Invisible Inequalities in Access to Healthcare for Persons with Disabilities: A Social Policy Analysis of the Gap Between Normative Commitments and Actual Implementation

Öz

The right to access healthcare is one of the fundamental responsibilities of the social state. However, for individuals with disabilities, this right is not always realized equally or effectively despite existing legal regulations. This study examines the relationship between normatively defined rights and implementation-related findings regarding healthcare access for individuals with disabilities from a social policy perspective. Normative documents together with openly accessible institutional reports and sources published by the World Health Organization (WHO), OECD, Eurostat, the Turkish Statistical Institute (TurkStat), and the Ministry of Family and Social Services were examined using a document analysis approach. The findings indicate that although the normative framework concerning accessibility in Türkiye has significantly improved, implementation-related challenges persist in physical access, digital access, geographical access, staff approach, and continuity of care. The study demonstrates that equality in healthcare depends not only on the formal recognition of rights but also on the institutional and administrative processes that enable these rights to be effectively exercised in practice. By jointly evaluating the normative framework and i findings related to their implementation, the study contributes to the social policy and health services literature by highlighting the less visible dimensions of inequality in healthcare access experienced by individuals with disabilities.

Anahtar Kelimeler

• Access to health care
• social policy
• disability
• accessibility
• invisible inequalities
• governance
• social justice

Engelli Bireylerin Sağlığa Erişiminde Görünmeyen Eşitsizlikler: Normatif Taahhütler ile Fiilî Uygulama Arasındaki Boşluğun Sosyal Politika Açısından Analizi

Öz

Sağlığa erişim hakkı, sosyal devletin temel yükümlülüklerinden biridir. Ancak engelli bireyler açısından bu hak, yasal düzenlemelere rağmen her zaman eşit ve sürdürülebilir biçimde hayata geçirilememektedir. Bu çalışma, engelli bireylerin sağlık hizmetlerine erişiminde normatif düzeyde tanımlanan haklar ile uygulamaya ilişkin bulgular arasındaki ilişkiyi sosyal politika perspektifinden incelemektedir. Araştırmada Dünya Sağlık Örgütü (WHO), OECD, Eurostat, TÜİK ve Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı tarafından yayımlanan normatif belgeler ile açık erişimli kurumsal rapor ve kaynaklar doküman analizi yaklaşımı çerçevesinde birlikte değerlendirilmiştir. Bulgular, Türkiye'de erişilebilirliğe ilişkin normatif düzenlemelerin önemli ölçüde geliştiğini; buna karşın fiziksel erişim, dijital erişim, coğrafi erişim, personel yaklaşımı ve hizmet sürekliliği gibi alanlarda uygulamaya ilişkin sorunların devam ettiğini göstermektedir. Çalışma, sağlıkta eşitliğin yalnızca hakların tanımlanmasıyla değil, bu hakların uygulamada fiilen kullanılabilir olmasını sağlayan kurumsal ve yönetsel süreçlerle birlikte değerlendirilmesi gerektiğini ortaya koymaktadır. Bu yönüyle araştırma, normatif çerçeve ile uygulamaya ilişkin kurumsal bulguları birlikte değerlendirerek engelli bireylerin sağlık hizmetlerine erişiminde görünmeyen eşitsizlik alanlarını sosyal politika ve sağlık hizmetleri literatürü çerçevesinde tartışmaya katkı sunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Sağlığa erişim
• sosyal politika
• engellilik
• erişilebilirlik
• görünmeyen eşitsizlikler
• yönetişim
• sosyal adalet

Etik Beyan

Bu araştırma, Hacettepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Etik Kurulu tarafından onaylanmıştır (Onay No: 4289195, Tarih: 10.06.2025). Çalışmada yalnızca açık erişimli, anonimleştirilmiş ve ikincil nitelikteki veri setleri kullanılmış olup herhangi bir katılımcı müdahalesi veya kişisel veri işleme süreci bulunmamaktadır.

Kaynakça

1. Bright, T., & Kuper, H. (2018). A systematic review of access to general healthcare services for people with disabilities in low- and middle-income countries. International Journal of Environmental Research and Public Health, 15(8), 1879. https://doi.org/10.3390/ijerph15091879 Esping-Andersen, G. (1990). The three worlds of welfare capitalism. Princeton University Press.
2. Eurostat. (2021a). Disability statistics – Access to healthcare. Publications Office of the European Union. https://ec.europa.eu/eurostat/web/disability/information-data
3. Eurostat. (2021b). Disability statistics – Prevalence and demographics. Publications Office of the European Union. https://ec.europa.eu/eurostat/statistics-explained/index.php?title=Population_with_disability
4. Eurostat. (2021c). Disability statistics – Barriers to social integration. Publications Office of the European Union. https://ec.europa.eu/eurostat/statistics-explained/index.php?title=Disability_statistics_-_leisure_and_social_participation
5. Gibson, J., & O’Connor, R. (2010). Access to health care for disabled people: A systematic review. Social Care and Neurodisability, 1(3), 21–31. https://doi.org/10.5042/scn.2010.0599
6. Grech, S., & Soldatic, K. (Eds.). (2016). Disability in the global South: The critical handbook. Springer. https://doi.org/10.1007/978-3-319-42488-0
7. Iezzoni, L. I., Rao, S. R., Ressalam, J., Bolcic-Jankovic, D., Agaronnik, N. D., Donelan, K., Lagu, T., & Campbell, E. G. (2021). Physicians’ perceptions of people with disability and their health care. Health Affairs, 40(2), 297–306. https://doi.org/10.1377/hlthaff.2020.01452
8. Kaldık, B. (2024). Engelli bireylerin sosyal dışlanma deneyimleri üzerine fenomenolojik bir araştırma. Toplum ve Sosyal Hizmet, 35(3), 393–420. https://doi.org/10.33417/tsh.1366165

9. Kamu Denetçiliği Kurumu (KDK). (2023). Engelli bireylerin kamu hizmetlerine erişimi raporu. KDK Yayınları.
10. Karatana, Ö., & Gür, K. (2019). Engelli bireylerin sağlık hizmetlerine erişimi ve engelleri. Halk Sağlığı Hemşireliği Dergisi, 1(1), 1–13. https://dergipark.org.tr/tr/pub/jphn/article/653072
11. Karataş, K. (2002). Engellilerin toplumla bütünleşme sorunları: Bir sosyal politika yaklaşımı. Ufkun Ötesi Bilim Dergisi, 2(2), 43–55.
12. Kılıç, C. (2021). Engellilere yönelik sosyal hizmet uygulamaları: Bibliyometrik haritalama. ETÜ Sentez İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 5, 1–18. https://doi.org/10.47358/sentez.2021.21
13. Marmot, M. (2005). Social determinants of health inequalities. The Lancet, 365(9464), 1099–1104. https://doi.org/10.1016/S0140-6736(05)71146-6
14. Marmot, M. (2017). The health gap: The challenge of an unequal world: The argument. International Journal of Epidemiology, 46(4), 1312–1318. https://doi.org/10.1093/ije/dyx163
15. Marshall, T. H. (1950). Citizenship and social class. Cambridge University Press.
16. Nussbaum, M. C. (2003). Capabilities as fundamental entitlements: Sen and social justice. Feminist Economics, 9(2–3), 33–59. https://doi.org/10.1080/1354570022000077926
17. Organisation for Economic Co-operation and Development. (2023). Health at a glance 2023: Inclusion and access indicators. OECD Publishing. https://www.oecd.org/en/publications/health-at-a-glance-2023_7a7afb35-en.html
18. Pierson, P. (2001). The new politics of the welfare state. Oxford University Press.
19. Rawls, J. (1971). A theory of justice. Harvard University Press.
20. Sen, A. (1999). Development as freedom. Oxford University Press.
21. Sen, A. (2002). Why health equity? Health Economics, 11(8), 659–666. https://doi.org/10.1002/hec.762
22. Sen, A. (2009). The idea of justice. Harvard University Press.
23. Shakespeare, T. (2017). Disability: The basics. Routledge.
24. Shakespeare, T., Bright, T., & Kuper, H. (2018). Access to health for persons with disabilities. Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights. https://www.infontd.org/resource/access-health-persons-disabilities
25. Solar, O., & Irwin, A. (2010). A conceptual framework for action on the social determinants of health. World Health Organization. https://www.who.int/publications/i/item/9789241500852
26. Titmuss, R. M. (1974). Social policy: An introduction. Allen & Unwin.
27. T.C. Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı Engelli ve Yaşlı Hizmetleri Genel Müdürlüğü. (2022). Engelli ve yaşlı istatistik bülteni: Nisan 2022. https://www.aile.gov.tr/media/108892/eyhgm_istatistik_bulteni_nisan2022.pdf
28. T.C. Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı. (2020). Erişilebilirlik izleme ve denetleme yönetmeliği. https://www.aile.gov.tr/eyhgm/mevzuat/ulusal-mevzuat/yonetmelikler/erisilebilirlik-izleme-ve-denetleme-yonetmeligi/
29. Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK). (2011). Özürlülerin sorun ve beklentileri araştırması 2010 (Yayın No: 3636). TÜİK Yayınları. https://www.aile.gov.tr/media/5602/ozurlulerin-sorun-ve-beklentileri-arastirmasi-2010.pdf
30. United Nations. (2006). Convention on the Rights of Persons with Disabilities (CRPD). https://www.un.org/disabilities/documents/convention/convention_accessible_pdf.pdf
31. Whitehead, M. (1992). The concepts and principles of equity and health. International Journal of Health Services, 22(3), 429–445. https://doi.org/10.2190/986L-LHQ6-2VTE-YRRN
32. World Health Organization. (2001). International classification of functioning, disability and health (ICF).https://www.who.int/standards/classifications/international-classification-of-functioning-disability-and-health
33. World Health Organization. (2022). Global report on health equity for persons with disabilities. https://www.who.int/teams/noncommunicable-diseases/sensory-functions-disability-and-rehabilitation/global-report-on-health-equity-for-persons-with-disabilities
34. World Health Organization & International Telecommunication Union. (2022). WHO-ITU global standard for accessibility of telehealth services. https://www.who.int/publications/b/64014?ysclid=mpf9w92lu0968589343