TAO-KLARCETİ BÖLGESİ’NDE 1888-1917 YILLARI ARASINDA GERÇEKLEŞTİRİLEN MİMARİ BELGELEME ÇALIŞMALARI
Öz
Tao-Klarceti Bölgesi adını 9-11. yüzyıllar arasında hüküm süren Tao-Klarceti Krallığı’ndan almaktadır. Türkiye’nin kuzeydoğusunda, Erzurum, Artvin, Ardahan ve Kars illerini kapsayan tarihi bir bölgedir. Coğrafi olarak Çoruh Havzası ve yakın çevresini kapsamaktadır. Bölge 1877’de başlayan Osmanlı-Rus savaşı sonrasında 1878’de imzalanan Berlin Antlaşması ile birlikte bölgede Rus İmparatorluğu hüküm sürmüş ve Moskova Arkeoloji Topluluğu tarafından yüzey araştırmaları gerçekleştirilmiştir. 1878’de tarihçi ve arkeolog olan Dimitri Bakradze, 1888’de mimar Andrey Mikhailoviç Pavlinov, 1904’te dilbilimci Nikolay Yakovleviç Marr, 1902,1907 ve 1917’de ise tarihçi ve arkeolog Ekvtime Takaşvili bu misyonla görevlendirilerek bölgeye araştırma gezileri düzenlemişlerdir. 20. yüzyıl başında Osmanlı-Rus sınırını oluşturan Tao-Klarceti bölgesi’nde zor koşullarda sürdürülen çalışmalara katılan ekibin yapıları inceleme süresi ortaya çıkan ürünün niteliğini doğrudan etkilemiştir. Bu makalede mimari belgeleme çalışmalarına önem verilen 1888, 1902 ve 1917 yıllarındaki yüzey araştırmalarında gerçekleştirilen mimari belgeleme çizimleri arşivlerde yer alan eski fotoğrafları ve yapıların bugünkü durumları birlikte karşılaştırmalı olarak incelenerek mimari belgelemelerin yapının durumunu ne ölçüde ortaya koyduğu sorgulanmıştır. Aynı zamanda bu çalışma, yüzyılı aşkın süre önce yapılan mimari belgeleme çizimlerinin gelecekte yapılacak çalışmalar için belge niteliği olma durumunu değerlendirmektedir.
Anahtar Kelimeler
Çoruh Havzası, Tao-Klarceti, Orta Çağ, Arkeoloji, Mimari Belgeleme
Destekleyen Kurum
İstanbul Teknik Üniversitesi Bilimsel Araştırma Projeleri Birimi
Proje Numarası
MDK-2021-43112
Kaynakça
- Bakradze, D. (1878). Arkheologicheskoye puteshestviye po Gurii i Adchare (Guria ve Acara’ya Arkeolojik Gezi). İmparatorluk Bilimler Akademisi Matbaası.
- Bayram, F. (2005). Artvin’deki Gürcü manastırları: Rahip Grigol Handzta dönemi: bir 10. yüzyıl elyazmasına göre Rahip Grigol Handzta’nın gezi güzargâhındaki manastırların mimarisi. Ege Yayınları.
- Berdzenishvili, G. ve Nioradze, D. (2020). Anatoly Kalgin 1875-1943. Gürcistan Ulusal Müzesi Yayınları.
- Berchem, M. ve Eldem, H. E. (1917). Matériaux pour un Corpus Inscriptionum Arabicarum: Troisième Partie: Asie Mineure, Mémoires publiés par les membres de l’Institut français d’archéologie orientale du Caire, vol. 29, Cairo: Imprimerie de l’Institut français d’archéologie orientale du Caire.
- Cheishvili, A. (2013). The Journey Of Théophile Deyrolle in Tao-Klarjeti. Ivane Javakhishvili Tbilisi State University Faculty of Humanities, Institute of Georgian History, Proceedings VII, 5-8 Eylül 2012, Batum: 261-276.
- Deyrolle, T. L. (1876). Voyage Dans Le Lazistan et l’Arménie, 1869. Le Tour De Monde: Nouveau Journal Des Voyages, 31. Librairie Hachette, 401–416.
- Djobadze, W. (1986). Archeological investigations in the region west of Antioch on-the-Orontes. Steiner-Verlag-Wiesbaden-GmbH.
- Djobadze, W. (1992). Early Medieval Georgian Monasteries in Historic Tao, Klarjetʿi, and Šavšetʿi. Franz Steiner Verlag.
- Gurlitt, C. (1912). Die Baukunst Konstantinopels. Ernst Wasmuth.
- Kadiroğlu, M. (1989). Doğu Anadoluda IX-XI. Yüzyıl Manastır Toplulukları: İşhan Manastırı [Yayımlanmamış Doktora Tezi, Hacettepe Üniversitesi].