Organizational Stress in Disaster and Emergency Management: A Relational Study

Öz

This study aims to identify the perceived organizational stress levels and stress sub-dimensions of employees working in disaster and emergency management and to examine whether these levels differ according to sociodemographic and occupational variables. The research was conducted using a quantitative method with a relational survey design. The study group consisted of 463 employees working in the central and provincial units of the Disaster and Emergency Management Authority (AFAD). Data were collected using the Organizational Stress Scale developed by the researchers, whose validity and reliability were established. The scale includes four sub-dimensions: task and workload-related stress, organizational structure and management-related stress, stress arising from operational resource inadequacy, and stress related to interactions with external stakeholders and disaster victims. The findings showed that overall organizational stress levels were at moderate to high levels. Stress levels differed significantly according to age, length of service, reason for choosing the profession, and service class, while no significant differences were found based on gender. The results indicate that organizational and occupational conditions play a key role in the stress experiences of disaster and emergency staff.

Anahtar Kelimeler

• Disaster and emergency
• disaster and emergency management
• AFAD
• organizational stress

Afet ve Acil Durum Alanında Örgütsel Stres: İlişkisel Bir Araştırma

Öz

Bu araştırma, afet ve acil durum alanında görev yapan çalışanların algıladıkları örgütsel stres düzeylerini ve stresin alt boyutlarını belirlemeyi; stres düzeylerinin sosyodemografik ve mesleki değişkenlere göre farklılaşıp farklılaşmadığını incelemeyi amaçlamaktadır. Araştırma nicel yöntemle, ilişkisel tarama deseni kullanılarak yürütülmüş; çalışma grubunu Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı (AFAD) merkez ve taşra birimlerinde görev yapan 463 çalışan oluşturmuştur. Veriler, araştırmacılar tarafından geliştirilen ve geçerlilik–güvenirlik analizleri yapılan Örgütsel Stres Ölçeği ile toplanmıştır. Ölçek; görev ve iş yükü kaynaklı stres, örgütsel yapı ve yönetim kaynaklı stres, operasyonel kaynak yetersizliği stresi ile dış paydaş ve afetzede etkileşimi kaynaklı stres olmak üzere dört alt boyuttan oluşmaktadır. Bulgular, genel stres düzeyinin orta–yüksek aralıkta seyrettiğini; stres düzeylerinin yaş, görev süresi, mesleği seçme gerekçesi ve hizmet sınıfına göre anlamlı biçimde farklılaştığını, cinsiyete göre ise genel stres düzeyinde anlamlı fark bulunmadığını göstermektedir. Bulgular, örgütsel ve mesleki koşulların afet çalışanlarının stres deneyimlerinde belirleyici bir rol oynadığını ortaya koymaktadır. Afet ve acil durum alanına özgü standartlaştırılmış ölçme araçlarının sınırlılığı dikkate alındığında, bu çalışmanın alanyazındaki boşluğa katkı sunacağı, ilgili politika ve uygulamalara ışık tutacağı değerlendirilmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Afet ve acil durumlar
• afet ve acil durum yönetimi
• AFAD
• örgütsel stres

Etik Beyan

Bu araştırma için Hacettepe Üniversitesi Sosyal ve Beşerî Bilimler Etik Kurulu’ndan 25/03/2025 tarihli ve 2025/06 sayılı toplantı kararı ile izin alınmıştır.

Kaynakça

1. Aker, A. T. (2006). 1999 Marmara Depremleri: Epidemiyolojik bulgular ve toplum ruh sağlığı uygulamaları üzerine bir gözden geçirme. Türk Psikiyatri Dergisi, 17(3), 204-212
2. Akgemci, T. (2010). Örgütlerde stres ve yönetimi. Atatürk Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 15, 1-2.
3. Arabacı, İ., Bakır, A., Akar, H. (2010). Eğitim müfettişlerinin bazı sosyal, demografik ve mesleki özelliklerine göre mesleki tükenmişlik düzeylerinin belirlenmesi. Dicle Üniversitesi Ziya Gökalp Eğitim Fakültesi Dergisi, (15), 78–91.
4. Atan, M., Tekingündüz, S. (2014). Ambulans çalışanlarının (112) tükenmişlik, algılanan iş stresi ve iş tatminlerinin kişisel özelliklere göre incelenmesi. Social Sciences, 9(3), 54-69. https://doi.org/10.12739/NWSA.2014.9.3.3C0121
5. Ayazlar-Arslan, R., Akbulut, G. (2024). Turizm öğrencilerinin çevre okuryazarlık düzeylerini belirlemeye yönelik bir araştırma. Geographies, Planning & Tourism, 4(2), 107-121. https://doi.org/10.5505/gpts.2024.08769
6. Baltacı, R., İşeri, A. (2024). Türk itfaiyecilerde bir mesleki psikolojik hastalık olarak travma sonrası stres. Ergonomi, 7(2), 186-196. https://doi.org/10.33439/ergonomi.1422118
7. Basım, H. N., Şeşen, H. (2006). Mesleki tükenmişlikte bazı demografik değişkenlerin etkisi: Kamu’da bir araştırma. Ege Akademik Bakış, 6(2), 15–23.
8. Baştuğ, G., Ergul-Topcu, A., Özel Kızıl, E., Ergün, O. F. (2019). Secondary Traumatization and Related Psychological Outcomes in Firefighters. Journal of Loss & Trauma, 24(2), 143–158. DOI: 10.1080/15325024.2018.1560898

9. Beaton, R.D., Murphy, S., A. (1993). Sources of occupational stress among firefighter/EMTs and Firefighter/Paramedics and correlations with job-related outcomes. Prehospital and Disaster Medicine;8(2), 140-150. DOI: 10.1017/s1049023x00040218
10. Benedek, D.M., Fullerton, C., Ursano, R.J. (2007). First responders: mental health consequences of natural and human-made disasters for public health and public safety workers. Annu Rev Public Health; 28, 55-68.
11. Berninger, A., Webber, M.P., Niles, J.K., Gustave, J., Lee, R., Cohen, H.W., Kelly, K., Corrigan, M., Prezant, D.J. (2010). Longitudinal study of probable post-traumatic stress disorder in firefighters exposed to the world trade center disaster. American Journal of Industrial Medicine, 53(12), 1177-1185. DOI: 10.1002/ajim.20894
12. Brooks, S.K., Dunn, R, Amlôt R., Greenberg, N., Rubin, G.J. (2016). Social and occupational factors associated with psychological distress and disorder among disaster responders: A systematic review. BMC Psychol. 26. doi: 10.1186/s40359-016-0120-9.
13. Brough, P., Williams, J. (2007). Managing occupational stress in a high-risk industry: Measuring the job demands of firefighters. Journal of Occupational Health Psychology, 12(1), 61–79.https://doi.org/10.1037/1076-8998.12.1.61
14. Brown J., Mulhern G., Joseph, S. (2002). Incident-related stressors, locus of control, coping, and psychological distress among firefighters in Northern Ireland. J Trauma Stress. 15(2), 161-8. doi: 10.1023/A:1014816309959.
15. Büyüköztürk, Ş., Çakmak, E. K., Akgün, Ö. E., Karadeniz, Ş., Demirel, F. (2018). Bilimsel araştırma yöntemleri (24. baskı). Pegem Akademi
16. Büyüköztürk, Ş. (2020). Sosyal bilimler için veri analiz el kitabı (27. Baskı). Ankara: PEGEM Yayınları.
17. Carleton, R. N., Afifi, T. O., Turner, S., Taillieu, T., Duranceau, S., LeBouthillier, D. M., … Asmundson, G. J. G. (2020). Mental disorder symptoms among public safety personnel in Canada. The Canadian Journal of Psychiatry, 63(1), 54–64. https://doi.org/10.1177/0706743717723825
18. Carson, A.J., MacHale, S., Allen, K., Lawrie, S.M., Dennis, M., House, A. (2000). Depression after stroke and lesion location: A systematic review. Lancet, 8(356), 122-126. DOI: 10.1016/S0140-6736(00)02448-X
19. Chang, E.M., Daly, J., Hancock, K.M., Bidewell, J.W., Johnson, A., Lambert, V.A. Lambert, C.E. (2006). The relationships among workplace stressors, coping methods, demographic characteristics, and health in Australian nurses. Journal of Professional Nursing, Vol:22, No:1, 30-38. DOI: 10.1016/j.profnurs.2005.12.002
20. Cheng, C.Y., Sun, J.T., Chang, H.P., Chen, Y.L., Pei, D. Liang, Y.J. (2023). Investigation of psychological stress and sleep quality of emergency medical technicians in taiwan fire department during the Covid-19 pandemic. Int. J. Environ. Res. Public Health, 20, 137. https://doi.org/ 10.3390/ijerph20010137
21. Chiu, S., Douglas, M. R., Wiegand, D. M. (2017). Evaluation of Fire Fighters’ Mental Health Symptoms and Exposure to Traumatic Events, Job Stress, and Bloodborne Pathogens (NIOSH HHE 2017-0021-3293).
22. Cieslak, R., Shoji, K., Douglas, A., Melville, E., Luszczynska, A., Benight, C. C. (2012). A meta-analysis of the relationship between job burnout and secondary traumatic stress among workers with indirect exposure to trauma. Psychological Services, 11(1), 75–86. https://doi.org/10.1037/a0029558
23. Çat, S. (2014). Acil yardım, kurtarma ve müdahale çalışanlarının ruhsal zeka ve tükenmişlik düzeylerinin belirlenmesi: Gümüşhane ili örneği [Yüksek lisans tezi] Gümüşhane Üniversitesi.
24. Çevik, M., Çevik, Y., Tengilimoğlu, D., Daş, M. (2016). İş yerinde oluşan stresin çalışanlar üzerindeki etkileri. Acil Servis Hizmetleri Kapsamında Bir Uygulama. Akademik Araştırma Tıp Dergisi, 1(1), 24-34.
25. Çevik, O., Özbalcı, A. A. (2020). Sağlık çalışanlarının tükenmişlik düzeyleri ile demografik özellikleri arasındaki ilişki. Manas Sosyal Araştırmalar Dergisi.
26. Creswell, J.W., Clark, V. L. (2015). Karma yöntem araştırmaları tasarımı ve yürütülmesi. Yüksel Dede, Selçuk Beşir Demir (Çev. Ed.). Ankara: Anı.
27. Dapolinia, E. (2021). Self-compassion, occupational stress, perceived stress and burnout in structure firefighters: a moderated mediation model [Unpublished doctoral dissertation] Clinical Psychology, Pacific University.
28. Demir, R., Türkmen, E., Doğan, A. (2015). Examination of burnout level of academics in terms of demographic variables. International Journal of Social Sciences and Education Research, 1(4), 986–1008. https://doi.org/10.24289/ijsser.279111
29. Demir, Y., Oruç, P., Kılınç Aydın, Z., Özpınar, S. (2021). The perceived stress and its effects on satisfaction with life: Emergency department staff during the COVID-19 pandemic. Fenerbahçe Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi, 1(3), 256–268.
30. Duran, F., Woodhams, J., Bishopp, D. (2018). An Interview Study of the Experiences of Firefighters in Regard to Psychological Contract and Stressors. Employee Responsibilities and Rights Journal, 30, 203–226.
31. Ekinci, H., Ekici, S. (2003). İşletmelerde örgütsel stres yönetim stratejisi olarak sosyal desteğin rolüne ilişkin olarak görgül bir araştırma. Cumhuriyet Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, C.27, S.1, Sivas, 109-120.
32. Erdener, M. (2019). Afet alanında çalışan profesyonellerin psikolojik dayanıklılık ve ikincil travmatik stres düzeylerinin incelenmesi. [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Hacettepe Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Ankara.
33. Figley, C. R., Kleber, R. J. (1995). Beyond the "victim": Secondary traumatic stress. In R. J. Kleber, C. R. Figley, & B. P. R. Gersons (Eds.), Beyond trauma: Cultural and societal Dynamics, 75–98. https://doi.org/10.1007/978-1-4757-9421-2_5
34. Fullerton, C. S., Ursano, R. J., Wang, L. (2004). Acute stress disorder, posttraumatic stress disorder and depression in disaster or rescue workers. American Journal of Psychiatry, 161 (8), 1370-1376. DOI: 10.1176/appi.ajp.161.8.1370
35. Goh, K.K., Jou, S., Lu, M.L., Yeh, L.C, Kao, Y.F., Liu, C.M., Kan B.L. (2021). Younger, more senior, and most vulnerable? Interaction effects of age and job seniority on psychological distress and quality of life among firefighters. Psychol Trauma.Jan;13(1):56-65. doi: 10.1037/tra0000662.
36. Görgen, M.V.S., Küçükkent, N. (2023). Afet sahası çalışanlarının stres düzeyi ve motivasyon verimliliği ile ilişkili bir araştırma: Ankara ili itfaiyesi örneği. Gümüşhane Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi, 12(4), 1543-1552. https://doi.org/10.37989/gumussagbil.1366628
37. Greenberg, N., Docherty, M., Gnanapragasam, S., Wessely, S. (2020). Managing mental health challenges faced by healthcare workers during COVID-19 pandemic. BMJ, 368, m1211. https://doi.org/10.1136/bmj.m1211
38. Gündüz, B. (2020). Meslek elemanlarının yaşadıkları ikincil travmatik stres. İstanbul Kent Üniversitesi İnsan ve Toplum Bilimleri Dergisi, 1(1), 1-14.
39. Gümüştekin, G. E., Gültekin, F. (2015). Stres kaynaklarının kariyer yönetimine etkileri. Dumlupınar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, (23), 147-158.
40. Gürbüz, S., Şahin, F. (2018). Sosyal bilimlerde araştırma yöntemleri. (5.Baskı), Seçkin Yayıncılık, Ankara.
41. Gürbüz, S. (2021). AMOS ile yapısal eşitlik modellemesi, temel ilkeler ve uygulamalı analizler, 2. Baskı, Ankara: Seçkin Yayıncılık.
42. Güre, M.D.P. (2022). Yardım edenlere nasıl yardım edilecek? Afetlerde çalışan profesyonellerle bütünleyici grup terapisi uygulamaları. Sosyal Çalışma Dergisi, Cilt:6, 29-40.
43. Hendel, D. (2021). Emotional trauma and the risk Of PTSD among healthcare workers. Journal of the American College of Clinical Pharmacy, 4(7), 778-781. https://doi.org/10.1002/jac5.1438
44. Huang, G., Chu, H., Chen R., Liu, D., Banda K.J., O’Brien A.P., Hen, H., Chiang, K., Chiou, J., Chou, K. (2022). Prevalence of depression, anxiety, and stress among first responders for medical emergencies during COVID-19 pandemic: A meta-analysis. J Glob Health. doi: 10.7189/jogh.12.05028.
45. Işıkhan, V. (2021). Afetlere müdahale eden yardım personelini güçlendirme. Doğal Afetler Ve Çevre Dergisi, 7(2), 399-406. Doi: 10.21324/dacd.893075
46. Kalaycı, Ş. (2005). SPSS uygulamalı çok değişkenli istatiksel teknikler (6. Baskı). Ankara: Asil Yayın Dağıtım.
47. Kalinienė, G., Ustinavičienė, R., Lukšienė, D., Žutautienė, R., Kirvaitienė, J. and Vaičiulis, V. (2024). Does the level of burnout differ between occupational groups in Lithuania? Front. Public Health. doi: 10.3389/fpubh.2024.1364886
48. Karacaoğlu, K., Çetin, İ. (2015). İş yükü ve rol belirsizliğinin çalışanların tükenmişlik düzeyleri üzerine etkisi: AFAD Örneği. Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi SBE Dergisi, 5(1), 46-69.
49. Karasar, N. (2012). Bilimsel araştırma yöntemi (24. baskı). Nobel Akademik Yayıncılık.
50. Kimbrel, N. A., Steffen, L. E., Meyer, E. C., Kruse, M. I., Knight, J. A., Zimering, R. T., Gulliver, S. B. (2011). A revised measure of occupational stress for firefighters: psychometric properties and relationship to posttraumatic stress disorder, depression, and substance abuse. Psychological Services, 8(4), 294–306. https://doi.org/10.1037/a0025845
51. Kotan, M., Uyar, A. (2025). Spor kulüplerinin finansal ürünlerine yönelik tüketici tercihlerinin belirlenmesi: Lawshe tekniği ile ölçek geliştirme çalışması. Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi, 24(2), 910-924. https://doi.org/10.17755/esosder.1586828
52. Lawshe, C. H. (1975). A quantitative approach to content validity. Personnel Psychology, 28(4), 563–575. https://doi.org/10.1111/j.1744-6570.1975.tb01393.x
53. Meyer, E. C., Zimering, R., Daly, E., Knight, J., Kamholz, B. W., Gulliver, S. B. (2012). Predictors of posttraumatic stress disorder and other psychological symptoms in trauma-exposed firefighters. Psychological Services, 9(1), 1–15. https://doi.org/10.1037/a0026414
54. Mullins, G. (2004). Urban search and rescue-Developing Australia’s capability. The Australian Journal of Emergency Management, 19(1), 6-9.
55. Najafi, M., Fathi, S. (2024). Examining the relationship between burnout and personality traits in accidents and disasters’ rescuers. Health in Emergencies and Disasters Quarterly. 9(3), 173-182.DOI: 10.32598/hdq.9.3.89.2
56. Naudé, J.L.P., Rothmann, S. (2003). Occupational stress of emergency workers in Gauteng. S.A. Journal of Industrial Psychology, 29 (4), 92-100. DOI: 10.4102/sajip.v29i4.126
57. Okutan, M., Tengilimoğlu, D. (2002). İş ortamında stres ve stresle başa çıkma yöntemleri: bir alan uygulaması. Gazi Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 4(3), 15-42.
58. Özcan, Ş. (2021). Mülki idarede stres ve yönetimi. Ankara: İKSAD Yayınevi.
59. Özen, E. (2022). Sosyal bilimlerinde güncel tartışmalar. Z. Karacagil ve M. Bulut (Ed.), Sosyal bilimlerde karma araştırma yöntemiyle ölçek geliştirme süreci: Keşfedici sıralı desen. (s. 887-902). Bilgin Kültür Sanat Yayınları.
60. Öztürk, Z., Çelik, G., Örs, E. (2020). Sağlık çalışanlarında tükenmişlik ve iş doyumu ilişkisi: Bir kamu hastanesi örneği. Uluslararası Sağlık Yönetimi ve Stratejileri Araştırma Dergisi, 6(2), 328-349.
61. Pala, İ. T., Topal, M. H., Demirbağ, O. (2021). İş doyumunun tükenmişlik düzeyine etkisinde örgütsel sessizliğin aracılık rolü: TRC1 AFAD çalışanları örneği. Gümüşhane Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi, 10 (2). https://doi.org/10.37989/gumussagbil.907868
62. Papazoglou, K. (2023). Stress, prevention, and resilience among first responders. Int. J. Environ Res Public Health. 20, 7174. https://doi.org/10.3390/ijerph20247174
63. Petrie, K., Milligan-Saville, J., Gayed, A., Deady, M., Phelps, A., Dell L., Forbes D., Bryant R.A., Calvo, R.A., Glozier, N., Harvey, S.B. (2018). Prevalence of PTSD and common mental disorders amongst ambulance personnel: a systematic review and meta-analysis. Soc Psychiatry Psychiatr Epidemiol. 53(9), 897-909. doi: 10.1007/s00127-018-1539
64. Regehr, C., LeBlanc, V. R., Jelley, R. B., Barath, I. (2004). Organizational stressors and psychological distress in emergency responders. Stress and Health, 20(4), 211–217.https://doi.org/10.1002/smi.1010
65. Raymond, E.J., Ursano, R. J. (2020). Integrative group therapy with disaster workers. In group treatments for post-traumatic stress disorder. New York: Routledge, 51-74. DOI: 10.4324/9780203778166-4
66. Malek, M. D. H. A., Baco, B. S., Nor, M. A. M., Kâmil, I. S. M. (2016). The sources of occupational stress and coping strategies among emergency workers in Sabah, Malaysia. International Journal of Humanities and Social Science, 6(6), 155-162.
67. Marcum, J., Rappin, C. (2019). Washington Firefighter Survey-2018 (SHARP Technical Report 101-01-2019).
68. Mundi, J. (2025, October 14). Managing burnout in first responders: What you need to know. Evolution Psychotherapy. Erişim: https://www.evolutionpsychotherapy.ca/2024/10/20/managing-burnout-in-first-responders-what-you-need-to-know
69. Schneider-Matyka, D. Świątoniowska-Lonc, N.Polański, J.Szkup, M. Grochans, E., Jankowska-Polańska, B. (2023). Assessment of the effect of stress, sociodemographic variables and work-related factors on rationing of nursing care. Int. J. Environ. Res. Public Health. https://doi.org/10.3390/ ijerph2003241
70. Saijo, Y., Ueno, T., Hashimoto, Y. (2012). Post-Traumatic Stress Disorder and Job Stress among Firefighters of Urban Japan. Prehospital and Disaster Medicine, 27(1), 59–63.
71. Saijo, Y., Ueno, T., Hashimoto, Y. (2007). Job stress and depressive symptoms among Japanese fire fighters. American Journal of Industrial Medicine, 50(6), 470–480.https://doi.org/10.1002/ajim.20466
72. Sofuoğlu, Z., Cankardaş, S. (2022). İtfaiyecilerde travmatik stres belirtilerinin belirleyicileri. Klinik Psikoloji Dergisi, 6(2), 182–196. https://doi.org/10.5455/kpd.26024438m000067
73. Soravia, L.M, Schwab, S., Walther, S., Müller, T. (2021). Rescuers at risk: Posttraumatic stress symptoms among police officers, fire fighters, ambulance personnel, and emergency and psychiatric nurses. Front. Psychiatry, 11. doi: 10.3389/fpsyt.2020.602064
74. Stockton, C. T. (2006). Living with stress. United Kingdom: Author House.
75. Wagner, S. L., McFee, J. A., Martin, C. A. (2010). Mental health implications of fire service membership. Traumatology, 16(2), 26–32.
76. Yazdi, F, Chaboksavar, F, Malekzadeh, R, Ziapour, A, Yoosefi, Lebni, J, Janjani P. (2023). Role of demographic variables in investigating occupational stress of disaster and emergency medical management center. J Edu Health Promot, 12:289.
77. Yıldız, E., Duruel, M.C. (2022). Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı (AFAD) stratejik planlarının değerlendirilmesi. Emergency Aid and Disaster Science. Mart 2022;2(1), 19-24.
78. Yüksel, H. (2014). Çalışma yaşamı ve stres kavramı: Durumsal bir yaklaşım. Manas Sosyal Araştırmalar Dergisi, 3(3), 109-131.