BOŞANMA SÜRECİNDE BİR SORUN OLARAK EBEVEYNE YABANCILAŞMA SENDROMU

Yıl 2025, Cilt: 13 Sayı: 25, 20 - 36, 17.06.2025

Hilal Kök

https://doi.org/10.46218/tshd.1451344

Öz

Çiftlerin boşanma sürecini nasıl yönettikleri, bu süreçte birbirlerine ve çocuklarına olan tutum ve davranışları çocukların boşanmaya verecekleri tepkide belirleyici rol oynamaktadır. Ülkemizdeki literatürde henüz yeni bir kavram olan ebeveyne yabancılaşma sendromu boşanma sürecinde ebeveynlerden birinin çocuğu diğer ebeveynine yabancılaştırması sonucu ortaya çıkmaktadır. Böylece çocuk yabancılaştıran ebeveynin manipülatif davranışları sonucu yabancılaştığı ebeveynine karşı olumsuz tutum ve duygular geliştirebilmekte, bunu davranışlarına yansıtabilmektedir. Bu çalışmada boşanmanın çocuk üzerindeki olası etkileri, ebeveyne yabancılaşma sendromu kavramı, bu sendromun göstergeleri ile çocuk üzerindeki kısa ve uzun vadeli etkileri ele alınmıştır. Literatür derlemesi örneği olan bu çalışmada, ebeveynlerin boşanma sürecinin çocuk üzerindeki olası olumsuz etkileri ebeveyne yabancılaşma sendromu çerçevesinde ele alınarak değerlendirilmiştir. Son olarak bu sorunun çözümünde aktif rol oynayabilecek boşanma sürecinde arabuluculuk ve boşanma süreci aile danışmanlığı uygulamalarının hayata geçirilmesi yönünde önerilerde bulunularak uygulamaya ve literatüre katkı sunulması amaçlanmıştır.

Anahtar Kelimeler

Boşanma , Çocuk , Ebeveyne Yabancılaşma Sendromu , Aile Danışmanlığı , Arabuluculuk.

PARENTAL ALIENATION SYNDROME AS A PROBLEM IN THE DIVORCE PROCESS

Öz

The way couples manage the divorce process, their attitudes and behaviors towards each other and their children in this process play a decisive role in the children's reaction to the divorce. Parental alienation syndrome, which is a new concept in the literature in Turkey, occurs as a result of the alienation of the child by one of the parents from the other parent during the divorce process. Thus, the child can develop negative attitudes and feelings towards the alienated parent as a result of the manipulative behavior of the alienating parent, and reflect this on her behavior. In this study, the possible effects of divorce on the child, the concept of parental alienation syndrome, the indicators of this syndrome and its short and long-term effects on the child are discussed. In this study, which is an example of a compilation article, the possible negative effects of the divorce process on the child were evaluated within the framework of parental alienation syndrome. Finally, suggestions have been developed for the practices of mediation and family counseling in the divorce process, which can play an active role in solving this problem. Thus, it is aimed to contribute to the practice and the literature.

Anahtar Kelimeler

Divorce , Child , Parental Alienation Syndrome , Family Counseling , Mediation

Kaynakça

• Akkaya, T. (2014). Boşanma Davasında Alınabilecek Geçici Hukuki Korumalar veya Hâkimin Müdahalesi Yoluyla Çocuğun Korunması Kapsamında Zorunlu Arabuluculuk ve Boşanma Süreci (Aile) Danışmanlığı. Ankara Barosu Dergisi, 4, 23-62.
• Aloia, L. S., & Strutzenberg, C. (2019). Parent-Child communication apprehension: The role of parental alienation and self-esteem. Communication Reports, 32(1), 1-14.
• Altın Üzer, H. F. (2024). Anlaşmalı/Çekişmeli Boşanma Davalarında Velayete Konu Olan Çocukların Ebeveyn Yabancılaşması ve Depresyon Düzeylerinin İncelenmesi (Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi). İstanbul Üniversitesi Adli Tıp ve Adli Bilimler Enstitüsü, İstanbul.
• Amato, P.R., Gilbreth, G.J. (1999). Nonresident fathers and children’s well-being: a metaanalysis. J Marriage Fam, 61, 557-573.
• Baker, A. (2005). The Long-Term Effects of Parental Alienation on Adult Children: A Qualitative Research Study. American Journal of Family Therapy, 33(4), 289-302.
• Baker, J.L.. (2007). Adult Children of Parental Alienation Syndrome: Breaking the Ties that Bind. New York: Norton. Ballard, R. H., Holtzworth-Munroe, A., Applegate, A. G. and D’Onofrio, B. (2011). Factors affecting the outcome of divorce and paternity mediations. Family court review, 49 (1), 16-33.
• Baran, G., Bütün, A. A. (2004). Parçalanmış ve tam ailelerden gelen 9-11 yaş grubundaki çocukların bağımlılık eğilimlerinin incelenmesi. Mesleki Eğitim Dergisi, 6(12), 85-100.
• Benedek, E.P. & Brown, C. (1997). Boşanma ve çocuğunuz: Çocuğunuzun boşanmanızla baş etmesine nasıl yardımcı olursunuz?. (S. Katlan, Çev.). Ankara: HYB.
• Bergman, W. H. & Turk, D. (1981). Adaptation to Divorce: Problems and Coping Strategies. Journal of Marriage and Family, 43, 179-189.
• Bernet, W. et. al. (2010) Parental Alienation, DSM-V, and ICD-11. The American Journal of Family Therapy, 38(2), 76-187. doi: https://doi.org/10.1080/01926180903586583
• Bernet, W., & Greenhill, L.L. (2022). The five-factor model fort he diagnosis of parental alienation. Journal of the American Academy of Child & Adolescent Psychiatry, 61(5), 591-594.
• Bevvino, D.L., Sharkin BS (2003) Divorce adjustment as a function of finding meaning and gender differences. J Divorce Remarriage, 39, 81-97.
• Bohannon, P. (1970). The Six Stations of Divorce. In Paul Bohannon (Ed.), Divorce and after pp (33-62). New York: Doubleday and Company, Inc.
• Cartwright, G. F. (1993). Expanding the Parameters of Parental Alienation Syndrome. The American Journal of Family Therapy, 21(3), 205-215.
• Çelikel, S. (2012). Çocuk Haklarına Dair Uluslararası Sözleşmeler Işığında Boşanmanın Çocuklara İlişkin Hukuki Sonuçları. Ankara: Adalet Yayınları.
• Demir, B. & Yıldız, R. (2023). Boşanma sürecinde aile danışmanlığı hizmetlerinin etkinliği üzerine bir araştırma. Ankara Üniversitesi Psikoloji Dergisi, 15(2), 89-104.
• Erdoğan, S. & Keskin, A. (2021). Türkiye’de aile danışmanlığı hizmetlerinin hukuki boyutu ve uygulamaları. İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 34(1), 45-60.
• Farkas M.M. (2011). An Introduction to Parental Alienation Syndrome. J Psychosoc Nurs Ment Health Serv, 49, 20-26. doi: 10.3928/02793695-20110302-02
• Gardner, R. A. (1985). Recent Trends in Divorce and Custody Litigation. Academy Forum, 29(2), 3-9. Erişim tarihi: 01.10.2022, http://www.fact.on.ca/Info/pas/gardnr85.pdf
• Gardner, R. A. (2002a). Parental alienation syndrome vs. parental alienation: Which diagnosis should evaluators use disputes? American Journal of Family Therapy, 30(2), 93-115
• Gardner, R.A. (2002b). Denial of the Parental Alienation Syndrome Also Harms Women. Am J Fam Ther, 30(3), 191–202.
• Gerçek Kişiler ve Özel Hukuk Tüzel Kişileri İle Kamu Kurum ve Kuruluşlarınca Açılacak Aile Danışma Merkezleri Yönetmeliği (2012, Eylül). Resmi Gazete (Sayı:28401), Erişim tarihi: 01.10.2022, https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=16567&MevzuatTur=7&MevzuatTertip=5
• Gençtan, E. (1989). Çağdaş Yaşam ve Normaldışı Davranışlar (7. Baskı). İstanbul: Remzi Yayınevi. Gökçe, B. (1993). Aile ve Aile Tipleri Üzerine Bir İnceleme. Hacettepe Üniversitesi Sosyal ve Beşeri Bilimler Dergisi, 8(1-2), 46-67.
• Harman, J. J. & Lorandos, D. (2021). Allegations of family violence in court: How parental alienation affects judicial outcomes. Public Policy Law, 27, 184–208. doi: 10.1037/law0000301
• Harman, J. J., Matthewson M.L. & Baker A. J. L. (2022). Losses experienced by children alienated from a parent. Current Opinion in Psychology, 43, 7-12. doi: 10.1016/j.copsyc.2021.05.002
• Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu. (2012, 7 Haziran). Resmi Gazete (Sayı:28331). Erişim adresi: https://www.mevzuat.gov.tr/MevzuatMetin/1.5.6325.pdf
• Johnston J. R., Walters, M. G. and Olesen, N. W. (2005). Is It Alienating Parenting, Role Reversal or Child Abuse? An Empirical Study of Children’s Rejection of a Parent in Child Custody Disputes. Journal of Emotional Abuse, 5, 191-218.
• Karakaya, Ş. (2018). Boşanmanın Çocukların Benlik Saygısı ve Sosyal Sorun Çözme Becerilerine Etkisi: Denizli Örneğinde Karşılaştırmalı Bir Çalışma (Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Hacettepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Ankara.
• Karakuş, S. (2003). Anne Babası Boşanmış ve Boşanmamış Çocukların Depresyon Düzeylerinin İncelenmesi ve Okul Başarısına Yansıması (Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Dokuz Eylül Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, İzmir.
• Karataş, E. (2019). Boşanmış Aile Çocuklarındaki Uyum Problemleri: Ortak Ebeveynlik Açısından Bir İnceleme (Yayınlanmamış Yüksel Lisans Tezi). İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul.
• Kelly, J. B., and Johnston, J. R. (2001). The Alienated Child-A Reformulation of Parental Alienation Syndrome. Fam Court Rev, 39, 249-266. Erişim tarihi: 08.09.2022, https://jkseminars.com/pdf/AlienatedChildArt.pdf
• Koç, C. (2024). Çiftlerin Boşanma Deneyimleri Üzerinden Aile Arabuluculuğu ve Boşanma Danışmanlığı İhtiyaçlarının Değerlendirilmesi: Ankara İli Örneği (Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Hacettepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Ankara.
• Kruk, E. (2018). Parental alienation as a form of emotional child abuse: Current state of knowledge and future directions for research. Family Science Review, 22(4), 141-164.
• Lauman Billings, L., Emery, R.E. (2000). Distress Among Young Adults From Divorted Families. Journal of Psichology, 14(4), 671-687.
• Layne, A.E., Bernstein, G.A., Egan, E.A., Kushner, M.G.(2003). Predictors of Treatment Response im Anxious-Depressed Adolescents with School Refusal. Journal of the American Academy of Child & Adolescent Psychiatry, 42(3), 319-326.
• Mediation Skills and Techniques (2011). Dispute Resolution Magazine, 17(3), 28.
• Miralles, P., Godoy, C. & Hidalgo, M. (2021). Long-term emotional consequences of parental alienation exposure in children of divorced parents: A systematic review. Current Psychology, 40 (11), 1-15.
• Morris, M., & Halford, W. K. (2014). Family mediation: A guide for family therapists. Australian and New Zealand Journal of Family Therapy, 35(4), 479-492. doi:https://doi.org/10.1002/anzf.1078.
• Morrison, D.R., Cherlin, A.J. (1995). The divorce process and young children’s well-being: a prospective analysis. J Marriage Fam, 57, 800-812.
• Öksüz, E. (2019). Çukurova Üniversitesi Çocuk Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Anabilim Dalında Değerlendirilen Olgular Işığında Ebeveyne Yabancılaştırma Sendromu (Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Çukurova Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Adana.
• Öngider, N. (2013). Boşanmanın çocuk üzerindeki etkileri. Psikiyatride Güncel Yaklaşımlar, 5, 140-161. Öz, İ. (2005). Çocuk Olmak: Çocuk ve Aile. Ankara: Kök Yayıncılık.
• Özgüven, İ. E. (2001). Ailede İletişim ve Yaşam. Ankara: Pdrem Yayınları.
• Pollet, S. L. ve Lombreglia, M. (2008). A nationwide survey of mandatory parent education. Family Court Review, 46(2), 375-394.
• Rosen, R. (1979). Some crucial issues concerning children of divorce. Journal of Divorce, 3, 19- 25 Sun, X., Qin, X., Zhang, M., Yang, A., Ren, X. & Dai, Q. (2021). Prediction of parental alienation on depression in left-behind children: A 12-month follow-up investigation. Epidemiology and Psychiatric Sciences, 30 (e44), 1-8. doi:10.1017/S2045796021000329
• Shaw, L. A. (2010). Divorce mediation outcome research: A meta-analysis. Conflict Resolution Quarterly, 27, 447–67.
• Şen, B. (2013). Boşanma süreci ve arabuluculuğu [Yayımlanmamış doktora tezi]. Hacettepe Üniversitesi SBÜ, Ankara.
• Şen, B. (2014). Ebeveyne yabancılaşma sendromu. H. Buker (Ed.), Çocuk ve şiddet: toplumsal şiddetin cenderesinde çocuklar (ss. 42-54). İstanbul: Samer Bilimsel Yayınlar Serisi.
• Şen, C. B. (2024). Ebeveynleri Boşanma Sürecinde Olan Çocuklar ve Okul Sosyal Hizmeti (Kurgulanmış Bir Vaka Örneği Üzerinden). Adıyaman Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi (48), 408-441. doi: 10.14520/adyusbd.1541816
• Şentürk, Ü. (2008). Aile Kurumuna Yönelik Güncel Riskler. Aile ve Toplum, 10(4), 7-31.
• Teachman, J.D. (2002). Childhood living arrangements and the intergenerational transmission of divorce. Journal of Marriage and Family, 64(3), 717-729.
• TÜİK (2024, Şubat 22). Evlenme ve Boşanma İstatistikleri 2023, Erişim tarihi: 10 Mart 2024, https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Evlenme-ve-Bosanma-Istatistikleri-2023-53707
• Torun, F. (2017). Ebeveyne Yabancılaşma Sendromu: Çekişmeli Boşanmalarda ve Velayet Savaşlarında. (2. Baskı). İstanbul: Mimoza Matbaacılık San. Tic. A.ş.
• Torun, F. (2011). Ebeveyn Yabancılaştırma Sendromu. Psikiyatride Güncel Yaklaşımlar, 3(3), 446-482.
• Ulutürk, S. (2019). 11 – 18 Yaş Arası Boşanmış Aile Çocuklarının ve Boşanmamış Aile Çocuklarının Ebeveyn Yabancılaştırma Sendromu ve Davranış Sorunlarının Karşılaştırılmalı Olarak İncelenmesi. International Social Sciences Studies Journal, 5(47), 5772-5785.
• Vassiliou, D., Cartwright, G.F. (2001). The Lost Parents' Perspective on Parental Alienation Syndrome. The American Journal of Family Therapy, 29(3), 181-191.
• Veevers, J.E. (1991). Traumas versus strens: a paradigm of positive versus negative divorce outcomes. J Divorce Remarriage, 15, 99-126.
• Videon, T.M. (2002). The Effect of Parent-Adolescent Relationship and Parental Separation on Adolescent Well-Being. Journal of Marriage&Family, 64(2), 489-503.
• Wallerstein, J.S., Kelly, J.B. (1980). Surviving the Breakup: How Children and Parents Cope with Divorce. New York: Basic Books.
• Warshak, R.A. (2010).Divorce Poison: How to Protect Your Family from Bad-Mouthing and Brainwashing. New York: Harper.
• Yılmaz, G. & Kök, T. (2019). Boşanma öncesi, sırası ve sonrası aile danışmanlığı uygulamaları. Hacettepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 22(3), 67-82.