflas Kanunu, Kanun No. 2004 (Resmî Gazete, 19 Haziran 1932, Sayı 2128). Erişim adresi: https://www.mevzuat.gov.tr/MevzuatMetin/1.3.2004.pdf
21. Jones, C. (2001). Voices from the front line: state social workers and new labour. British Journal of Social Work, 31, 547-562.
22. Kurt Konca, N. (2022). Çocuk teslimi ve çocukla kişisel ilişki kurulmasında Adli Destek ve Mağdur Hizmetleri müdürlüklerinin işlem ve kararlarına karşı şikâyet ve itiraz. Medenî Usûl ve İcra İflâs Hukuku Dergisi, 18(52), 399–436.
23. Mavi, Ö. (2008). İcra takibiyle çocukla kişisel ilişki kurulmasının sebepleri, icrada uzmanın rolü ve çocuğun durumu. Türkiye Barolar Birliği Dergisi, (74), 269–281.
24. Memurlar ve Diğer Kamu Görevlilerinin Yargılanması Hakkında Kanun, Kanun No. 4483, Resmî Gazete, 4 Aralık 1999, Sayı 23896. Erişim adresi: https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=4483&MevzuatTur=1&MevzuatTertip=5
25. Merriam, S. B. (2018). Nitel araştırma: Desen ve uygulama için bir rehber (S. Turan, Çev. Ed.). Nobel Yayıncılık.
26. Mullaly, B. (2002). Challenging oppression: A critical social work approach. Oxford University Press.
27. Neuman, W. L. (2022). Toplumsal araştırma yöntemleri (Ö. Akkaya, Çev., 2. bs.). Siyasal Kitabevi.
28. Patton, M. Q. (2018). Nitel araştırma ve değerlendirme yöntemleri (M. Bütün & S. B. Demir, Çev. Ed., 2. bs.). Pegem Akademi Yayıncılık.
29. Penna, S. ve O’Brien, M. (2025). Neoliberalizm. İçinde Sosyal teori ve sosyal hizmet: Düşünürler ve yaklaşımlar (Ö. Cankurtaran, ÇEv. Ed. ss. 193-205). Nika Yayınevi.
30. Rappaport, J. (1987). Terms of empowerment/exemplars of prevention: Toward a theory for community psychology. American Journal of Community Psychology, 15(2), 121–148. https://doi.org/10.1007/BF00919275
31. Selçuk, S. (2024). Çocuk teslimi ve çocukla kişisel ilişki kurulmasına ilişkin ilâm ve tedbir kararlarının yerine getirilmesine muhalefet. Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 73(1), 309–354. https://doi.org/10.33630/ausbf.1391937
32. Sheafor, B. W., & Horejsi, C. R. (2015). Sosyal hizmet uygulaması: Temel teknikler ve ilkeler (D. B. Çiftci, Ed., 2. bs.). Nika Yayınevi.
33. Smith, R. (2008). Social work and power. New York: Palgrave Macmillan.
34. Sülü Akgül, C., & Berk, C. (2025). Çocuk görüşme merkezleri: Yararlanıcıların perspektifinden bir inceleme. Türkiye Sosyal Araştırmalar Dergisi, 29(1), 67–90. https://doi.org/10.5281/zenodo.tsadergisi.1503755
35. Thompson, N. (2014). Kuram ve uygulamada sosyal hizmeti anlamak (Ö. Cankurtaran Öntaş & B. Hatiboğlu Eren, Ed., 2. bs.). Dipnot Yayınları.
36. Thompson, N. (2016). Güç ve güçlendirme (Çev. Ed. Ö. Cankurtaran). Nika Yayınevi.
37. Topal, Ö. (2022). Çocuk teslimi ve çocukla kişisel ilişki kurulmasına ilişkin ilamların veya tedbir kararlarının icrasında yeni dönem. Selçuk Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi (SÜHFD), 30(3), 1331–1365.
38. Türk Medeni Kanunu, Kanun No. 4721 (Resmî Gazete, 8 Aralık 2001, Sayı 24607). Erişim adresi: https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=4721&MevzuatTur=1&MevzuatTertip=5
39. Türkiye Cumhuriyeti Anayasası. (1982). Resmî Gazete, 9 Kasım 1982, Sayı 17863 (Mükerrer). Erişim Adresi https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=2709&MevzuatTur=1&MevzuatTertip=5
40. Türkmen, A. (2020). Çocuğun kişisel ilişki kurma hakkı. Marmara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Hukuk Araştırmaları Dergisi, 26(2), 1126–1156. https://doi.org/10.33433/maruhad.746200
41. Zimmerman, M. A. (2000). Organizational empowerment. İçinde J. Rappaport & E. Seidman (Eds.), Handbook of community psychology (ss. 43–63). Springer.