ALGILANAN SOSYAL DESTEK, TRAVMATİK STRES VE PSİKOLOJİK İYİ OLUŞ ARASINDAKİ İLİŞKİNİN İNCELENMESİ: DEPREMZEDELER ÜZERİNE BİR ARAŞTIRMA

Öz

Bu araştırmanın amacı, 6.02.2023 tarihinde meydana gelen Kahramanmaraş merkezli depremleri yaşayan depremzedelerde travmatik stres(TS), algılanan sosyal destek(ASD) ve psikolojik iyi oluş(PİO) düzeyi arasındaki ilişkinin incelenmesi ve farklı değişkinlerin birbirleri üzerindeki etkilerin belirlenmesidir. Araştırma, ilişkisel tarama modeli kullanılarak 584 depremzedeyle yürütülmüştür. Araştırmadaki veriler “Sosyodemografik Bilgi Formu”, “Travmatik Stres Belirti Ölçeği”, “Psikolojik İyi Oluş Ölçeği”, “Çok Boyutlu Aile Sosyal Destek Ölçeği” kullanılarak toplanmış, SPSS 26 programında analiz edilmiştir. Araştırma bulgularında sosyodemogrofik ve depremle ilgili değişkenlerin TS, PİO ve ASD puanlarında anlamlı farklar oluşturduğu gözlenmiştir. Bu çalışmada TS ve PİO arasında negatif yönde orta düzeyde (r=-,337, p<,01) anlamlı bir ilişki, TS ile ASD arasında negatif yönde düşük düzeyde (r=-,266, p<,01) anlamlı ilişki, PİO ile ASD arasında ise pozitif yönde orta düzeyde (r=-,412, p<,01) anlamlı ilişki olduğu bilgisine ulaşılmıştır. Çalışmada elde edilen bir diğer bulgu ise PİO’nun TS puanlarını (%11), ASD’nin TS puanlarını (%7), PİO ve ASD’nin birlikte olarak TS puanlarını (%13) etkilediği sonucudur.

Anahtar Kelimeler

• deprem
• afet
• travmatik stres
• psikolojik iyi oluş
• algılanan sosyal destek

THE RELATIONSHIP BETWEEN PERCEIVED SOCIAL SUPPORT, TRAUMATIC STRESS AND PSYCHOLOGICAL WELL-BEING: A STUDY ON EARTHQUAKE VICTIMS

Öz

The aim of this study is to examine the relationship between traumatic stress (TS), perceived social support (PSS) and psychological well-being (PWB) levels in earthquake survivors who experienced the Kahramanmaraş-based earthquakes that occurred on 6.02.2023 and to determine the effects of different variables on each other. The study was conducted with 584 earthquake survivors using relational survey model. The data were collected using "Sociodemographic Information Form", "Traumatic Stress Symptom Scale", "Psychological Well-Being Scale", "Multidimensional Family Social Support Scale" and analyzed in SPSS 26 program. In the findings of the study, it was observed that sociodemographic and earthquake-related variables created significant differences in TS, PWB and PSS scores. In this study, it was found that there was a moderate negative correlation between TS and PWB(r=-,337, p<,01), a low negative correlation between TS and PSS (r=-,266, p<,01), and a moderate positive correlation between PWB and PSS (r=-,412, p<,01). Another finding obtained in the study was that PWB affected TS scores (11%), PSS affected TS scores (7%), and PWB and PSS together affected TS scores (13%).

Anahtar Kelimeler

• earthquake
• disaster
• traumatic stress
• psychological well-being
• perceived social support

Kaynakça

1. Acharya Pandey, R., Chalise, P., Khadka, S., Chaulagain,B.,Maharjan,B., Pandey,J., Nepal, J., Pandey, C. (2023).Post-traumatic stress disorder and its associated factors among survivors of 2015 earthquake in Nepal. BMC Psychiatry 23(1), 340.
2. Adyani, L., Suzanna, E., Safuwan, S. and Muryali, M. (2018). Perceived social support and psychological well-being among ınterstate students at Malikussaleh University. Jurnal Indigenous, 3(2), 98-104.
3. Akdağ, F. ve Çankaya, Z. (2015). Evli bireylerde psikolojik iyi oluşun yordanması. Mersin Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 11(3), 646-662.
4. Aksaray, G., Kortan, G., Erkaya, H., Yenilmez, Ç., Kaptanoğlu, C. (2006). Gender differences in psychological effect of the august 1999 earthquake in turkey. Nordic Journal of Psychiatry, 60(5), 387-391.
5. Alipour F. & Ahmadi S.(2020).Social support and posttraumatic stress disorder (PTSD) in earthquake survivors: A systematic review, Social Work in Mental Health,18(5), 501-514
6. Awang, M., M., Kutty, M. F. and Ahmad, R. A. (2014). Perceived social support and well being: first-year student experience in university. International Education Studies,7 (13), 261-270.
7. Aydın, A., Kahraman, N. ve Hiçdurmaz, D. (2017). Determining the perceived social support and psychological well-being levels of nursing students, Psikiyatri Hemşireliği Dergisi, 8(1), 40-47.
8. Baryshnikova, N.V., Pham, N.T.A.(2019).Natural disasters and mental health: A quantile approach. Economics Letters,180, 62-66.

9. Başoǧlu, M., Kılıç, C., Şalcıoǧlu, E., Livanou, M. (2004). Prevalence of posttraumatic stress disorder and comorbid depression in earthquake survivors in Turkey: An epidemiological study. Journal of Traumatic Stress: Official Publication of The International Society for Traumatic Stress Studies, 17(2), 133-141.
10. Başoǧlu, M., Şalcıoǧlu, E., Livanou, M. (2002). Traumatic stress responses in earthquake survivors in Turkey. Journal of Traumatic Stress, 15(4), 269-276.
11. Başoğlu, M., Şalcıoğlu, E., Livanou, M., Özeren, M., Aker, T. K., Kılıç, C., Mestçioğlu, Ö. (2001). A study of the validity of a screening instrument for traumatic stress in earthquake survivors in Turkey. Journal of Traumatic Stress,14(3),491-509
12. Cairo, J., Dutta, S., Nawaz, H., Hashmi, S. K., Kasl, S., Bellido, E. (2010). The prevalence of posttraumatic stress disorder among adult earthquake survivors in Peru. Disaster Medicine and Public Health Preparedness, 4(1), 39-46.
13. Cervatoğlu Geyran, P. (2000). Psikolojik travma ve sonuçları: Tarihsel arka plan ve güncel kavramlar üzerine gözden geçirme. Psikiyatri Psikoloji Psikofarmakoloji Dergisi, 8 (1), 9-12.
14. Chan, C. L. W., Wang, C., Qu, Z., Lu, B., Ran, M., Ho, A. H. Y., …, Zhang, X. (2011). Posttraumatic stress disorder symptoms among adult survivors of the 2008 Sichuan earthquake in China. Journal of Traumatic Stress, 24(3), 295-302.
15. Cohen, S. and Wills, T. A. (1985). Stress, social support and buffering hypothesis. Psychological Bulletin. 98(2),310–357.
16. Dai W, Chen L, Lai Z, Li Y, Wang J, Liu A. (2016).The incidence of post-traumatic stress disorder among survivors after earthquakes: A systematic review and meta-analysis. BMC Psychiatry. 16 (1),1–11.
17. Eker D, Arkar H, Yaldız H. (2001). Factorial structure, validity, and reliability of revised form of the multidimensional scale of perceived social support. Turk Psikiyatri Dergisi, 12(1),17-25
18. Feder, A., Ahmad, S., Lee, E. J., Morgan, J. E., Singh, R., Smith, B. W., … Charney, D. S. (2013). Coping and PTSD symptoms in Pakistani earthquake survivors: Purpose in life, religious coping and social support. Journal of Affective Disorders, 147(1), 156–163.
19. Forgeard, M. J. C., Jayawickreme, E., Kern, M., Seligman, M. E. P. (2011). Doing the right thing: Measuring wellbeing for public policy. International Journal of Wellbeing,1(1), 79-106.
20. House J. S. (1981). Work stress and social support.Addison-Wesley Pub.Erişim tarihi:20.08.2023, https://openlibrary.org/books/OL4107456M/Work_stress_and_social_support#details
21. İraz, R., Arıbaş, A. N. ve Özşahin, F.(2021).Algılanan sosyal destek ve psikolojik iyi oluş ilişkisi: Üniversite öğrencileri örneği, Stratejik ve Sosyal Araştırmalar Dergisi, 5(2),363-376.
22. Jaffe, D.T. (1985). Self-renewal: Personal transformation following extreme trauma. Journal of the Humanistic Psychology,24(4),99-124
23. Ke X, Liu C, Li N. (2010).Social support and quality of life: a cross sectional study on survivors eight months after the 2008 Wenchuan earthquake. BMC Public Health,10,1-11
24. Kessler, R. C., Foster, C. L., Saunders, W. B., & Stang, P. E. (1995). Social consequences of psychiatric disorders, I: Educational attainment. American Journal of Psychiatry, 152(7), 1026-1032.
25. Keyes, C. L. M., Shmotkin, D. ve Ryff, C. D. (2002). Optimizing well-being: The empirical encounter of two traditions. Journal of Personality and Social Psychology, 82(6), 1007-1022.
26. Kök, H. Demir, S. (2018 ).Şizofreni ve bipolar bozukluğu olan hastalarda içselleştirilmiş damgalanma, benlik saygısı ve algılanan sosyal destek. Cukurova Medical Journal 43(1),99-106
27. Köksal, S. & Zubaroğlu Yanardağ, M. (2022). Belirli değişkenlere göre üniversite öğrencilerinde psikolojik iyi oluş ve sosyal desteğin incelenmesi. Tıbbi Sosyal Hizmet Dergisi, 0 (20), 1-25
28. Kun,P., Chen, X., Han, S., Gong, X., Chen, M., Zhang, W., Yao, L.(2009).Prevalence of post-traumatic stress disorder in Sichuan Province, China after the 2008 Wenchuan earthquake, Public Health,123(11), 703-707.
29. Kurt, E. ve Gülbahçe, A. (2019). Van depremini yaşayan öğrencilerin travma sonrası stres bozukluğu düzeylerinin incelenmesi. Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 23(3), 957-972.
30. Livanou, M., Başoğlu, M., Şalcıoğlu, E., & Kalender, D. (2002). Traumatic stress responses in treatment-seeking earthquake survivors in Turkey. The Journal of Nervous and Mental Disease, 190(12), 816-823.
31. Mariani, M., Asnarulkhadi, A. S. and Nashua, F. A. Z. (2017). Social support and psychological well-being among delinquents in rehabilitation centers in Malaysia, ınternational journal of academic research in business and social sciences, Human Resource Management Academic Research Society, 7(8), 694-701.
32. Naeem, F., Ayub, M., Masood, K., Gul, H., Khalid, M., Farrukh, A., … Chaudhry, H. R. (2011). Prevalence and psychosocial risk factors of PTSD: 18months after Kashmir earthquake in Pakistan. Journal of Affective Disorders, 130(1), 268–274.
33. Norris, F. H., & Kaniasty, K. (1996). Received and perceived social support in times of stress: A test of the social support deterioration deterrence model. Journal of Personality and Social Psychology, 71(3), 498.
34. Norris, F.H., Friedman, M.J., Watson, P.J., Byrne, C.M., Diaz, E., Kaniasty, K.(2002).60,000 disaster victims speak: Part i an empirical review of the empirical literature, 1981–2001. Psychiatry,65(3): 207-239.
35. Qi, W., Gevonden, M., & Shalev, A. (2016). Prevention of post-traumatic stres disorder after trauma: Current evidence and future directions. Current Psychiatry Reports, 18(2), 20.
36. Ryff, C.D.(1989). Happiness is everything, or is it? Explorations on the meaning of psychological well-being. Journal of Personality and Social Psychology, 57(6), 1069–1081.
37. Simon, N., Roberts, N. P., Lewis, C. E., van Gelderen, M. J., & Bisson, J. I. (2019). Associations between perceived social support, posttraumatic stress disorder (PTSD) and complex PTSD (CPTSD): Implications for treatment. European Journal of Psychotraumatology, 10(1), 1573129.
38. Şalcıoğlu, E. (2004). The effect of beliefs, attribution of responsibility, redress and compensation on posttraumatic stress disorder in earthquake survivors in Turkey. (PhD Dissertation), King's College London, London
39. Şalcioğlu, E., Başoğlu, M., & Livanou, M. (2003). Long-term psychological outcome for non-treatment-seeking earthquake survivors in Turkey. Journal of Nervous and Mental Disease, 191(3), 154–160.
40. Tekin, H. H., Başer, D. (2021). Travma bilgili bakım temelli sosyal hizmet müdahalesi. Akademik Araştırmalar 2021(2).(s. 127-131). Konya: Çizgi Kitabevi
41. Telef, B.(2013). Psikolojik iyi oluş ölçeği: Türkçeye uyarlama, şartlı ve güvenirlik çalışması. Hacettepe Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 28(3), 374 – 384
42. Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanlığı.(2023).Kahramanmaraş ve Hatay Depremleri Raporu.Erişim tarihi:20.06.2023,https://www.sbb.gov.tr/wp-content/uploads/2023/03/2023-Kahramanmaras-ve-Hatay-Depremleri-Raporu.pdf
43. Ünal Erzen, M. & Dikkatli, S. (2019). TRAVMA sonrası stres bozukluğunda medyanın rolü . Asya Studies ,1(7) , 51-61
44. Walton, E. and David T.T. (2010).Family structure, family processes and well-being among asian americans: considering gender and nativity. Journal of Family Issues 31(3), 301-332.
45. Wu, Z., Xu, J., He, L.(2014).Psychological consequences and associated risk factors among adult survivors of the 2008 Wenchuan earthquake. BMC Psychiatry 14, 1-11.
46. Yalçın, İ. (2015).İyi oluş ve sosyal destek arasındaki ilişkiler: türkiye’de yapılmış çalışmaların meta analizi, Türk Psikiyatri Dergisi 26(1),21-32
47. Yener, Ö. (2018). Psikoojik travmayı yordamada yeni bir teori denemesi (çift sarılı yumurta teorisi), Uluslararası Eğitim Bilimleri Dergisi,5(15),235-250.
48. Yıldırım, D., Akman, Ö. & Dokumacı, D. (2023). perceived social support and psychological well-being in patients with chronic diseases . Balıkesir Sağlık Bilimleri Dergisi ,12(1), 52-60
49. Yıldırım, İ. (1997). Algılanan sosyal destek ölçeğinin geliştirilmesi güvenirliği ve geçerliği. Hacettepe Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi. 13, 81-87.
50. Zimet, G., Dahlem, N. W., Zimet, S. G. ve Farley, G. K. (1998). The multidimensional scale of perceived social support. Journal of Personality Assessment, 52(1), 30-41.