Görüş Makalesi

Besra, Zarife, Gulnaz ve Diğerleri: Arşiv Belgeleri ve Kürtçe Sözlü Anlatılarda Kadınlar

Sayı: 3 26 Aralık 2023
Toplumsal Tarih Akademi Kapak
Toplumsal Tarih Akademi
PDF İndir

Besra, Zarife, Gulnaz ve Diğerleri: Arşiv Belgeleri ve Kürtçe Sözlü Anlatılarda Kadınlar

Öz

Bu belge analizi, Kürt kadınlarının 1920’lerden 1940’lı yıllara sınırları yeni çizilmekte olan Orta Doğu’daki tarihi ve siyasi failliğini görünür kılmaktadır. Türkiye ve İran’da bu döneme ilişkin sosyal ve siyasal tarihyazımında Kürt kadınlarının sürgün, zorunlu iskân, hapis ve ölümle şekillenen gerçekliğine hemen hemen hiç yer verilmemiştir. Bu inceleme, resmî arşiv belgeleriyle Kürtçe sözlü anlatılar ışığında Kürt kadınlarının varlığını görünür kılarak onların tecrübelerini tarihsel araştırmalara dahil etmeyi amaçlamaktadır.

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

  1. Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri, Yer No: 030. 18. 01. 02/113.31.2, Tarih: 5. 5. 1947.
  2. Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri, Yer No: 30-18-1-2/36-39-2, Tarih: 23. 05. 1933.
  3. İslami Şûra Meclisi Kütüphane, Müze ve Dokümantasyon Merkezi, Tahran.
  4. Alakom, Rohat, yay. haz. Bir Türk Subayının Ağrı İsyanı Anıları. İstanbul: Avesta, 2011.
  5. Alakom, Rohat. Xoybûn Örgütü ve Ağrı Ayaklanması. İstanbul: Avesta, 2011.
  6. Amin, Camron Michael. “Propaganda and Remembrance: Gender, Education, and “The Women’s Awakening” of 1936”. Iranian Studies 32, no. 3, 1999, 351-386.
  7. Aras, Ahmet. Serhildana Seyîdan û Berazan [Seyîtxan-Elîcan-Fesihê Mihê Mîrze]. İstanbul: Weşanên Pêrî, 2009.
  8. Balbal, Mustafa. Ararat’taki Esir Generalden Kan Çiçekleri. İstanbul: Doz, 2002.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Cinsiyet Tarihi, Uluslarötesi Tarih

Bölüm

Görüş Makalesi

Yazarlar

Yayımlanma Tarihi

26 Aralık 2023

Gönderilme Tarihi

13 Eylül 2023

Kabul Tarihi

14 Eylül 2023

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2023 Sayı: 3

IZ

https://izlik.org/JA96FA72PD

Kaynak Göster

RIS / Bibtex
APA
Yüksel, M. (2023). Besra, Zarife, Gulnaz ve Diğerleri: Arşiv Belgeleri ve Kürtçe Sözlü Anlatılarda Kadınlar. Toplumsal Tarih Akademi, 3, 136-141. https://izlik.org/JA96FA72PD
AMA
1.Yüksel M. Besra, Zarife, Gulnaz ve Diğerleri: Arşiv Belgeleri ve Kürtçe Sözlü Anlatılarda Kadınlar. TT Akademi. 2023;(3):136-141. https://izlik.org/JA96FA72PD
Chicago
Yüksel, Metin. 2023. “Besra, Zarife, Gulnaz ve Diğerleri: Arşiv Belgeleri ve Kürtçe Sözlü Anlatılarda Kadınlar”. Toplumsal Tarih Akademi, sy 3: 136-41. https://izlik.org/JA96FA72PD.
EndNote
Yüksel M (01 Aralık 2023) Besra, Zarife, Gulnaz ve Diğerleri: Arşiv Belgeleri ve Kürtçe Sözlü Anlatılarda Kadınlar. Toplumsal Tarih Akademi 3 136–141.
IEEE
[1]M. Yüksel, “Besra, Zarife, Gulnaz ve Diğerleri: Arşiv Belgeleri ve Kürtçe Sözlü Anlatılarda Kadınlar”, TT Akademi, sy 3, ss. 136–141, Ara. 2023, [çevrimiçi]. Erişim adresi: https://izlik.org/JA96FA72PD
ISNAD
Yüksel, Metin. “Besra, Zarife, Gulnaz ve Diğerleri: Arşiv Belgeleri ve Kürtçe Sözlü Anlatılarda Kadınlar”. Toplumsal Tarih Akademi. 3 (01 Aralık 2023): 136-141. https://izlik.org/JA96FA72PD.
JAMA
1.Yüksel M. Besra, Zarife, Gulnaz ve Diğerleri: Arşiv Belgeleri ve Kürtçe Sözlü Anlatılarda Kadınlar. TT Akademi. 2023;:136–141.
MLA
Yüksel, Metin. “Besra, Zarife, Gulnaz ve Diğerleri: Arşiv Belgeleri ve Kürtçe Sözlü Anlatılarda Kadınlar”. Toplumsal Tarih Akademi, sy 3, Aralık 2023, ss. 136-41, https://izlik.org/JA96FA72PD.
Vancouver
1.Metin Yüksel. Besra, Zarife, Gulnaz ve Diğerleri: Arşiv Belgeleri ve Kürtçe Sözlü Anlatılarda Kadınlar. TT Akademi [Internet]. 01 Aralık 2023;(3):136-41. Erişim adresi: https://izlik.org/JA96FA72PD

Toplumsal Tarih Akademi: Osmanlı-Türkiye Araştırmaları Dergisi'nin 8. Sayısı “Hayvan Tarihi” dosyasıyla yayınlandı. “Hayvan Tarihi” sayısının editörleri Cihangir Gündoğdu, Deniz Dölek-Sever ve İbrahim Can Usta'nın editoryal makalesinin bir kısmını aşağıda paylaşıyoruz. Yazının tam hali ilgili sayıda. 

Hayvan Tarihi: Geçmişi İnsanın Ötesinde Düşünmek ve Yazmak 

Ana akım tarih anlatıları çok uzun süre insanmerkezci bir perspektifle şekillendi ve geçmiş temelde insan ilişkilerinin hikâyesi olarak kurgulandı. Hayvanlar da bu çerçevede mülk, kaynak, sembol ya da insan faaliyetlerinin pasif tamamlayıcıları olarak değerlendirildi. Hayvan tarihi işte bu anlayışı sorgular. Hayvanların deneyimlerini, bedenlerini, davranışlarını, insanlarla karşılaşmalarını ve bu karşılaşmaların yarattığı karşılıklı dönüşümleri araştırma konusu hâline getirerek tarihin yalnızca insanlara ait bir alan olmadığını ileri sürer. 

Hayvan tarihi, insan olmayan hayvanların tarihsel varlıklarını merkeze alan, onların iktisadi, toplumsal, siyasal ve kültürel süreçlerdeki rollerini, insanlarla ve çevreyle kurdukları çok katmanlı ilişkileri inceleyen önemli bir tarihyazımı alanıdır. Bu yaklaşım hayvanları yalnızca toplumların arka planında yer alan unsurlar olarak değil, tarihsel süreçlere etki eden canlı varlıklar olarak ele alır. Böylece emek, savaş, ulaşım, beslenme, kentleşme, sağlık, hukuk, duygulanım ve gündelik yaşam gibi alanlarda hayvanların belirleyici varlığı görünür hâle gelir. 

Hayvan tarihi bu yönüyle diğer tarih yazım biçimlerinden hem epistemolojik hem de ontolojik olarak ayrılır. Epistemolojik açıdan geçmişe dair bilgi üretiminde yalnızca insan belgelerine ve insan bakış açısına dayanmanın sınırlarını gösterir. Arşiv belgeleri, görsel malzemeler, maddi kültür unsurları, veteriner kayıtları, seyahatnameler, edebî metinler ve bilimsel veriler gibi farklı kaynak türlerini birlikte kullanır. Ontolojik açıdan ise insanı tek ve mutlak tarihsel özne olarak kabul eden anlayışı tartışmaya açar. İnsan olmayan varlıkların da tepkileri, uyum stratejileri, direnişleri ve ilişkisel etkileriyle tarihsel süreçlerin parçası olduğunu ortaya koyar. 

Dolayısıyla hayvan tarihi yalnızca geçmişte hayvanların nasıl kullanıldığını anlatan bir alan değildir; aynı zamanda insanlarla diğer canlılar arasındaki güç ilişkilerini, karşılıklı bağımlılık biçimlerini ve birlikte yaşama rejimlerini inceleyen eleştirel bir tarihyazımı yaklaşımıdır. Bu nedenle çevre tarihi, emek tarihi, bilim tarihi, hukuk tarihi, kent tarihi, imparatorluk çalışmaları ve posthümanist düşünceyle yakın ilişki içindedir. Fransız tarihçi Éric Baratay’ın da belirttiği gibi tarihin insanmerkezci tanımı terk edilmeli ve tarih, tüm canlı varlıkları kapsayan bir bilgi alanı olarak yeniden düşünülmelidir. Hayvan tarihi bu çerçevede geçmişi insanın ötesinde yeniden düşünmeye ve yazmaya çağıran dönüştürücü bir araştırma alanı sunar.