Çorum ve Çevresinde Faaliyette Bulunan Ali Murtezâ Nam-ı Diğer Kör Dede Çetesi
Öz
XIX. yüzyıl sonu ile XX. yüzyıl başları Osmanlı İmparatorluk tarihi açısından oldukça önemli gelişmelerin yaşandığı bir dönemdir. Bu dönemde yaşanılan bazı gelişmeler, yönetim disiplini, sosyal adalet ve askeri düzenin gerilemesine neden olmuştur. Bu duruma ilave olarak merkez-taşra koordinasyonun bozulması eşkıyalık hareketlerinin artmasına yol açmıştır. Böylece kısa zamanda Osmanlı taşrasında farklı temelli eşkıya hareketlerinin görüldüğü merkezler ortaya çıkmıştır. Tarihinde pek çok isyan hareketi barındıran Çorum'da bu merkezlerden biridir. XX. yüzyıl başlarındaki bazı gelişmelerden dolayı önem kazanan Çorum'da, önceleri bireysel temelli olarak ortaya çıkan Kör Dede'nin eşkıyalığı, zamanla idari, sosyo-ekonomik ve dini temeller edinmiştir. Dolayısıyla çalışmamızda dönem itibariyle oldukça sıkıntı içerisinde bulunan İmparatorluğun Kör Dede Çetesi ile mücadelesi başta olmak üzere, çetenin faaliyet gösterdiği bölgelerdeki halk, idareci ve askerlere dair pek çok anekdota rastlanılacaktır. Çalışmamız esasında mahalli bir çalışma olmasına rağmen Osmanlı taşrasında yaşanılanlara genel olarak ışık tutmaktadır. Bu nedenle özelde Çorum örneğinden hareketle Osmanlı taşrasına dair yeni bir pencere açılmıştır. Bu pencereden; Kör Dede, çerkezler, idareciler, askerler, Dedesli aşireti, Alevi-Türkmen taifesi, vergiden yılmış halk ile zalim tahsildarlar gibi gördüklerimiz esasında imparatorluk gerçeğinden başka bir şey değildir. Farklı olan sadece yer, zaman ve şahıslardır.
Anahtar Kelimeler
The Active Bandit Group of Ali Murteza Alias "Blind Grandfather (Kör Dede)" in Çorum and its Vacinity
Abstract
The period between the end of the XIX and beginning of the XX Centuries witnessed extremely important developments in the development of the history of the Ottoman Empire. Some of the developments experienced during this period led to the decline in the management discipline, social justice and military organization. In addition to this situation, the deterioration of the central provincial coordination led to the increase in Banditry actions. Thus, Bandit-based movements emerged and were seen in different parts of the Ottoman countryside. Çorum was one of the centres which hosted many of these rebellious acts in history. Among some of these developments which emerged and gained prominence in the early phase of the XX Century in Çorum, initially on individually bases and with time as administrative, socio-economic and religious fundamentalism was the banditry of "Kör Dede" (Blind Grandfather). Therefore, in our study, we come across several anecdotes regarding especially struggles of the Empire, and the people of the region, its officials and military where the gang of "Kör Dede" was active in the period. Although it's a study of the regional experiences, it will shed a light on the Ottoman Countryside. For this reason, the example of Çorum movement in particular opened a new window in the Ottoman Countryside. From this window: we see that, "Kör Dede" Circassians , administrators, military, the Dedesli tribe, the Alawi - Turkmen class, were actually nothing other than ruthless tax collectors on the basis of the oppressive empire for the frustrated people. The only difference was the time and the individuals.
Keywords
