Tracing Egyptian Mummies: A Comparative Study of Provenance and Display Practices Between the Istanbul Archaeology Museum and the Leipzig Egyptian Museum

Öz

This article offers a comparative analysis of how ancient Egyptian human remains are displayed in two major museums in Germany and Türkiye—namely, the Leipzig University Egyptian Museum and the Istanbul Archaeology Museum and its predecessor Müze-i Hümayun. The exhibition of human remains, particularly the objectification of bodies for public display, has become a prominent issue in the context of modern museology. In this regard, the study analyzes the modes of presentation, contextualization, (de)personalization, and the relationship established with the audience in both museums. It also investigates the provenance of these remains through excavation histories and Ottoman-era catalogues. While ethical accountability and academic transparency appear more visibly in German museums, ethical and emotional dimensions are found to be insufficiently addressed in Turkish museums. These differences are attributed not only to historical contexts but also to current museological approaches. The study advocates for a more holistic and ethically grounded framework for exhibiting human remains and draws attention to critical deficiencies in provenance research, curatorial transparency, and contextual interpretation.

Anahtar Kelimeler

• Mummies
• human remains
• museum ethics
• provenance research
• display practices

Mısır Mumyalarının İzini Sürmek: İstanbul Arkeoloji Müzesi ile Leipzig Mısır Müzesi Arasında Köken Araştırmaları ve Sergiler Üzerine Karşılaştırmalı Bir İnceleme

Öz

Bu makale, antik Mısır’a ait insan kalıntılarının Almanya ve Türkiye’deki iki önemli müze olan Leipzig Üniversitesi Mısır Müzesi ile İstanbul Arkeoloji Müzeleri’nde ve ikincisinin öncülü konumunda olan Müze-i Hümayun’da nasıl sergilendiğini, bu sergileme pratiklerinin etik boyutlarını ve köken araştırmalarını karşılaştırmalı olarak incelemektedir. İnsan kalıntılarının müzelerde teşhir edilmesi, özellikle de bedenlerin nesneleştirerek kamuya sunulması, modern müzecilik anlayışı içinde tartışmalı bir konu hâline gelmiştir. Bu bağlamda, her iki müzede yer alan insan kalıntılarının sergilenme biçimleri, bağlamlandırılma, kimliklendirme çabaları ve izleyiciyle kurulan ilişki analiz edilmiştir. Ayrıca, kalıntıların elde ediliş süreçleri, arkeolojik kazılar ve Osmanlı dönemine ait kataloglar üzerinden köken araştırması yapılmıştır. Almanya’daki müzelerde etik sorumlulukların daha görünür olduğu ve akademik bağlamın ön planda tutulduğu gözlemlenirken, Türkiye’deki müzelerde etik ve duygusal yönlerin yeterince ele alınmadığı görülmüştür. Bu farklılıklar, sadece tarihsel geçmişten değil, aynı zamanda müzecilik anlayışlarındaki güncel yaklaşımlardan da kaynaklanmaktadır. Çalışma, insan kalıntılarının teşhiri konusunda etik ilkelere dayalı daha bütüncül bir yaklaşım benimsenmesi gerektiğini savunmakta ve köken araştırması, şeffaflık ve bağlamlandırma eksikliklerine dikkat çekmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Mumyalar
• insan kalıntıları
• müzecilik etiği
• köken araştırması
• sergi pratikleri

Kaynakça

1. Ägyptisches Museum Georg Steindorff, “Exhibition Guide” (Leipzig: Universität Leipzig, n.d.)
2. Ägyptisches Museum Leipzig, Mumie einer Frau mit Kartonagenmaske (Inv. Nr. 7813), PDF.
3. Ägyptisches Museum Leipzig, Mumie eines Mannes mit Portrait (Inv. Nr. 1683), PDF.
4. Ägyptisches Museum Leipzig, Mumie und Sargensemble (Inv. Nr. 1496 (Sarg), 1497 (Mumie)), PDF.
5. Pasinli, Alpay. İstanbul Arkeoloji Müzesi, İstanbul: Akbank Yayınları, 2003.
6. Çelik, Zeynep. About Antiquities: Politics of Archaeology in the Ottoman Empire. Austin: University of Texas Press, 2022.
7. Fraser, James, Conni Lord., ve John Magnussen. Speak My Name: Investigating Egyptian Mummies. Sydney: Sydney University Press, 2022.
8. Marchand, Suzanne L. Down from Olympus: Archaeology and Philhellenism in Germany, 1750-1970. Princeton, NJ: Princeton University Press, 2020.

9. Reid, Donald Malcolm. Whose Pharaohs? Archaeology, Museums, and Egyptian National Identity from Napoleon to World War I. Berkeley: University of California Press, 2002.
10. Riggs, Christina. Ancient Egyptian Art and Architecture: A Very Short Introduction. Oxford: Oxford University Press, 2014.
11. Shaw, Wendy M. K. Possessors and Possessed: Museums, Archaeology, and the Visualization of History in the Late Ottoman Empire. University of California Press, 2003.
12. Wokoeck, Ursula. German Orientalism: The Study of the Middle East and Islam from 1800 to 1945. United Kingdom: Taylor & Francis, 2009.
13. Eldem, Edhem. “Introduction: Archaeology and Empire”, Scramble for the Past: A Story of Archaeology in the Ottoman Empire, 1753–1914. Yay. Haz. Zainab Bahrani, Zeynep Çelik ve Edhem Eldem. Istanbul: Salt, 2011.
14. Hillebrecht, Werner. “Archival Evidence of Robbed Human Remains: Problems, Gaps, and Reconstructions,” Nuanced Considerations. Recent Voices in the Namibian-German Colonial History. Yay. Haz. Wolfram Hartmann. Windhoek: Orumbonde Press, 2019.
15. İkram, Salima. “An Overview of the History of the Excavation and Treatment of Ancient Human Remains in Egypt”, Archaeological Human Remains: Legacies of Imperialism, Communism and Colonialism. Yay. Haz. Barra O’Donnabhain ve Maria Cecilia Lozada. Springer, 2018.
16. Laukötter, Anja. “The ‘Colonial Body’as Object of Knowledge in Ethnological Museums”, Embodiments of Cultural Encounters. Yay. Haz. Sebastian Jobs, Gesa Mackenthun. Münster: Waxmann Verlag, 2011.
17. O’Donnabhain, Barra ve María Cecilia Lozada. “Contested Bones: Archaeological Human Remains and Legacies of Power”, Archaeological Human Remains: Legacies of Imperialism, Communism and Colonialism. Yay. Haz. Barra O’Donnabhain ve Maria Cecilia Lozada. Springer, 2018.
18. Parzinger, Hermann. “Remodelling Shared Heritage and Collections Access: The Museum Island Constellation and Humboldt Forum Project in Berlin,” Museums, Ethics and Cultural Heritage. Yay. Haz. ICOM. London: Routledge, 2016.
19. Shaw, Wendy M. K. “From Mausoleum to Museum: Resurrecting Antiquity for Ottoman Modernity,” Scramble for the Past: A Story of Archaeology in the Ottoman Empire, 1753–1914. Yay. Haz. Zainab Bahrani, Zeynep Çelik ve Edhem Eldem. İstanbul: Salt, 2011.
20. Alberti, Samuel., Piotr Bienkowski., Malcolm J. Chapman ve Rose Drew. “Should We Display the Dead?” Museum & Society 7, no. 3 (2009): 133–149.
21. Baber, Tessa. “Ancient Corpses as Curiosities: Mummymania in the Age of Early Travel.” Journal of Ancient Egyptian Interconnections 8, (2016): 60-93.
22. Burney, Shehla. “Orientalism: The Making of the Other.” Counterpoints 417, (2012): 23-39.
23. Doğan, Elifgül., Lucienne Thys-Şenocak., ve Jody Joy.”Who Owns the Dead? Legal and Professional Challenges Facing Human Remains Management in Turkey.” Public archaeology, Vol. 20 Issue. 1–4 (2021), 85–107. DOI:10.1080/14655187.2022.2070209.
24. Germer, Renate, Thomas Nickol, Frank Schmidt ve Walter Wilke. “Untersuchung der altägyptischen Mumien des Ägyptischen Museums der Universität Leipzig und des Museums für Völkerkunde Leipzig.” Zeitschrift für Ägyptische Sprache und Altertumskunde 122 (1995).
25. Riggs, Christina. “The Body in the Box: Archiving the Egyptian Mummy”. Archival Science 17, 2017, 125–50. https://doi.org/10.1007/s10502-016-9266-8
26. Shaw, Wendy M. K. “Museums and Narratives of Display from the Late Ottoman Empire to the Turkish Republic”. Muqarnas: An Annual on the Visual Culture of the Islamic World. XXIV, 2007, 255-256.
27. Veiga, Paula.”Studying Mummies and Human Remains: Some Current Developments and Issues.” Journal of the Washington Academy of Sciences 98 (2), 2012, 1–21.
28. Voss, Susanne ve Thomas Gertzen. “German Egyptology (1882–1914)”. UCLA Encyclopedia of Egyptology 1, no. 1 (2020): 3.
29. Darby, Linn. “Building the Egyptian Canon in Early 20th-century Germany: The Case Study of Georg Steindorff’s Excavations”. Yüksek Lisans Tezi, Southern Methodist University, 2023.
30. Muhammed is-Sanafiri, İbrahim. “Osmanlı – Mısır İlişkileri 1863-1882.” Doktora Tezi, İstanbul Üniversitesi, 1993.
31. Şahin, Mehmet. “Osmanlı’dan Cumhuriyet’e Müzecilik 1846-1938”. Yüksek Lisans Tezi, Hacettepe Üniversitesi, 2019.
32. Deutscher Museumsbund. Recommendations for the Care of Human Remains in Museums and Collections. April 2013. https://www.museumsbund.de/wp-ontent/uploads/2017/04/2013-recommendations-for-the-care-of-human-remains.pdf
33. International Council of Museums (ICOM), Code of Ethics for Museums, 2017. https://icom.museum/ wpcontent/uploads/2018/07/ICOMcodeEnweb.pdf
34. Ägyptisches Museum Leipzig, Museum Tour & Highlights: Funerary Practices Room, (Leipzig: University of Leipzig, n.d.), https://www.gkr.uni-leipzig.de/en/egyptian-museum/rundganghighlights Amasya Archeology Museum: T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı. “Amasya Arkeoloji Müzesi.” https://www.kulturportali.gov.tr/turkiye/amasya/gezilecekyer/amasya-arkeoloj-muzes
35. The Egyptian Museum of the University of Leipzig, Chronology, erişim tarihi 7 Mart 2025, https://www.gkr.uni-leipzig.de/en/egyptian-museum/geschichte-der-sammlung
36. University of Leipzig, Museums and Collections: Egyptian Museum, https://www.uni-leipzig.de/university/structure/museums-and-collections/egyptian-museum
37. Niğde Museum: T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı. “Amasya Arkeoloji Müzesi.” https://www.kulturportali.gov.tr/turkiye/nigde/gezilecekyer/nigde-muzesi
38. Deutsches Archäologisches Institut. Arachne Veritabanı. Maskenmumie einer Frau aus Unterägypten [A. Müller, Kat.-Nr. 1064], https://arachne.dainst.org/entity/6867217.