TRAVMATİK KAYIP YAŞANTILARINDA SALUTOJENİK MODEL: SOSYAL HİZMETİN MÜDAHALE ALANINA KURAMSAL BİR KATKI

Bu makale 22 Haziran 2026 tarihinde geri çekildi. https://dergipark.org.tr/tr/pub/tshd/article/1978079

Öz

Bu derleme çalışması, ani ve beklenmedik ölümler sonrasında ortaya çıkan kayıp travmasını; yas ve psikolojik travma kuramlarının kesişiminde ele alarak salutojenik model ışığında yeniden değerlendirmektedir. Çalışmada, kayıp travmasının hem tehdit edici nitelikteki travmatik yaşantıları hem de kaybın duygusal yükünü bir arada barındırdığı vurgulanmaktadır. Antonovsky’nin salutojenik modelinde yer alan anlaşılırlık, yönetilebilirlik ve anlamlılık bileşenlerinin, kayıp yaşayan bireylerin dayanıklılık süreçlerinde koruyucu işlev gördüğü tartışılmaktadır. Bunun yanı sıra sosyal hizmet mesleğinin Türkiye bağlamında kayıp, yas ve travma alanındaki rolü güncel literatür ışığında ele alınmış; salutojenik yaklaşımın sosyal hizmet uygulamalarında sağlayabileceği katkılar ortaya konulmuştur. Bulgular, salutojenik modelin travmatik kayıp sonrası psikososyal iyileşme sürecini destekleyen güçlendirici bir çerçeve sunduğunu göstermektedir.

Anahtar Kelimeler

• Kayıp travması
• yas
• salutojenik model
• bütünlük duygusu
• sosyal hizmet.

SALUTOGENİC MODEL İN TRAUMATİC LOSS EXPERİENCES: A THEORETİCAL CONTRİBUTİON TO THE INTERVENTİON FİELD OF SOCİAL WORK

Bu makale 22 Haziran 2026 tarihinde geri çekildi. https://dergipark.org.tr/tr/pub/tshd/article/1978079

Öz

This review examines loss-related trauma following sudden and unexpected deaths through the intersecting frameworks of grief theories and psychological trauma, and re-evaluates it within the salutogenic model. Loss trauma is conceptualized as a process that encompasses both the emotional burden of bereavement and the threatening nature of traumatic exposure. The core components of Antonovsky’s salutogenic model—comprehensibility, manageability, and meaningfulness—are discussed as protective factors that strengthen resilience among individuals experiencing traumatic loss. Additionally, the role of social work in grief, loss, and trauma within the Turkish context is reviewed through recent literature. The study highlights the potential contributions of the salutogenic approach to social work practice, particularly in supporting psychosocial recovery and empowerment after traumatic loss. Findings suggest that the model offers a constructive and resilience-based framework for understanding and intervening in traumatic bereavement.

Anahtar Kelimeler

• Loss trauma
• grief
• salutogenic model
• sense of coherence
• social work

Kaynakça

1. Antonovsky, A. (1997). Salutogenesis: Zur Entmystifizierung der Gesundheit. Tübingen: DGVT Verlag.
2. Aydın, M. (2023). COVID-19 döneminde yas deneyimi ve sosyal hizmet müdahaleleri. (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Hacettepe Üniversitesi. Sosyal Bilimler Enstitüsü. Ankara
3. Bowlby, J. (2006). Bindung. München: Ernst Reinhardt GmbH ve Co. KG.
4. Demir, E. (2020). Afet Sonrası Kayıp Yaşayan Ailelerle Sosyal Hizmet Müdahalesi. (Yayımlanmamış Doktora Tezi). Ankara Üniversitesi. Sağlık Bilimleri Enstitüsü. Ankara.
5. Fischer, G., ve Riedesser, P. (2009). Lehrbuch der Psychotraumatologie. München: Ernst Reinhardt GmbH ve Co. KG.
6. Herman, J. L. (2014). Die Narben der Gewalt. Paderborn: Junfermann Verlag.
7. Horowitz, M. (1993). Stress-response syndromes: A review of posttraumatic stress and adjustment disorders. In International handbook of traumatic stress syndromes. New York: Plenum Press.
8. Horowitz, M. (2001). Stress response syndromes. Northvale, NJ: Jason Aronson.

9. Kast, V. (2013). Trauern: Phasen und Chancen des psychischen Prozesses (5. Aufl.). Freiburg: Herder Verlag.
10. Kersting, A., vd. (2001). Traumatische Trauer: Ein eigenständiges Krankheitsbild? Psychotherapeut, 46(5), 301–308.
11. Maercker, A., ve Ehlert, U. (2001). Psychotraumatologie. Göttingen: Hogrefe Verlag.
12. Maercker, A. (2009). Posttraumatische Belastungsstörungen. Heidelberg: Springer.
13. Maoz, B. (1998). Salutogenese – Geschichte und Wirkung einer Idee. In Handbuch der Salutogenese: Konzept und Praxis. Wiesbaden: Ullstein Medical Verlagsgesellschaft mbH ve Co. Öztürk, H. (2021). Yas Danışmanlığı Modellerinin Sosyal Hizmet Uygulamalarında Kullanımı. (Yüksek Lisans Tezi). İstanbul Üniversitesi. Sosyal Bilimler Enstitüsü. İstanbul.
14. Ruppert, F. (2005). Trauma, Bindung und Familienstellen: Seelische Verletzungen verstehen und heilen. Stuttgart: Pfeiffer bei Klett-Cotta. Tagay, S. (Ed.). (2013). Salutogenesis. In Encyclopedia of behavioral medicine. New York: Springer.
15. Uysal Toraman, A., ve Eren, D. (2021). Salutojenik model ve yaşlı sağlığında kullanımı. Dokuz Eylül Üniversitesi Hemşirelik Fakültesi Elektronik Dergisi, 14(3), 308–317.
16. Wiesmann, U. (2013). Salutogenese und Trauma. Praxis Klinische Verhaltensmedizin und Rehabilitation, 92, 111–119.
17. Yelboğa, N. (2023). Yas ve Sosyal Hizmet. Ankara: Nobel Yayıncılık.