Erken Tunç Çağında Fiziksel Aktivite ve Mobilite: Resuloğlu (Çorum) İskeletlerine Ait Uzun Kemiklerin Kesitsel Geometrik Analizi

Introduction: In recent years, significant developments have been made to reveal people’s activity styles and subsistence patterns based on organic remains found in archaeological sites. In this sense, examining the cross-sectional properties (geometry) of long bones has made important contributions to understanding skeletal variations and past human population behavior. Objective: This study examines the cross-sectional geometric properties of long bones of Resuloğlu (Çorum, northern Central Anatolia) Early Bronze Age (EBA III) people and aims to reveal overall skeletal robusticity, mobility, the level of activity, and sexual division of labor. Material and method: The cross-sectional geometric analysis was applied to 36 long bones, 13 femora, 19 humeri, and 4 tibiae. Section images of long bone diaphysis were taken by computed tomography. Cross-sectional ability to resist compression-tension (CA), polar section modulus (Zp), and polar second moment of area (J) were calculated. Results: Our study shows that the load especially has an impact on the lower limb bones of Resuloğlu EBA people. The investigated cross-sectional geometric parameters illustrate that the level of mechanical stress for males is higher than for females, suggesting the differing amounts of physical demands. Compared with other prehistoric societies, increased femoral midshaft polar section modulus (Zp) in Resuloğlu males indicates higher torsional/average bending strength. The torsional and average bending rigidity of the upper limbs is also higher in males, but the sexual difference in the upper limbs was not as pronounced as in the lower limbs. Conclusion: Compared to other prehistoric societies, higher torsional/average bending strength in the femur and rigidity in tibiae results can be associated with the rough terrain and differed levels of labor intensity. The settlement is located on rough terrain and in geography dominated by steep slopes, which is assumed to be an essential factor that increases the torsional/average bending strength. In addition, the fact that the people of the Resuloğlu site continued to adopt an agro-pastoral lifestyle might also contribute to the emergence of this pattern.

Giriş: Arkeolojik alanlarda ele geçen organik kalıntılardan yola çıkarak insanların hareket tarzları ve geçim örüntülerini ortaya çıkarmaya çalışan araştırmalarda son dönemlerde önemli gelişmeler kaydedilmiştir. Bu anlamda uzun kemiklerin kesit özelliklerinin (geometrisinin) biyomekanik yöntemlerle incelenmesi önemli katkılar sağlamıştır. Amaç: Bu çalışmada, Resuloğlu (Çorum) Erken Tunç Çağı (ETÇ III) topluluğuna ait uzun kemiklerin kesitsel geometrik analizi yapılarak bu dönemde yaşayan insanların maruz kaldıkları yükün bedenin hangi bölgesinde yoğunlaştığı, cinsiyetler arasında iş yükünün farklılık gösterip göstermediği, çoğunlukla hangi fiziksel aktivitelerin gerçekleştirildiği gibi sorulara cevap aranmaktadır. Materyal ve metot: Analizler 13 femur, 19 humerus ve 4 tibia olmak üzere toplamda 36 uzun kemik üzerinde gerçekleştirilmiştir. Uzun kemik diafizlerinin kesit görüntüleri bilgisayarlı tomografi yardımıyla alınmıştır. Kesitlerde kortikal alan (CA) ve eğilme-burulmaya karşı gösterilen dayanım (Zp) ve değişmezlik (J) değerleri hesaplanmıştır. Bulgular: Resuloğlu ETÇ dönemine ait insanların kemiklerine binen yükün özellikle alt uzuvlarda etkili olduğu tespit edilmiştir. İncelenen kesitsel geometrik parametreler, toplumda erkeklerin eğilme-burulma zorlanmalarıyla daha fazla karşılaştıklarını göstermektedir. Erkeklerin kesit modülü (Zp) değeri, karşılaştırılan diğer prehistorik toplumlardan yüksek çıkmıştır. Üst uzuvların eğilme-burulma zorlanması da erkeklerde daha yüksek bulunmuştur, ancak üst uzuvlardaki cinsiyet farklılığı alt uzuvlardaki kadar belirgin değildir. Sonuçlar: Resuloğlu iskeletlerinde alt uzuvlarda irilik ve dayanıklılığın diğer prehistorik toplumlara göre daha fazla olmasının yaşanılan coğrafyanın topografyasıyla ve geçim ekonomisiyle ilintili olduğu anlaşılmaktadır. Yerleşim yerinin engebeli bir arazide ve dik yamaçların hâkim olduğu bir coğrafyada konumlanmış olması, eğilme ve burulma dayanımını artıran önemli bir faktördür. Bunun yanı sıra, Resuloğlu insanlarının agropastoral yaşam tarzını sürdürmelerinin de bu örüntünün ortaya çıkmasında etkileri olmuştur. Kesitsel geometrik özellikler, toplumda cinsiyete dayalı iş bölümünün belirgin olduğunu, erkeklerin kadınlara göre daha mobil olduklarını ve daha fazla zorlanmayla karşılaşılan işleri yaptıklarını ortaya koymaktadır.