The Governance of Disability in the Context of Biopower and Normalization: A Critical Foucauldian Reading

Öz

This study critically examines how disability is defined, classified, and governed in modern societies within the framework of Foucault’s concepts of biopower and normalization. Positioned within an interpretive and critical qualitative research tradition, the study employs document analysis as its primary methodological approach. In this context, national and international policy documents, legal regulations, strategy papers, institutional reports, reports of non-governmental organizations (NGOs), and relevant academic literature were selected through theoretical purposive sampling and analyzed using a critical discourse analysis framework. The findings reveal that disability is predominantly defined in these texts through criteria of normality, functionality, and productivity, and that these definitions operate in line with the governing rationalities of biopower. Practices based on measurement, classification, and expert evaluation frame disability as a technical and governable issue, while discourses of early diagnosis and intervention operate through temporal norms that regulate both individuals and families. Furthermore, the study demonstrates that inclusion and rights-based discourses, depending on their context and implementation, may not only be emancipatory but may also reproduce new forms of normalization. Overall, the findings suggest that disability is not a fixed category but a phenomenon continuously reconstituted within historical, discursive, and political processes.

Anahtar Kelimeler

• Disability
• biopower
• foucault
• normalization
• governmentality
• critical discourse analysis.

Etik Beyan

This study is based on document analysis and does not involve human participants. Therefore, ethical committee approval was not required. The study was conducted in accordance with research and publication ethics. The author declares no conflict of interest.

Biyoiktidar ve Normalleştirme Bağlamında Engelliliğin Yönetimi: Foucaultcu Bir Eleştirel Okuma

Öz

Bu çalışma, engelliliğin modern toplumlarda nasıl tanımlandığını, sınıflandırıldığını ve yönetildiğini, Foucault’nun biyoiktidar ve normalleştirme kavramları çerçevesinde eleştirel bir perspektifle incelemektedir. Araştırma, yorumlayıcı ve eleştirel nitel araştırma geleneği içinde konumlandırılmış ve doküman analizi yöntemiyle yürütülmüştür. Bu kapsamda ulusal ve uluslararası politika metinleri, yasal düzenlemeler, strateji belgeleri, kurumsal raporlar, sivil toplum kuruluşu raporları ve ilgili akademik literatür kuramsal amaçlı örnekleme doğrultusunda seçilmiş; eleştirel söylem çözümlemesi yaklaşımıyla analiz edilmiştir. Bulgular, engelliliğin söz konusu metinlerde çoğunlukla normallik, işlevsellik ve verimlilik ölçütleri üzerinden tanımlandığını ve bu tanımlamaların biyoiktidarın yönetsel mantıklarıyla uyumlu biçimde işlediğini göstermektedir. Ölçme, sınıflandırma ve uzman değerlendirmelerine dayalı uygulamaların engelliliği teknik ve yönetilebilir bir sorun olarak kurduğu; erken tanı ve müdahale söylemlerinin ise zamansal normlar aracılığıyla birey ve aile üzerinde düzenleyici etkiler ürettiği belirlenmiştir. Bununla birlikte kapsayıcılık ve hak temelli söylemlerin, bağlama bağlı olarak, yalnızca özgürleştirici değil aynı zamanda yeni normalleştirme biçimlerini yeniden üretebildiği görülmüştür. Elde edilen bulgular, engelliliğin sabit bir kategori olmaktan ziyade tarihsel, söylemsel ve politik süreçler içinde sürekli yeniden kurulan bir olgu olduğunu ortaya koymaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Engellilik
• biyoiktidar
• foucault
• normalleştirme
• yönetsellik
• eleştirel söylem çözümlemesi.

Etik Beyan

Bu çalışma doküman analizi yöntemine dayalı olarak yürütülmüş olup insan katılımcı içermemektedir. Bu nedenle etik kurul onayı gerekmemektedir. Araştırma sürecinde bilimsel araştırma ve yayın etiğine uyulmuştur. Çıkar çatışması bulunmamaktadır.

Kaynakça

1. Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığı. (2013). Erişilebilirlik izleme ve denetleme yönetmeliği. Resmî Gazete (Sayı: 28765).
2. Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı. (2021). 2030 Engelsiz Vizyon Belgesi. Ankara: Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı.
3. Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı. (2023a). 2023 Engelsiz Vizyon İzleme ve Değerlendirme Raporu. Ankara: ASHB Yayınları.
4. Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı. (2023b). Engelli hakları ulusal eylem planı (2023–2025). Ankara.
5. Allan, J. (2010). The sociology of disability and the struggle for inclusive education. British Journal of Sociology of Education, 31(5), 603–619. https://doi.org/10.1080/01425692.2010.500093
6. Anders, A. (2013). Foucault and ‘the Right to Life’: from technologies of normalization to societies of control. Disability Studies Quarterly, 33(3). https://doi.org/10.18061/dsq.v33i3.3340
7. Barnes, C. (2012). Understanding the social model of disability: Past, present and future. Routledge.
8. Barton, L., & Armstrong, F. (2011). Sakatlık, eğitim ve dahil etme: Kültürler arası meseleler ve ikilemler. İçinde D.

9. Bezmez, S. Yardımcı, & Y. Şentürk (Ed.), Sakatlık çalışmaları: Sosyal bilimlerden bakmak (ss. 299–323). Koç Üniversitesi Yayınları.
10. Bezmez, D. ve Yardımcı, S. (2010). In search of disability rights: Citizenship and Turkish disability organizations. Disability & Society, 25(5), 603–615. https://doi.org/10.1080/09687599.2010.489312
11. Bowen, G. A. (2009). Document analysis as a qualitative research method. Qualitative Research Journal, 9(2), 27–40. https://doi.org/10.3316/QRJ0902027
12. Burman, E. (2008). Deconstructing developmental psychology (2nd ed.). Routledge.
13. Campbell, F. K. (2009). Contours of ableism: The production of disability and abledness. Palgrave Macmillan. https://doi.org/10.1057/9780230245181
14. Canguilhem, G. (1991). The normal and the pathological (C. R. Fawcett & R. S. Cohen, Trans.). Zone Books.
15. Charmaz, K. (2014). Constructing grounded theory (2nd ed.). SAGE Publications.
16. Çamur, A., & Arap, İ. (2023). Türkiye’de engellilik politikasının gündeme gelmesinde uluslararası aktörlerin etkisi. Pamukkale Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 57, 1–19.
17. Davis, L. J. (2013). The disability studies reader (4th ed.). Routledge.
18. Denzin, N. K., & Lincoln, Y. S. (2011). The SAGE handbook of qualitative research (4th ed.). Sage. Erişkinler İçin Engellilik Değerlendirmesi Hakkında Yönetmelik. (2019). Resmî Gazete (Sayı: 30692). https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2019/02/20190220-2.htm
19. Fairclough, N. (2010). Critical discourse analysis: The critical study of language (2nd ed.). Routledge.
20. Foucault, M. (1977). Discipline and punish: The birth of the prison. Pantheon Books.
21. Foucault, M. (1978). The history of sexuality: Volume I – An introduction (R. Hurley, Trans.). Pantheon Books.
22. Garland-Thomson, R. (2002). Integrating disability, transforming feminist theory. NWSA Journal, 14(3), 1–32.
23. Goodley, D. (2014). Disability studies: An interdisciplinary introduction. Sage Publications.
24. Glaser, B. G., & Strauss, A. L. (1967). The discovery of grounded theory: Strategies for qualitative research. Aldine.
25. Jha, M. (2024). Disabilities and normalization: A perspective through Foucault’s lenses. International Journal of Law Justice Jurisprudence, 4(1), 185–190. https://doi.org/10.22271/2790-0673.2024.v4.i1c.107
26. Kesik, F., & Beycioglu, K. (2024). Turkish education policies and practices: inclusive or exclusionary? International Journal of Inclusive Education, 28(10), 2104–2121. https://doi.org/10.1080/13603116.2022.2058625
27. Kincheloe, J. L., & McLaren, P. (2005). Rethinking Critical Theory and Qualitative Research. In N. K. Denzin & Y. S. Lincoln (Eds.), The Sage handbook of qualitative research (3rd ed., pp. 303–342). Sage Publications Ltd.
28. Melekoğlu, M. A., Sağlam Ak, A., Kaya, S., & Ballıoğlu, M. (2023). Response to intervention: What do elementary school teachers of students with specific learning disabilities in inclusive classrooms in Türkiye know? Psycho-Educational Research Reviews, 12(1), 151–170. https://doi.org/10.52963/PERR_Biruni_V12.N1.10
29. Nguyen, X.-T. (2015). Genealogies of disability in global governance: A Foucauldian critique of disability and development. Foucault Studies, 19, 67–83. https://doi.org/10.22439/fs.v0i19.4825
30. Oliver, M. (1990). The politics of disablement. Macmillan.
31. Özaydın, Ö., Aydın, Y. E., Kaplan, D. & Kalmuk, G. (2025). Türkiye'de üniversite öğrencilerinin engelli bireylere ve eğitimlerine yönelik tutumları: kâr amacı gütmeyen özel bir üniversite örneği. Uluslararası Türk Eğitim Bilimleri Dergisi, 13(3), 1491-1524. https://doi.org/10.46778/goputeb.1611327
32. Özel Eğitim Hizmetleri Yönetmeliği. (2018). Resmî Gazete (Sayı: 30471).
33. Pangaliyeva, Z., & Güngörmez Akosman, B. (2023). Ötekileştirilmiş beden ya da engelliler: Sosyolojik bir değerlendirme. Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 51, 225–241. https://doi.org/10.52642/susbed.1287410
34. Patton, M. Q. (2015). Qualitative research & evaluation methods (4th ed.). SAGE Publications.
35. Rose, N. (2007). The politics of life itself: Biomedicine, power, and subjectivity in the twenty-first century. Princeton University Press.
36. Rose, N. (1999). Powers of freedom: Reframing political thought. Cambridge University Press.
37. Rose, N., & Miller, P. (1992). Political power beyond the state: Problematics of government. British Journal of Sociology, 43(2), 173–205.
38. Samav, F. D., & Gül, S. S. (2021). Sakatlığın değişen yüzü ve engellilik sosyolojisi: Normalleştirme, sağlıklılaştırma ve evde bakımın kadınlaşması. Bağlam Yayıncılık.
39. Shakespeare, T. (2006). Models. In G. L. Albrecht (Ed.), Encyclopedia of disability (pp. 1102–1109). Sage.
40. Shakespeare, T. (2014). Disability rights and wrongs revisited (2nd ed.). Routledge.
41. Sivil Toplum Geliştirme Merkezi. (2020). Engelli kişilerin hakları komitesinin raporlama süreçleri ve sivil toplum örgütlerinin katılımı. İstanbul: STGM.
42. Sivil Toplum Geliştirme Merkezi. (2023). Sivil toplum örgütlerinin kapasitesi ve sınırlılıkları. Ankara: STGM.
43. Slee, R. (2011). The Irregular School: Exclusion, Schooling and Inclusive Education (1st ed.). Routledge. https://doi.org/10.4324/9780203831564
44. Temiz, N., & Yılmaz, B. (2021). Türkiye’de ilk ve orta öğretimde özel gereksinimli öğrencilere yönelik eğitim politikalarının incelenmesi. Yaşadıkça Eğitim, 35(1), 104–131. https://doi.org/10.33308/26674874.2021351232
45. Thomas, C. (2007). Sociologies of disability and illness: Contested ideas in disability studies and medical sociology. Palgrave Macmillan.
46. Tracy, S. J. (2013). Qualitative research methods: Collecting evidence, crafting analysis, communicating impact. Wiley-Blackwell.
47. Tremain, S. (2005). Foucault and the government of disability. University of Michigan Press.
48. Türkiye Büyük Millet Meclisi. (2005). Engelliler hakkında kanun (Kanun No. 5378). Resmî Gazete (Sayı: 25868).
49. Türkiye Büyük Millet Meclisi İnsan Haklarını İnceleme Komisyonu. (2013). Türkiye’de engellilerin sorunları ve çözüm önerileri: Engelli hakları inceleme komisyonu raporu. TBMM Yayınları.
50. Türkiye İnsan Hakları ve Eşitlik Kurumu. (2020). İnsan haklarının korunması ve geliştirilmesi 2019 raporu. TİHEK Yayınları.
51. Türkiye İnsan Hakları ve Eşitlik Kurumu. (2024). Ayrımcılıkla mücadele ve eşitlik 2022 raporu. Ankara.
52. Türkiye İnsan Hakları ve Eşitlik Kurumu. (2025). Engellilik temelinde ayrımcılık yasağı bağlamında makul düzenleme yükümlülüğü raporu. Ankara.
53. Türkiye İnsan Hakları ve Eşitlik Kurumu. (2019). Erişilebilirlik ve makul düzenleme ilkeleri: Hukuki değerlendirme ve uygulama raporu. TİHEK Yayınları.
54. Türkiye İnsan Hakları ve Eşitlik Kurumu. (2022). Engelli bireylerin kamu hizmetlerine erişim durumları raporu.
55. United Nations. (2006). Convention on the Rights of Persons with Disabilities. United Nations.
56. Ünal, V. (2021). Türkiye’de engellilik yaklaşımlarının sosyal politika açısından değerlendirilmesi. Cumhuriyet Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Sosyal Bilimler Dergisi, 45(2), 235–258.
57. Waldschmidt, A. (2006). Normalcy, bio-politics and disability: Some remarks on the German disability discourse. Disability Studies Quarterly, 26(2). https://doi.org/10.18061/dsq.v26i2.694
58. World Health Organization. (2001). International classification of functioning, disability and health (ICF). WHO.