Kutsal Annelik Mitinin Yükü: Evlat Edinen Kadınların Deneyimlerine Feminist Sosyal Hizmet Perspektifiyle Bakmak

Öz

Anneliğin kadınlığı sembolize ettiği ve bir kadının ‘anne’ olmadan kadın olamayacağı inancının bir kuşaktan diğerine aktarıldığı kabul edilmektedir. Bu düşünceyi içselleştiren kız çocukları, gebelik ve annelikle ilgili çeşitli hayaller kurarak, senaryolar oluşturarak yaşamlarını inşa ederler. Ataerkil düzen her iki cinsiyete de ‘evlenmeyi ve çocuk sahibi’ olmayı dayatır ve bunun dışındaki yaşamlar genellikle ‘normal’ olarak değerlendirilmez. Çocuk sahibi olamamak, erkek kaynaklı bir üreme problemi olsa bile bu ‘sorun kabul edilen şey’ genellikle ‘kadın’ ekseninde tartışılır. Bu çalışma, biyolojik yolla çocuk sahibi olamayan ya da olmak istemeyen, ‘normal’ kabul edilen biyolojik anneliğin dışına çıkarak, ‘evlat’ edinme yoluyla çocuk sahibi olan bekar ya da evli annelerin deneyimlerine feminist sosyal hizmet perspektifinden odaklanmaktadır. Bulgular, evlat edinme yoluyla anne olan kadınların deneyimlerinin üç boyutta farklılaştığını göstermektedir. Bunlar (1) infertiliteye (kadın ve erkeğin infertil olma durumu, infertil olmadan çocuk sahibi olma durumu), (2) toplumsal önyargılara (soy kutsaması, kutsal annelik, biyolojik anneliğin kötülenmesi, bekar ebeveynlik, evlat edinmenin son alternatif olarak görülmesi), (3) yakın çevrenin kabulü/desteği ve evlat edinme sürecinde erişilen sosyal hizmet uygulamasına göre farklılaşmaktadır. Söz konusu anneler, ‘kutsal’ bir annelik yaptıklarına dair toplumsal söylemin baskısını ve yükünü yoğun bir biçimde hissettiklerini belirtmişler, evlat edinmeye dair önyargılarla baş etme konusunda çeşitli stratejiler geliştirdiklerini açıklamışlardır.

Anahtar Kelimeler

• Evlat Edinme
• Feminist Sosyal Hizmet
• Toplumsal Cinsiyet
• Aile İdeolojisi

The Burden of the ‘Sacred Motherhood’ Myth: Looking at The Experiences of Adoptive Women from A Feminist Social Work Perspective

Öz

It is widely accepted that motherhood symbolizes femininity, and the belief that a woman cannot be fully fulfilled without becoming a "mother" is transmitted from one generation to the next. Girls who internalize this belief may shape their lives around expectations of pregnancy and motherhood. The patriarchal order dictates that women and men must "marry and have children," and lives falling outside this norm are generally not considered "normal". Even when the inability to have children stems from male reproductive issues, this perceived "problem" is predominantly framed in relation to women.. From a feminist social work perspective, this study focuses on the experiences of single and married adoptive mothers who, unable or unwilling to reproduce biologically, step outside the boundaries of "normal" biological motherhood through adoption. The findings indicate that the experiences of adoptive mothers vary across three main dimensions: (1) infertility status (male or female infertility, or adopting without infertility), (2) societal prejudices (sanctification of lineage, the myth of sacred motherhood, stigmatization of the biological mother, single parenthood, and perceiving adoption as a last resort), and (3) the level of acceptance/support from the immediate social circle and the social work practices encountered during the process. These mothers stated that they strongly experienced the pressure and burden associated with societal discourses surrounding "sacred" motherhood and explained that they developed various strategies to cope with prejudices surrounding adoption.

Anahtar Kelimeler

• Adoption
• Feminist Social Work
• Gender
• Family Ideology

Kaynakça

1. Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı (ASHB). (2024, 1 Ocak). https://www.aile.gov.tr/sss/cocuk-hizmetleri-genel-mudurlugu/evlat-edinme-hizmeti/
2. Altınoğlu, D. İ., Erol, N. ve Gençöz, T. (2014). Evlat Edinilmiş Ve Biyolojik Ebeveyniyle Yaşayan Çocukların Davranışsal ve Duygusal Sorunları ve Bağlanma Düzeyleri ile Anne Babalarının Çocuk Yetiştirme Stillerinin Karşılaştırmalı olarak Değerlendirilmesi. Türk Psikiyatri Dergisi, 25(4), 234-243.
3. Aydoğdu, M. (2010). Çağdaş Hukuki Gelişmeler Işığında Evlat Edinme. Ankara: Adalet Yayınevi.
4. Barker, R. L. (1995). The Social Work Dictionary. National Association of Social Workers Press, Third Edition. United States.
5. Bartholet, E. (1994). Family Bonds:Adoption and the Politics of Parenting. Politics and the Life Sciences. Boston. USA.
6. Beşpınar, F.U, Beşpınar, L. Z. (2017). Türki̇ye’de Hane Halkı Yapıları ve Evli̇li̇k Prati̇kleri̇nde İki̇li̇ Resi̇m: Gelenekleri̇n Yanı Sıra Deği̇şi̇mi̇n Yansımaları. Nüfusbilim Dergisi, 39(1), 109-149. Beşpınar, F.U., Beşpınar, L.Z. (2023). “6 Şubat Depremlerinin Ardından Toplumsal Cinsiyet Ve Kadın Hakları Perspektifinden Bir Değerlendirme”. Ankara Barosu Dergisi 81, Sy. Özel Sayı (Ekim 2023): 467-502. Doi.Org/10.30915/Abd.1381337
7. Briggs, L. (2012). Feminism And Transnational Adoption: Poverty, Precarity, And The Politics Of Raising (Other People's) Children. Feminist Theory, 13(1), 81-100. Doi:10.1177/1464700111430177
8. Brodzinsky, D. (2011). Children’s Understanding of Adoption: Development and Clinical Implications. Professional Psychology: Research and Practice, 42(2), 200-207.

9. Buz, S. (2009). Feminist Sosyal Hizmet. Toplum ve Sosyal Hizmet, 20(1), 53-65.
10. Collins, B. G. (1986). Defining Feminist Social Work. Social Work, 31(3), 214-219.
11. Cuthbert, D., Murphy, K., Quartly, M. (2009). Adoption And Feminism. Australian Feminist Studies. 24/62, 395-419. doi.org/10.1080/08164640903289302
12. Diyanet İşleri Başkanlığı. Basın Açıklaması. (18.02.2023). https://www.diyanet.gov.tr/tr-tr/Kurumsal/Detay/35203/basin-aciklamasi
13. Dominelli, L. (2002). Feminist Social Work Theory and Practice. Basingstoke: Palgrave.
14. Eyal-Lubling, R. & Krumer-Nevo, M. (2016). Feminist Social Work: Practice and Theory of Practice. Social Work, 61(3), 245-254. doi:10.1093/sw/sww026
15. Fisher, A. (2003). Still "Not Quite as Good as Having Your Own"? Toward a Sociology of Adoption. Annual Review of Sociology. 29, 335-361. http://www.jstor.org/stable/30036971, (August 23, 2021).
16. Friedlander, W. A. (1966). Sosyal refah hizmetine başlangıç (Çeviri: R. Taşçıoğlu). Ankara: SSYB Sosyal Hizmetler Genel Müdürlüğü Yayınları Sayı: 44, Senyuva Matbaası.
17. Freeark, K., Rosenberg, E. B., Bornstein, J., Jozefowicz-Simbeni, D., Linkevich, M., & Lohnes, K. (2005). Gender Differences and Dynamics Shaping the Adoption Life Cycle: Review of the Literature and Recommendations. American Journal of Orthopsychiatry, 75(1), 86–101. doi.org/10.1037/0002-9432.75.1.86
18. Hikmet, N. (2002). Kan Konuşmaz. İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.
19. International Federation of Social Workers (IFSW). (2021). https://www.ifsw.org/about-ifsw/ (01.07.2021).
20. Kalkan, G. (2022). Foster Motherhood Experience In Turkey: Intensive And Precarious Motherhood. Ankara: ODTÜ. Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi.
21. Kaylı, D. Ş. (2016). Femı̇nı̇st Polı̇tı̇ka Çerçevesı̇nden Sosyal Polı̇tı̇ka Ve Sosyal Hı̇zmete Bı̇r Bakış. Sosyal Polı̇tı̇kanın Cı̇nsı̇yet Hallerı̇ Toplumsal Cı̇nsı̇yet Ve Sosyal Hı̇zmet. Ankara: Nika Yayınevi.
22. Kaylı, D. Ş. (2016). Türkı̇ye’de Sosyal Hı̇zmetı̇n Toplumsal Cı̇nsı̇yet Eşı̇tlı̇ğı̇ İle İlı̇şkı̇sı̇. The Journal of Academic Social Science Studies, International Journal of Social Science. (45), 135-142.
23. Kapkın, E. (2014). Yaşasın Boşanma. İzmir: Duvar Yayınları.
24. Karataş, Z. (2020). Evlat Edi̇nme Süreci̇nde Bi̇yoloji̇k Anneni̇n Hak Arama Mücadelesi̇: Vaka Sunumu. Toplum ve Sosyal Hizmet, 31(3), 1394-1414. https://dergipark.org.tr/tr/pub/tsh/issue/56176/673940,
25. Koçoğlu, A. D. S. (2019). Evlat Edinmede Ana Ve Babanın Rızasının Aranıp Aranmaması Sorununun, Özellikle Yetkili Kurum Aracılığı İle Evlat Edinme Açısından İncelenmesi. Türkiye Adalet Akademisi Dergisi, (38), 239-266.
26. Koşar, N. (1992), Sosyal Hı̇zmetlerde Aı̇le ve Çocuk Refahı Alanı. Mn Ofset, 2. Baskı, Kasım.
27. Küçüklerin Evlat Edinilmesinde Aracılık Faaliyetlerinin Yürütülmesine İlişkin Tüzük. (2009). 14729 numaralı Küçüklerin Evlat Edinilmesinde Aracılık Faaliyetlerinin Yürütülmesine İlişkin Tüzük. https://www.mevzuat.gov.tr/MevzuatMetin/2.5.2 00914729.pdf Logan, J. (1996). Birth Mothers and their Mental Health: Uncharted Territory. The British Journal of Social Work, 26(5), 609-625.
28. March, K., & Miall, C. (2000). Introduction: Adoption as a family form. Family Relations,49, 359-362.
29. NASW (National Association of Social Workers). (2021). About NASW. https://www.socialworkers.org. (01.07.2021).
30. Resmi Gazete. (2001). 08.12.2001 tarih ve 24607 sayılı Resmi Gazete. 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu.
31. Resmi Gazete. (2016). 13.04.2016 tarih ve 296831 sayılı Resmi Gazete; Analık İzni Veya Ücretsiz İzin Sonrası Yapılacak Kısmi Süreli Çalışmalar Hakkında Yönetmelik.
32. Soares, J., Ralha, S., Barbosa-Ducharne, M., & Palacios, J. (2019). Adoption-related gains, losses and difficulties: The adopted child’s perspective. Child and Adolescent Social Work Journal, 36, 259-268.
33. Toksöz, G. (2020). Sayıların Kadın Mücadelesindeki Yeri. Türkiye’de Feminist Yöntem. İstanbul: Metis Yayınları.
34. Topçuoğlu, R. A. (2016). Feminizmin Refah Devleti ve Sosyal Politika Alanına Eleştiri ve Katkıları. Amme İdaresi Dergisi, 49(4), 37-63.
35. Topçuoğlu, R.A., Akbaş, E. (2009). Küreselleşme Sürecı̇nde Daralan Sosyal Haklar Ve Türkı̇ye’de Sosyal Hı̇zmet Sunumunda Yaşanan Dönüşümün Kuramsal Ve Polı̇tı̇k Çerçevesı̇. Uluslararası Sosyal Haklar Sempozyumu Bildiri Kitabı (s. 175-181). Antalya: Akdeniz Üniversitesi.
36. Wadia-Ells, S. (Ed.). (1995). The Adoption Reader: Birth Mothers, Adoptive Mothers, and Adopted Daughters Tell Their Stories. Seal Press.Wegar, K. (1997). In Search Of Bad Mothers: Social Constructions Of Birth And Adoptive Motherhood. Women's Studies International Forum. 20(I), 77-86.
37. Wiley, M. O., & Baden, A. L. (2005). Birth parents in adoption: Research, practice, and counseling psychology. The Counseling Psychologist, 33(1), 13–50.
38. Wise, S. (2013). Becoming A Feminist Social Worker: Feminist Praxis Research, Theory And Epistemology In Feminist Sociology. Edited by LIZ STANLEY. Volume 13. New York: Taylor and Fransis Group.
39. Wolf, D. L. (Ed.). (1996). Feminist Dilemmas in Fieldwork. Westview Press.
40. World Health Organization. (2020). https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/infertility Infertility Fact Sheet. (14 September 2020).
41. Zastrow, C. (2013). Sosyal Hizmete Giriş. Cinsiyetçilik ve Eşitliği Sağlama Çabaları. Ankara: Nika Yayınevi.