Görüş Makalesi

Tarihyazımında Kaynak Olarak Harita: Eleştirel Bir Okuma Önerisi

Sayı: 7 30 Aralık 2025
PDF İndir
EN TR

Tarihyazımında Kaynak Olarak Harita: Eleştirel Bir Okuma Önerisi

Öz

Tarihyazımında haritalar, çoğunlukla metni destekleyen görseller ya da mekânın tarafsız temsilleri olarak ele alınmaktadır. Oysa her harita, belirli bir bakış açısının ve önceliğin ürünüdür. Bu çalışma, haritayı iktidar ilişkilerine gömülü bir süreç olarak gören eleştirel kartografya yaklaşımını merkeze almaktadır. Çalışma, J.B. Harley’in haritanın ideolojik gücüne odaklanan yaklaşımı ile Mark Monmonier’in 'beyaz yalanlar' ve kartografik paradoks vurgusunu birleştirerek; haritaların teknik özelliklerinin tarihsel bağlamla birlikte nasıl bir okumaya tabi tutulabileceğini araştıran bir çerçeve sunmayı amaçlamaktadır.

Anahtar Kelimeler

Teşekkür

Bu çalışmanın kaynağı olan yüksek lisans tezim sürecinde desteğini hiç esirgemeyen Prof. Dr. Gülhan Balsoy'a teşekkürü bir borç bilirim.

Kaynakça

  1. Kısa makalelerde kaynakça girişi yapılmamaktadır. / No bibliography for short articles!

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Tarihsel Çalışmalar (Diğer)

Bölüm

Görüş Makalesi

Yayımlanma Tarihi

30 Aralık 2025

Gönderilme Tarihi

26 Ekim 2025

Kabul Tarihi

16 Aralık 2025

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2025 Sayı: 7

Kaynak Göster

APA
Çetin, L. (2025). Tarihyazımında Kaynak Olarak Harita: Eleştirel Bir Okuma Önerisi. Toplumsal Tarih Akademi, 7, 180-185. https://izlik.org/JA66RS33EP
AMA
1.Çetin L. Tarihyazımında Kaynak Olarak Harita: Eleştirel Bir Okuma Önerisi. TT Akademi. 2025;(7):180-185. https://izlik.org/JA66RS33EP
Chicago
Çetin, Lütfiye. 2025. “Tarihyazımında Kaynak Olarak Harita: Eleştirel Bir Okuma Önerisi”. Toplumsal Tarih Akademi, sy 7: 180-85. https://izlik.org/JA66RS33EP.
EndNote
Çetin L (01 Aralık 2025) Tarihyazımında Kaynak Olarak Harita: Eleştirel Bir Okuma Önerisi. Toplumsal Tarih Akademi 7 180–185.
IEEE
[1]L. Çetin, “Tarihyazımında Kaynak Olarak Harita: Eleştirel Bir Okuma Önerisi”, TT Akademi, sy 7, ss. 180–185, Ara. 2025, [çevrimiçi]. Erişim adresi: https://izlik.org/JA66RS33EP
ISNAD
Çetin, Lütfiye. “Tarihyazımında Kaynak Olarak Harita: Eleştirel Bir Okuma Önerisi”. Toplumsal Tarih Akademi. 7 (01 Aralık 2025): 180-185. https://izlik.org/JA66RS33EP.
JAMA
1.Çetin L. Tarihyazımında Kaynak Olarak Harita: Eleştirel Bir Okuma Önerisi. TT Akademi. 2025;:180–185.
MLA
Çetin, Lütfiye. “Tarihyazımında Kaynak Olarak Harita: Eleştirel Bir Okuma Önerisi”. Toplumsal Tarih Akademi, sy 7, Aralık 2025, ss. 180-5, https://izlik.org/JA66RS33EP.
Vancouver
1.Lütfiye Çetin. Tarihyazımında Kaynak Olarak Harita: Eleştirel Bir Okuma Önerisi. TT Akademi [Internet]. 01 Aralık 2025;(7):180-5. Erişim adresi: https://izlik.org/JA66RS33EP

Toplumsal Tarih Akademi: Osmanlı-Türkiye Araştırmaları Dergisi'nin 8. Sayısı “Hayvan Tarihi” dosyasıyla yayınlandı. “Hayvan Tarihi” sayısının editörleri Cihangir Gündoğdu, Deniz Dölek-Sever ve İbrahim Can Usta'nın editoryal makalesinin bir kısmını aşağıda paylaşıyoruz. Yazının tam hali ilgili sayıda. 

Hayvan Tarihi: Geçmişi İnsanın Ötesinde Düşünmek ve Yazmak 

Ana akım tarih anlatıları çok uzun süre insanmerkezci bir perspektifle şekillendi ve geçmiş temelde insan ilişkilerinin hikâyesi olarak kurgulandı. Hayvanlar da bu çerçevede mülk, kaynak, sembol ya da insan faaliyetlerinin pasif tamamlayıcıları olarak değerlendirildi. Hayvan tarihi işte bu anlayışı sorgular. Hayvanların deneyimlerini, bedenlerini, davranışlarını, insanlarla karşılaşmalarını ve bu karşılaşmaların yarattığı karşılıklı dönüşümleri araştırma konusu hâline getirerek tarihin yalnızca insanlara ait bir alan olmadığını ileri sürer. 

Hayvan tarihi, insan olmayan hayvanların tarihsel varlıklarını merkeze alan, onların iktisadi, toplumsal, siyasal ve kültürel süreçlerdeki rollerini, insanlarla ve çevreyle kurdukları çok katmanlı ilişkileri inceleyen önemli bir tarihyazımı alanıdır. Bu yaklaşım hayvanları yalnızca toplumların arka planında yer alan unsurlar olarak değil, tarihsel süreçlere etki eden canlı varlıklar olarak ele alır. Böylece emek, savaş, ulaşım, beslenme, kentleşme, sağlık, hukuk, duygulanım ve gündelik yaşam gibi alanlarda hayvanların belirleyici varlığı görünür hâle gelir. 

Hayvan tarihi bu yönüyle diğer tarih yazım biçimlerinden hem epistemolojik hem de ontolojik olarak ayrılır. Epistemolojik açıdan geçmişe dair bilgi üretiminde yalnızca insan belgelerine ve insan bakış açısına dayanmanın sınırlarını gösterir. Arşiv belgeleri, görsel malzemeler, maddi kültür unsurları, veteriner kayıtları, seyahatnameler, edebî metinler ve bilimsel veriler gibi farklı kaynak türlerini birlikte kullanır. Ontolojik açıdan ise insanı tek ve mutlak tarihsel özne olarak kabul eden anlayışı tartışmaya açar. İnsan olmayan varlıkların da tepkileri, uyum stratejileri, direnişleri ve ilişkisel etkileriyle tarihsel süreçlerin parçası olduğunu ortaya koyar. 

Dolayısıyla hayvan tarihi yalnızca geçmişte hayvanların nasıl kullanıldığını anlatan bir alan değildir; aynı zamanda insanlarla diğer canlılar arasındaki güç ilişkilerini, karşılıklı bağımlılık biçimlerini ve birlikte yaşama rejimlerini inceleyen eleştirel bir tarihyazımı yaklaşımıdır. Bu nedenle çevre tarihi, emek tarihi, bilim tarihi, hukuk tarihi, kent tarihi, imparatorluk çalışmaları ve posthümanist düşünceyle yakın ilişki içindedir. Fransız tarihçi Éric Baratay’ın da belirttiği gibi tarihin insanmerkezci tanımı terk edilmeli ve tarih, tüm canlı varlıkları kapsayan bir bilgi alanı olarak yeniden düşünülmelidir. Hayvan tarihi bu çerçevede geçmişi insanın ötesinde yeniden düşünmeye ve yazmaya çağıran dönüştürücü bir araştırma alanı sunar.