Araştırma Makalesi

Su, Çevre, Sanayi ve Devlet: Modernleşme Sürecinde Bursa Kentinin Suyunu ‘Sıhhileştirmek’

Sayı: 2 29 Haziran 2023
Toplumsal Tarih Akademi Kapak
Toplumsal Tarih Akademi
PDF İndir

Su, Çevre, Sanayi ve Devlet: Modernleşme Sürecinde Bursa Kentinin Suyunu ‘Sıhhileştirmek’

Öz

Dünya tarihinde su kaynaklı bir hastalık olan kolera sebebiyle devletlerin kalıcı politikalar geliştirdiği kamu sağlığı ve kentsel altyapılar bağlamında üzerinde durulması gereken en mühim konulardan birisi temiz su temini ve kentsel atıkların teknolojiye uygun bir şekilde ortadan kaldırılmasıdır. Sanayi devrimi çağında modernleşen Avrupa devletlerinde iktidarlar bu doğrultuda kanalizasyonların inşası ve sıhhi su tesisatlarının döşenmesi hususlarına eğilmişlerdir. 19. yüzyılda Avrupa merkezli olarak geliştirilen kamu sağlığı politikalarını ve askeri teknolojiyi ülkesine hızla transfer etmeye çalışan Osmanlı Devleti’nin, su ve atık yönetimi meseleleri konusunda aynı çabayı gösterdiğini söylemek mümkün değildir. Bu makale Osmanlı coğrafyasında modernleşme sürecinde sanayileşen Osmanlı kentlerinden birisi olan Bursa’da su ve çevre yönetiminin efektif bir şekilde gerçekleştirilememesi sebebiyle ortaya çıkan “su kirliliği” problemini ele almaktadır. Modern devletin en temel vazifelerinin başında gelen halka temiz içme suyu temini gibi mühim bir meselenin, İstanbul gibi su kıtlığı yaşamayan Bursa kentinde nasıl yönetildiğini çok boyutlu olarak inceleyen bu çalışma 1903-1909 yılları arasında yabancı yüklenicilere verilen imtiyazla Bursa’daki içme sularının nasıl sıhhileştirilmeye çalışıldığı hususunu aydınlatmaya çalışmıştır.

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

  1. “Bir Devlet Adamının” Mehmet Tevfik Beyin (Biren) II. Abdülhamid, Meşrutiyet ve Mütareke Dönemi Hatıraları, Cilt 1, yay. haz. Rezan Hürmen.İstanbul: Arma, 1993.
  2. Adak, Ufuk. “Water, Sewage and Sanitation: Infrastructure Projects and Public Health in Izmir in the Late Ottoman Empire”, Journal of Balkan and Near Eastern Studies 24:2 (2022): 263-284.
  3. Altıntaş, Ayten. Osmanlı Hekimlerinin Sağlık Kuralları. İstanbul: Biota Vakfı Yayını, 2012.
  4. Arabacı, Elçin. “Kapitalizmin Viktoria Çağı’nda Bursa’da Hukuksuzluk, Mülksüzleştirme ve Bir Şehir Ayaklanması”, Tanzimat’tan Günümüze Türkiye İşçi Sınıfı Tarihi 1839-2014. Yay.Haz. Y. Doğan Çetinkaya, Mehmet Ö. Alkan. İstanbul, Tarih Vakfı Yurt Yayınları, 2015, 56-119.
  5. Atam, Şenay. Osmanlı Devleti’nde Nafia Nezareti.Ankara: Türk Tarih Kurumu, 2020.
  6. Aydın, A. F. vd., “Water Supply Structures of the Ottoman Period in Istanbul (Asian Side)”, Water Supply 13:3 (2013): 615-625.
  7. Aydın, Erdem. “Tanzimat ve Osmanlı Sağlık Hizmetleri”, IV. Türk Tıp Tarihi Kongresi Bildirileri. Ankara: Türk Tarih Kurumu, 2003, 446-449.
  8. Bazalgette, J. W. “On the Main Drainage of London, and the Interception of the Sewage from The River Thames”, Minutes of the Proceedings of the Institution of Civil Engineers 1865, 24 (1865), 280-314.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

-

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yazarlar

Yayımlanma Tarihi

29 Haziran 2023

Gönderilme Tarihi

6 Mayıs 2023

Kabul Tarihi

21 Haziran 2023

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2023 Sayı: 2

IZ

https://izlik.org/JA58CB26NK

Kaynak Göster

RIS / Bibtex
APA
Yaşayanlar, İ. (2023). Su, Çevre, Sanayi ve Devlet: Modernleşme Sürecinde Bursa Kentinin Suyunu ‘Sıhhileştirmek’. Toplumsal Tarih Akademi, 2, 72-89. https://izlik.org/JA58CB26NK
AMA
1.Yaşayanlar İ. Su, Çevre, Sanayi ve Devlet: Modernleşme Sürecinde Bursa Kentinin Suyunu ‘Sıhhileştirmek’. TT Akademi. 2023;(2):72-89. https://izlik.org/JA58CB26NK
Chicago
Yaşayanlar, İsmail. 2023. “Su, Çevre, Sanayi ve Devlet: Modernleşme Sürecinde Bursa Kentinin Suyunu ‘Sıhhileştirmek’”. Toplumsal Tarih Akademi, sy 2: 72-89. https://izlik.org/JA58CB26NK.
EndNote
Yaşayanlar İ (01 Haziran 2023) Su, Çevre, Sanayi ve Devlet: Modernleşme Sürecinde Bursa Kentinin Suyunu ‘Sıhhileştirmek’. Toplumsal Tarih Akademi 2 72–89.
IEEE
[1]İ. Yaşayanlar, “Su, Çevre, Sanayi ve Devlet: Modernleşme Sürecinde Bursa Kentinin Suyunu ‘Sıhhileştirmek’”, TT Akademi, sy 2, ss. 72–89, Haz. 2023, [çevrimiçi]. Erişim adresi: https://izlik.org/JA58CB26NK
ISNAD
Yaşayanlar, İsmail. “Su, Çevre, Sanayi ve Devlet: Modernleşme Sürecinde Bursa Kentinin Suyunu ‘Sıhhileştirmek’”. Toplumsal Tarih Akademi. 2 (01 Haziran 2023): 72-89. https://izlik.org/JA58CB26NK.
JAMA
1.Yaşayanlar İ. Su, Çevre, Sanayi ve Devlet: Modernleşme Sürecinde Bursa Kentinin Suyunu ‘Sıhhileştirmek’. TT Akademi. 2023;:72–89.
MLA
Yaşayanlar, İsmail. “Su, Çevre, Sanayi ve Devlet: Modernleşme Sürecinde Bursa Kentinin Suyunu ‘Sıhhileştirmek’”. Toplumsal Tarih Akademi, sy 2, Haziran 2023, ss. 72-89, https://izlik.org/JA58CB26NK.
Vancouver
1.İsmail Yaşayanlar. Su, Çevre, Sanayi ve Devlet: Modernleşme Sürecinde Bursa Kentinin Suyunu ‘Sıhhileştirmek’. TT Akademi [Internet]. 01 Haziran 2023;(2):72-89. Erişim adresi: https://izlik.org/JA58CB26NK

Toplumsal Tarih Akademi: Osmanlı-Türkiye Araştırmaları Dergisi'nin 8. Sayısı “Hayvan Tarihi” dosyasıyla yayınlandı. “Hayvan Tarihi” sayısının editörleri Cihangir Gündoğdu, Deniz Dölek-Sever ve İbrahim Can Usta'nın editoryal makalesinin bir kısmını aşağıda paylaşıyoruz. Yazının tam hali ilgili sayıda. 

Hayvan Tarihi: Geçmişi İnsanın Ötesinde Düşünmek ve Yazmak 

Ana akım tarih anlatıları çok uzun süre insanmerkezci bir perspektifle şekillendi ve geçmiş temelde insan ilişkilerinin hikâyesi olarak kurgulandı. Hayvanlar da bu çerçevede mülk, kaynak, sembol ya da insan faaliyetlerinin pasif tamamlayıcıları olarak değerlendirildi. Hayvan tarihi işte bu anlayışı sorgular. Hayvanların deneyimlerini, bedenlerini, davranışlarını, insanlarla karşılaşmalarını ve bu karşılaşmaların yarattığı karşılıklı dönüşümleri araştırma konusu hâline getirerek tarihin yalnızca insanlara ait bir alan olmadığını ileri sürer. 

Hayvan tarihi, insan olmayan hayvanların tarihsel varlıklarını merkeze alan, onların iktisadi, toplumsal, siyasal ve kültürel süreçlerdeki rollerini, insanlarla ve çevreyle kurdukları çok katmanlı ilişkileri inceleyen önemli bir tarihyazımı alanıdır. Bu yaklaşım hayvanları yalnızca toplumların arka planında yer alan unsurlar olarak değil, tarihsel süreçlere etki eden canlı varlıklar olarak ele alır. Böylece emek, savaş, ulaşım, beslenme, kentleşme, sağlık, hukuk, duygulanım ve gündelik yaşam gibi alanlarda hayvanların belirleyici varlığı görünür hâle gelir. 

Hayvan tarihi bu yönüyle diğer tarih yazım biçimlerinden hem epistemolojik hem de ontolojik olarak ayrılır. Epistemolojik açıdan geçmişe dair bilgi üretiminde yalnızca insan belgelerine ve insan bakış açısına dayanmanın sınırlarını gösterir. Arşiv belgeleri, görsel malzemeler, maddi kültür unsurları, veteriner kayıtları, seyahatnameler, edebî metinler ve bilimsel veriler gibi farklı kaynak türlerini birlikte kullanır. Ontolojik açıdan ise insanı tek ve mutlak tarihsel özne olarak kabul eden anlayışı tartışmaya açar. İnsan olmayan varlıkların da tepkileri, uyum stratejileri, direnişleri ve ilişkisel etkileriyle tarihsel süreçlerin parçası olduğunu ortaya koyar. 

Dolayısıyla hayvan tarihi yalnızca geçmişte hayvanların nasıl kullanıldığını anlatan bir alan değildir; aynı zamanda insanlarla diğer canlılar arasındaki güç ilişkilerini, karşılıklı bağımlılık biçimlerini ve birlikte yaşama rejimlerini inceleyen eleştirel bir tarihyazımı yaklaşımıdır. Bu nedenle çevre tarihi, emek tarihi, bilim tarihi, hukuk tarihi, kent tarihi, imparatorluk çalışmaları ve posthümanist düşünceyle yakın ilişki içindedir. Fransız tarihçi Éric Baratay’ın da belirttiği gibi tarihin insanmerkezci tanımı terk edilmeli ve tarih, tüm canlı varlıkları kapsayan bir bilgi alanı olarak yeniden düşünülmelidir. Hayvan tarihi bu çerçevede geçmişi insanın ötesinde yeniden düşünmeye ve yazmaya çağıran dönüştürücü bir araştırma alanı sunar.