Reflections on American Missionaries in Nineteenth-Century Antep
Öz
Only 46 years after American missionaries first arrived in Antep in 1830, the city was counting down to hosting the Antep American College (Central Turkey College) in 1876, which would become the third American missionary college in Ottoman lands. Yet in 1847, two American missionaries assigned by the American Board to settle in the city had been expelled through the joint decision of the Muslim and Gregorian Armenian populations. Within this relatively short period, the transformation of Antep Armenians into a significant Protestant population and the emergence of a demand for an American missionary presence in the city point to the persistence and determination of American missionaries. The missionaries established particularly close relations with the Armenian community and aimed to raise their level of education. In this process, they played an important role in the shaping of Armenian identity and the development of national consciousness. However, missionary activities also reflected an orientalist perspective. This article analyzes the relationships between the Armenian community in Antep and American missionaries through written and visual sources produced by the missionaries and evaluates the impact of missionary activity in the region.
Anahtar Kelimeler
19. Yüzyıl Antep’inde Amerikan Misyonerlerine Bir Bakış Denemesi
Öz
Amerikan misyonerlerinin 1830 yılında ilk defa Antep’e gelişlerinden sadece 46 yıl sonra, 1876 da Antep, Amerikan misyonerlerinin Osmanlı topraklarındaki üçüncü koleji olacak Antep Amerikan Koleji`ne (Merkez Türkiye Koleji, Central Turkey College) ev sahipliği yapmak için gün sayıyordu. Oysaki 1847 yılında American Board tarafından şehre yerleşmek üzere görevlendirilen iki Amerikan misyoneri şehirden müslüman ve gregoryen Ermeni nüfusun ortak kararlılığı ile kovulmuştu. Aradan geçen kısa sürede Antep Ermenilerinin önemli bir Protestan nüfusa dönüşmesi ve şehirde Amerikan misyoner varlığının talep edilir hale gelişi, Amerikan misyonerlerinin ne kadar inatçı ve azimli olduğuna işaret etmektedir. Misyonerler, özellikle Ermeni toplumu ile yakın ilişkiler kurmuş ve onların eğitim seviyesini yükseltmeyi hedeflemişlerdir. Bu süreçte, Ermeni kimliğinin şekillenmesinde ve ulus bilincinin gelişmesinde önemli rol oynamışlardır. Ancak, misyonerlerin faaliyetleri aynı zamanda oryantalist bir bakış açısını da yansıtmaktadır. Yazıda, misyonerlerin ürettiği yazılı ve görsel belgeler üzerinden Antep'teki Ermeni toplumu ile ilişkileri analiz edilmekte ve misyonerlerin bölgedeki etkisi değerlendirilmektedir.
Anahtar Kelimeler
Bu metin, Prof. Dr. Edhem Eldem’in Columbia Üniversitesi, Tarih bölümünde verdiği ‘Ottoman Westernization and Orientalism in the Long 19th Century’ adlı ders kapsamında kaleme aldığım metnin kısaltılmış halidir. Süreç boyunca değerli desteğini esirgemeyen Prof. Dr. Edhem Eldem’e ve arşiv araştırmalarım sırasında yardımlarını esirgemeyen Ermenice öğretmenim Jennifer Manoukian’a içten teşekkürlerimi sunarım.
